Cách nhớ công thức Rubik: 6 mẹo học thuộc lâu quên

Vì sao công thức Rubik khó nhớ?

Một công thức như T-perm có 14 nước. Nhìn như một dãy chữ ngẫu nhiên, 14 ký hiệu là quá nhiều để giữ trong đầu cùng lúc. Nhưng thật ra rất ít công thức là ngẫu nhiên: chúng được ghép từ vài cụm ngắn lặp đi lặp lại.

Một lý do nữa là học xong không dùng. Công thức học một lần rồi để đó một tuần thường quên sạch. Hai vấn đề này có hai cách chữa: chia nhỏ, và ôn đúng lúc.

Mẹo 1: chia công thức thành cụm nước (trigger)

SpeedSolving Wiki gọi các cụm ngắn, xoay nhanh và dễ này là trigger (cụm nước). Theo wiki, phần lớn trigger có 4 nước, và một trigger thường không tự giải được gì; nó là viên gạch để ghép thành công thức (SpeedSolving Wiki). Wiki cũng khuyên viết trigger trong ngoặc khi chép công thức, vì như vậy dễ nhớ và dễ làm hơn.

Hai trigger bạn nên thuộc đầu tiên:

R U R' U'

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Đây là sexy move, trigger nổi tiếng nhất. Cách đọc hình trong bài: khối bên trái là trạng thái bạn đang có, khối bên phải là sau khi làm chuỗi nước. Các viên liên quan được tô màu, phần còn lại để xám.

R' F R F'

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Đây là sledgehammer (búa tạ). Chi tiết hai cụm này có trong bài Sexy move Rubik.

Ví dụ: công thức chữ thập vàng

Công thức chữ thập vàng của khoá học là sexy move kẹp giữa F và F':

F R U R' U' F'

Viết theo cụm: F (R U R' U') F'. Thuộc sexy move rồi thì bạn chỉ cần nhớ "F, sexy, F phẩy". SpeedCubeShop cũng dùng đúng ví dụ này để chỉ cách tìm cụm quen thuộc bên trong công thức dài (SpeedCubeShop).

Ví dụ: T-perm, 14 nước thành 4 cụm

R U R' U' R' F R2 U' R' U' R U R' F'

Chia ra như sau:

1. (R U R' U'): sexy move.
2. (R' F R2): mở đầu giống sledgehammer.
3. (U' R' U'): một đoạn ngắn.
4. (R U R' F'): kết thúc.

Bốn cụm dễ nhớ hơn nhiều so với 14 chữ rời. Hình trên cầm mặt vàng ở trên; chỉ tầng trên được tô màu vì hai tầng dưới đã xong.

Ví dụ: ghép cạnh tầng 2 trong cách giải người mới

U R U' R' U' F' U F

Nửa đầu (U R U' R') là sexy move làm ngược. Nửa sau (U' F' U F) là cùng kiểu đó nhưng trên mặt trước. Hai nửa có cùng nhịp, nên nhớ một nửa là đoán được nửa kia.

Mẹo 2: hiểu công thức làm gì với khối

SpeedCubeShop khuyên tìm hiểu vì sao công thức chạy được: biết nó dời những viên nào thì khi quên một nước, bạn vẫn đoán lại được (SpeedCubeShop).

Cách đơn giản nhất: làm công thức thật chậm và nhìn theo một viên. Ví dụ với sexy move, chúng tôi đếm trên trình mô phỏng: nó chỉ dời 7 viên, và ở tầng dưới chỉ có đúng một viên góc bị dời. Biết vậy rồi, bạn sẽ hiểu vì sao nó dùng được để nhấc một viên góc ra rồi đặt về mà không phá phần đã giải.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Một mẹo nhìn nữa: trong nhiều công thức chỉ dùng hai mặt R và U, nước R luân phiên R rồi R'. Sune là một ví dụ:

R U R' U R U2 R'

Bốn nước R đi theo thứ tự R, R', R, R'. Bạn chỉ cần nhớ các nước U ở giữa: U, U, U2.

Mẹo 3: học công thức theo cặp ngược nhau

Nhiều công thức có một "bản ngược": làm các nước từ cuối lên đầu, đổi chiều từng nước. Sune và Antisune là cặp như vậy:

R U2 R' U' R U' R'

Đây là Antisune. Đọc Sune từ phải sang trái và đổi chiều từng nước, bạn ra đúng Antisune; trình mô phỏng xác nhận hai chuỗi này huỷ nhau. Học một, được hai. Xem đủ các biến thể trong bài Sune và Antisune.

SpeedCubeShop cũng gợi ý làm công thức theo chiều ngược để tay nhớ chắc hơn (SpeedCubeShop).

Mẹo 4: luyện cho tay tự nhớ (muscle memory)

Theo SpeedSolving Wiki, khi đã luyện đủ, mỗi trigger chỉ còn là một ý nghĩ; tay tự làm cả bốn nước nhờ trí nhớ cơ bắp (SpeedSolving Wiki). Mục tiêu của bạn là đưa cả công thức đến mức đó.

