F2L trực giác: cách giải F2L không cần học thuộc công thức

F2L là gì?

F2L là viết tắt của First Two Layers, tức hai tầng đầu. Trong CFOP, sau khi làm xong cross (chữ thập trắng), bạn còn bốn "khe". Mỗi khe gồm một viên góc trắng ở tầng dưới và một viên cạnh ở tầng giữa nằm ngay trên nó.

Cách giải cho người mới lắp bốn góc trắng trước, rồi mới lắp bốn cạnh tầng 2. F2L làm khác: ghép một viên góc với viên cạnh đi cùng thành một cặp ở tầng trên, rồi đưa cả cặp vào khe một lượt. Lặp bốn lần là xong hai tầng đầu, giống hình đích của bước 3 trong khoá học:

Theo SpeedSolving Wiki, ý tưởng ghép bốn cặp góc và cạnh đã được John Conway, David Benson và David Seal đưa ra từ năm 1979, trước cả khi CFOP có tên (SpeedSolving Wiki).

Vì sao nên học F2L trực giác?

Riêng khe cuối cùng của F2L đã có 41 trường hợp, và trường hợp nào cũng có công thức (SpeedSolving Wiki). Nhưng SpeedSolving Wiki khuyên giải F2L bằng trực giác, chỉ dùng công thức cho vài trường hợp mà cách tự nghĩ ra bị chậm. Ruwix cũng cho rằng cả 41 trường hợp đều giải được bằng trực giác (Ruwix).

J Perm khuyên học F2L theo cách hiểu vì sao từng bước hoạt động, thay vì nhớ từng trường hợp, và tập cho đến khi các bước trở nên tự nhiên (J Perm). Trang của J Perm cũng gọi F2L là phần quan trọng nhất của lượt giải, và thường là phần còn nhiều chỗ để tiến bộ nhất.

Có ba lợi ích rõ ràng:

• Ít phải nhớ. Bạn chỉ cần hai cách chèn cặp và một vài mẹo chuẩn bị.
• Không bị kẹt. Gặp một trường hợp lạ, bạn vẫn biết phải làm gì.
• Dễ học nâng cao. Khi đã hiểu, các công thức F2L đầy đủ chỉ là phiên bản gọn hơn của những gì bạn đã làm.

Bạn đã biết một nửa F2L

Nếu đã học cách giải Rubik 3x3 cho người mới, bạn đã dùng hầu hết các chuỗi nước trong bài này. Chuỗi ba nước đưa góc trắng xuống tầng 1 chính là cách chèn thứ nhất của F2L. Nửa đầu của công thức ghép cạnh tầng 2 chính là cách chèn thứ hai.

Điểm khác duy nhất: ở F2L, viên góc và viên cạnh đi xuống cùng nhau.

Cách cầm khối và cách đọc hình

Cả bài cầm khối như sau:

• Mặt trắng ở dưới, cross đã xong.
• Mặt xanh lá ở trước, mặt phải màu cam, mặt trái màu đỏ.
• Khe cần giải là khe trước phải. Cặp của nó gồm góc trắng, xanh lá, cam và cạnh xanh lá, cam.

Mỗi hình có hai khối. Khối bên trái là trường hợp bạn đang có. Chỉ cross, các cặp F2L và các viên trung tâm được tô màu, tầng trên để xám để bạn tập trung vào cặp đang giải. Khối bên phải là kết quả, được lật lên cho mặt trắng nằm trên để bạn thấy hai tầng đã xong. Khi giải thật, bạn không cần lật khối.

Nếu chưa quen ký hiệu R, U, F và dấu phẩy, xem bài Ký hiệu Rubik cho người mới.

Nguyên tắc duy nhất cần nhớ

Ruwix tóm gọn F2L trong một câu: không bao giờ được làm hỏng những khối đã xong (Ruwix). Mọi chuỗi nước trong bài đều theo một khuôn:

1. Mở khe bằng một nước R (hoặc F). Khe được nâng lên tầng trên.
2. Xoay U để viên góc và viên cạnh gặp nhau đúng chỗ khe vừa được nâng lên.
3. Đóng khe bằng nước ngược lại, R' (hoặc F'). Cặp đi xuống, cross trở về như cũ.

Vì khe được đóng lại ngay, cross và các khe đã xong không bị mất. Hiểu khuôn này là bạn hiểu F2L trực giác.

Trường hợp 1: chèn ba nước

Đây là trường hợp đẹp nhất. Viên góc và viên cạnh tách nhau ở tầng trên:

• Góc ở tầng trên, ngay trên khe (góc trước phải). Ô trắng hướng sang phải, ô cam hướng lên.
• Cạnh ở cạnh sau của tầng trên, ô xanh lá hướng lên.

Cách nhận ra: ô trắng của góc nằm bên hông, màu trên đỉnh của góc (cam) khác màu trên đỉnh của cạnh (xanh lá), và hai viên không chạm nhau.

Lời giải R U R':

1. R: mở khe. Viên góc chạy ra góc sau phải.
2. U: viên góc quay về đúng trên khe, còn viên cạnh từ phía sau sang bên phải. Lúc này chúng gặp nhau thành cặp.
3. R': đóng khe, cặp đi xuống. Xong.

Bản đối xứng dùng mặt F: góc ở cùng chỗ nhưng ô trắng hướng ra trước và ô xanh lá hướng lên, cạnh ở cạnh trái của tầng trên với ô cam hướng lên. Lời giải là F' U' F, theo đúng khuôn mở khe, xoay U, đóng khe.

Trường hợp 2: cặp đã liền, chèn bốn nước

Ở trường hợp này góc và cạnh đã dính nhau thành một khối nhỏ:

• Góc ở góc trước phải của tầng trên, ô trắng hướng ra trước.
• Cạnh ở cạnh phải của tầng trên, sát bên góc.
• Hai ô xanh lá cùng hướng lên, hai ô cam cùng hướng sang phải. Cặp đã ghép đúng.

Không thể đóng mở khe ngay vì nước R sẽ kéo cặp đi theo. Vì vậy phải dời cặp ra trước. Lời giải U R U' R':

1. U: dời cặp ra phía trước, ra khỏi mặt phải. Giờ nước R không đụng tới nó.
2. R: mở khe.
3. U': đưa cặp về đúng chỗ khe vừa được nâng lên.
4. R': đóng khe, cặp đi xuống.

Bản đối xứng: góc ở cùng chỗ nhưng ô trắng hướng sang phải, cạnh ở cạnh trước của tầng trên, hai ô cam cùng hướng lên và hai ô xanh lá cùng hướng ra trước. Lời giải là U' F' U F.

Hai chuỗi này ghép lại chính là công thức tầng 2 trong cách giải cho người mới.

Trường hợp 3: ô trắng hướng lên

Khi ô trắng của góc hướng thẳng lên trên, không có cách chèn ba hay bốn nước. Ví dụ:

• Góc ở góc trước phải của tầng trên, ô trắng hướng lên.
• Cạnh ở cạnh phải của tầng trên, ô xanh lá hướng lên.

Ý tưởng: trước hết xoay để ô trắng quay sang bên, rồi đưa về trường hợp 1. Lời giải R U2 R' U' R U R':

1. R U2 R': mở khe, quay tầng trên nửa vòng, đóng khe. Ba nước này làm ô trắng của góc quay sang bên và tách góc khỏi cạnh. Cross vẫn nguyên.
2. U': xếp hai viên vào đúng vị trí của trường hợp 1: góc trên khe với ô trắng hướng sang phải, cạnh ở phía sau với ô xanh lá hướng lên.
3. R U R': chèn ba nước như trường hợp 1.

Trình mô phỏng của chúng tôi không tìm thấy lời giải nào ngắn hơn 7 nước cho trường hợp này khi chỉ dùng R, U và F. Vậy cách "đưa về trường hợp 1" ở đây không tốn thêm nước nào.

Mọi trường hợp khác: đưa về trường hợp 1 hoặc 2

Phần lớn những trường hợp còn lại được giải theo một cách: dùng một chuỗi mở khe, xoay U, đóng khe để sắp lại hai viên, rồi chèn bằng trường hợp 1 hoặc 2. Dưới đây là ba ví dụ hay gặp.

Góc và cạnh liền nhau nhưng sai màu

• Góc ở góc sau phải của tầng trên, ô trắng hướng ra sau, ô cam hướng lên.
• Cạnh ở cạnh sau của tầng trên, sát bên góc, ô xanh lá hướng lên.

Hai viên chạm nhau, nhưng màu trên đỉnh không khớp (cam cạnh xanh lá), nên chúng không phải một cặp. Phải tách ra trước.

Lời giải R U' R' U R U R': R U' R' tách góc khỏi cạnh, U đưa chúng về đúng vị trí của trường hợp 1, rồi R U R' chèn cặp.

Góc nằm trong khe nhưng sai hướng

• Góc đã ở trong khe trước phải, nhưng ô trắng hướng ra trước thay vì xuống dưới.
• Cạnh ở cạnh phải của tầng trên, ô xanh lá hướng lên.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Lời giải R U' R' U R U' R': R U' R' đưa góc lên tầng trên, và nó ghép luôn với cạnh thành cặp liền của trường hợp 2. Sau đó U R U' R' chèn cặp.

Nếu góc trong khe có ô trắng hướng sang phải, cạnh vẫn ở cạnh phải của tầng trên với ô xanh lá hướng lên, thì R U R' U' đưa góc lên và tạo ra trường hợp 1, rồi R U R' chèn. Cả chuỗi là R U R' U' R U R'.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Cạnh kẹt trong khe

Nếu cạnh xanh lá, cam đang nằm trong khe trước phải nhưng sai (lật ngược), hoặc trong khe đó có một viên cạnh khác, hãy làm R U R' để đưa viên cạnh đó lên tầng trên. Chuỗi này chỉ đụng tới khe trước phải: cross và ba khe còn lại vẫn nguyên. Sau đó nhìn lại và giải như các trường hợp trên.