Cách luyện mà SpeedCubeShop đề xuất: làm một công thức 10 đến 20 lần liên tục, không dừng (SpeedCubeShop). Chúng tôi gợi ý thêm ba bước nhỏ:

1. Đọc và làm. Nhìn công thức, làm chậm từng cụm.
2. Làm không nhìn. Che công thức lại và làm. Sai thì quay lại bước 1.
3. Làm từ hình. Xáo khối cho ra đúng trường hợp, nhìn khối rồi làm. Đây mới là lúc bạn thật sự dùng công thức trong một lần giải.

Với các trigger, có một bài tự kiểm tra rất tiện: làm sexy move 6 lần từ khối đã giải, khối phải về như cũ. Nếu không về, bạn đã bấm sai một nước.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Hình trên là ba lần sexy move liên tiếp: sau ba lần, chỉ 4 viên góc còn lệch. Làm thêm ba lần nữa là về như cũ.

Mẹo 5: ôn giãn cách thay vì học dồn

Trong tâm lý học, hiệu ứng giãn cách (spacing effect) là hiện tượng học chia ra nhiều buổi cách nhau thì nhớ lâu hơn học dồn một lần. Theo Wikipedia, Hermann Ebbinghaus mô tả hiệu ứng này từ năm 1885, và một bài tổng hợp năm 2006 của Cepeda và cộng sự thấy học giãn cách cho kết quả tốt hơn học dồn ở 259 trên 271 trường hợp được so sánh (Wikipedia).

Các nghiên cứu đó chủ yếu về nhớ chữ và nhớ thông tin, không phải về giải Rubik. Nhưng áp dụng vào việc học công thức thì rất tự nhiên:

• Học công thức mới hôm nay.
• Ôn lại ngày mai, rồi vài ngày sau, rồi tuần sau.
• Công thức nào làm sai thì đưa về lịch ôn sớm hơn; công thức đã chắc thì ôn thưa dần.

SpeedCubeShop gợi ý thêm thẻ ghi nhớ: mặt trước là hình trường hợp, mặt sau là công thức, xáo bộ thẻ rồi tự kiểm tra (SpeedCubeShop).

Mẹo 6: học đúng thứ tự, ít một

SpeedCubeShop khuyên nắm vững cách giải theo tầng của người mới trước, rồi mới học công thức nâng cao, và học từng công thức một cho đến khi chắc (SpeedCubeShop). Một thứ tự hợp lý trên EasyRubic:

1. Cách giải người mới. Bảy bước của khoá học 3x3, dùng rất ít công thức.
2. 2-look OLL và 2-look PLL. Chia tầng cuối thành bốn bước nhỏ với một bộ công thức ngắn: 2-look OLL, 2-look PLL.
3. PLL đầy đủ. 21 công thức PLL; bạn đã biết sẵn vài cái từ bước 2.
4. OLL đầy đủ. 57 công thức OLL, học dần, ưu tiên các trường hợp hay gặp.

Mỗi bộ mới đều dùng lại các trigger của bộ trước. Đó là lý do học đúng thứ tự lại nhanh hơn: càng về sau, phần "mới" trong mỗi công thức càng ngắn.

Lịch ôn 15 phút mỗi ngày

SpeedCubeShop đề xuất luyện 10 đến 15 phút mỗi ngày, chia thành ba khối 5 phút (SpeedCubeShop). Một lịch dựa trên gợi ý đó:

Bấm giờ bằng đồng hồ 3x3 của EasyRubic. Khi giải trọn vẹn mà gặp đúng trường hợp vừa học, dừng lại và làm nó vài lần: đó là lúc trí nhớ gắn công thức với hình.

Những lỗi hay gặp khi học công thức

• Học quá nhiều một lúc. Mười công thức một tối thì hôm sau nhớ được rất ít. Ít mà chắc tốt hơn.
• Chỉ nhớ chữ, không nhớ hình. Đọc thuộc lòng được nhưng nhìn khối không biết dùng công thức nào. Luôn luyện từ hình.
• Học xong không dùng. Công thức không có trong các lần giải hằng ngày sẽ phai nhanh.
• Lẫn R với R'. Hay gặp nhất ở các công thức chỉ dùng R và U. Nhớ quy luật R luân phiên R, R' như ở Sune.

Bảng tóm tắt

Mỗi công thức trong bài, kèm hình của nó.

• Sexy move: R U R' U'

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

• Sledgehammer: R' F R F'

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

• Chữ thập vàng: F R U R' U' F'

• Ghép cạnh tầng 2: U R U' R' U' F' U F

• Sune: R U R' U R U2 R'

• Antisune: R U2 R' U' R U' R'

• T-perm: R U R' U' R' F R2 U' R' U' R U R' F'

Bước tiếp theo

Bắt đầu với hai trigger: sexy move và sledgehammer. Khi chúng đã thành phản xạ, chọn bộ tiếp theo trong thứ tự ở trên và học mỗi ngày một công thức.

Với ứng dụng EasyRubic, bạn có thể quét khối thật bằng camera và xem lời giải từng bước trên khối 3D. Tải EasyRubic để luyện trên khối của chính bạn.

Nguồn tham khảo

• Trigger (SpeedSolving.com Wiki)
• How to Remember Speed Cubing Algorithms (SpeedCubeShop, Rafael)
• Spacing effect (Wikipedia)