Ví dụ: cạnh nằm trong khe nhưng lật ngược (ô xanh lá hướng sang phải, ô cam hướng ra trước), còn góc ở góc sau phải của tầng trên với ô trắng hướng sang phải.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Lời giải R U R' U F' U' F: R U R' đưa cạnh lên tầng trên mà không đụng tới góc, U xếp hai viên vào đúng vị trí bản đối xứng của trường hợp 1, rồi F' U' F chèn cặp.

Nếu cặp của bạn nằm kẹt trong một khe khác, cách làm giống hệt: xoay cả khối để khe đó về trước phải, làm R U R' để đẩy viên lên tầng trên, rồi giải tiếp.

Khi khe cần giải không nằm ở trước phải

Bài này dùng khe trước phải cho dễ theo dõi. Khi giải thật, có hai cách:

• Xoay cả khối để khe cần giải về trước phải, rồi làm như trên. Dễ cho người mới.
• Dùng mặt khác. Khe trước trái dùng L và F, khe sau dùng B. Khuôn mở khe, xoay U, đóng khe vẫn giữ nguyên.

J Perm khuyên càng ít xoay cả khối và ít nước thừa càng tốt (J Perm). Khi mới học, hãy cứ xoay khối. Khi đã quen, tập dần cách dùng mặt khác.

Bảng tóm tắt các trường hợp F2L cơ bản

Hình của từng dòng, theo đúng thứ tự trong bảng:

R U R'

F' U' F

U R U' R'

U' F' U F

R U2 R' U' R U R'

R U' R' U R U R'

R U' R' U R U' R'

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

R U R' U' R U R'

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

R U R' U F' U' F

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Mẹo làm F2L trực giác nhanh hơn

• Dùng khe trống. Khi còn nhiều khe chưa xong, bạn có thể mở bất kỳ khe trống nào để giấu tạm một viên mà không mất gì.
• Chọn cặp dễ nhất. Trước khi giải, nhìn cả bốn cặp và chọn cặp đang ở dạng trường hợp 1 hoặc 2.
• Đừng để ô trắng hướng lên. Nếu bạn chọn được cách chèn sao cho góc không bị lật ô trắng lên, lời giải sẽ ngắn hơn.
• Nhìn trước (look-ahead). J Perm gọi việc theo dõi các viên trong lúc xoay để đoán bước tiếp theo là kỹ năng quan trọng nhất của giải nhanh. Nhưng J Perm cũng khuyên chỉ tập khi các trường hợp F2L đã thành phản xạ (J Perm).

Để có con số tham khảo: SpeedSolving Wiki ghi một khe F2L trung bình tốn khoảng 6,7 nước, tức khoảng 26,8 nước cho cả bốn khe (SpeedSolving Wiki). Ba trường hợp cơ bản trong bài dài 3, 4 và 7 nước (xem bảng tóm tắt ở trên).

Bài tập luyện F2L trực giác

1. Tập từng trường hợp. Từ khối đã giải, làm ngược lời giải của một trường hợp (ví dụ R U' R' cho trường hợp 1) để tạo ra nó, rồi giải lại. Làm vậy cho cả ba trường hợp cơ bản.
2. Giải chậm không giới hạn thời gian. Xáo khối, làm cross, rồi giải bốn cặp thật chậm. Với mỗi cặp, nói thành lời: đây là trường hợp nào, cần đưa về trường hợp nào.
3. Đếm nước. Viết lại số nước của mỗi cặp. Nếu một cặp tốn hơn 10 nước, thử tìm cách ngắn hơn.
4. Bấm giờ. Khi đã giải trôi chảy, dùng đồng hồ bấm giờ 3x3 và theo dõi thời gian trung bình.

Video của J Perm dưới đây đi qua toàn bộ F2L trực giác trong vài phút (tiếng Anh):

https://www.youtube.com/watch?v=Ar_Zit1VLG0 Video: "Learn F2L in 6 minutes (Full Intuitive F2L Tutorial)" – kênh J Perm trên YouTube.

Những lỗi hay gặp

• Quên đóng khe. Mở khe bằng R mà kết thúc bằng một nước khác R' là cross bị mất.
• Chèn cặp ghép sai. Trước khi chèn, nhìn lại: hai ô cùng màu phải nằm cạnh nhau trên cùng một mặt.
• Đẩy viên ra bằng khe đã xong. Khi một viên kẹt, đẩy nó ra bằng chính khe đang chứa nó, không mở một khe đã xong.
• Học thuộc trước khi hiểu. Nếu bạn nhớ chuỗi mà không biết vì sao nó chạy, gặp trường hợp hơi khác là sẽ bị kẹt.

Bước tiếp theo

Khi đã giải được bốn cặp mà không phải nhìn lại bài, bạn có thể học dần công thức F2L đầy đủ cho các trường hợp khó. Bài CFOP là gì có lộ trình học chung cho cả CFOP.

Với ứng dụng EasyRubic, bạn có thể quét khối thật bằng camera và xem lời giải từng bước trên khối 3D. Tải EasyRubic để luyện các cặp F2L của chính bạn.

Nguồn tham khảo

• F2L (SpeedSolving.com Wiki)
• F2L – J Perm
• First Two Layers (F2L) – Ruwix