Thuật ngữ Rubik: PB, DNF, ao5, OLL, PLL là gì?

Thuật ngữ về thời gian và thi đấu

PB là gì?

PB (personal best) là thành tích tốt nhất của chính bạn. Người chơi thường nói rõ PB của loại nào: "PB single 18 giây" là lần giải nhanh nhất, "PB ao5 24 giây" là trung bình 5 lần tốt nhất.

Khi bạn phá PB, đó là lúc bạn đang tiến bộ. Đồng hồ bấm giờ của EasyRubic (3x3) tự ghi lại các lượt giải để bạn theo dõi.

Single và average

Single là thời gian của một lượt giải. Average là thời gian trung bình của một nhóm lượt giải. Ở giải WCA, mỗi người có cả hai kết quả, và bảng xếp hạng có riêng single và riêng average.

Average nói thật hơn về trình độ của bạn. Một single tốt có thể do may mắn, còn một average tốt thì không.

ao5, ao12 và mo3

ao5 (average of 5) là trung bình của 5 lượt giải, nhưng không phải trung bình cộng thường. Theo điều 9f8 của luật WCA, lượt nhanh nhất và lượt chậm nhất bị bỏ đi, rồi lấy trung bình cộng của 3 lượt còn lại.

Ví dụ, bạn giải 5 lượt:

ao5 = (12,50 + 14,20 + 13,10) : 3, khoảng 13,27 giây.

Như ví dụ trên, một lượt DNF được tính như lượt chậm nhất và bị bỏ đi. Nhưng theo điều 9f9, nếu có từ hai lượt DNF trở lên thì cả ao5 là DNF.

ao12 cũng làm như vậy với 12 lượt: bỏ lượt nhanh nhất và chậm nhất, chia trung bình 10 lượt giữa. ao12 không có trong luật thi đấu, nhưng người chơi hay dùng khi tập ở nhà.

mo3 (mean of 3) là trung bình cộng của 3 lượt, không bỏ lượt nào. WCA dùng mo3 cho những nội dung giải lâu, như 6x6 và 7x7. Theo điều 9f11, chỉ cần một lượt DNF là cả mo3 thành DNF.

DNF là gì?

DNF (Did Not Finish) nghĩa là lượt giải không được tính. Hai trường hợp người mới hay gặp:

• Bấm dừng đồng hồ khi khối còn cách trạng thái đã giải hơn một nước (điều 10e4).
• Quan sát quá lâu, đến 17 giây mới bắt đầu giải (điều A4d2).

Ở nhà, nhiều người cũng tự ghi DNF khi khối bị bung hay khi lỡ tay làm sai công thức.

+2 là gì?

+2 là phạt cộng thêm 2 giây vào thời gian của bạn. Hai lỗi hay gặp nhất:

• Bấm dừng đồng hồ khi khối chỉ còn cách trạng thái đã giải đúng một nước (điều 10e3). Ví dụ, khối ở hình bên trái dưới đây chỉ cần xoay mặt phải một lần (R) là xong. Nếu bạn dừng đồng hồ lúc đó, lượt giải được tính nhưng bị +2.
• Bắt đầu giải sau 15 giây quan sát nhưng chưa tới 17 giây (điều A4d1).

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Vì vậy, trước khi đập tay dừng đồng hồ, hãy liếc qua một lần để chắc khối đã xong hẳn.

DNS là gì?

DNS (Did Not Start) là khi bạn có quyền giải một lượt nhưng không bắt đầu lượt đó (điều 9f5), ví dụ vì bỏ về sớm. Trong ao5, DNS bị tính giống như DNF.

Inspection (thời gian quan sát)

Inspection là thời gian bạn được cầm và nhìn khối trước khi bắt đầu giải. Ở giải WCA, thời gian này phải dưới 15 giây (điều A3a1). Người chơi dùng nó để tìm cách làm dấu cộng trước khi xoay nước đầu tiên. Xem thêm bài quan sát 15 giây.

Scramble (xáo)

Scramble là dãy nước dùng để xáo khối trước một lượt giải. Ở giải đấu, mọi người cùng nhận một scramble do máy tạo, nên ai cũng giải cùng một trạng thái. Bài cách xáo Rubik chuẩn WCA hướng dẫn cách làm ở nhà.

WCA và sub-X

WCA (World Cube Association) là tổ chức quản lý các giải đấu và kỷ lục Rubik chính thức trên thế giới. Bài thi đấu Rubik WCA kể chi tiết một ngày thi.

Sub-X nghĩa là "dưới X giây". "Mình đã sub-30" là trung bình của bạn đã dưới 30 giây. Khi nói sub-X, người chơi thường nói về average, không phải single.

Thuật ngữ về các bước giải

Phần lớn người chơi tốc độ giải 3x3 bằng CFOP, phương pháp gồm 4 bước: Cross, F2L, OLL và PLL (Wikipedia). Các thuật ngữ dưới đây đi theo đúng thứ tự đó. Nếu bạn chưa quen các chữ R, U, F, hãy đọc bài Ký hiệu Rubik cho người mới trước. Bài CFOP là gì giới thiệu đầy đủ phương pháp này.

Cross (dấu cộng)

Cross là dấu cộng: 4 viên cạnh của một màu (thường là trắng) đặt đúng chỗ quanh viên trung tâm. Đây cũng là bước 1 trong khoá học của EasyRubic:

Người mới làm dấu cộng ở trên. Người chơi CFOP làm dấu cộng ở dưới đáy để nhìn được các viên khác trong lúc giải.

F2L

F2L (First Two Layers) là bước giải xong hai tầng đầu cùng lúc. Bạn ghép một viên góc và một viên cạnh thành một "cặp", rồi đưa cả cặp vào một trong bốn khe. CFOP đầy đủ có 41 trường hợp F2L.

Hình dưới đây là một trường hợp dễ. Khối được cầm mặt vàng ở trên, dấu cộng trắng ở dưới. Viên góc nằm ngay trên khe phía trước bên phải, ô trắng quay sang phải; viên cạnh của nó nằm ở phía sau tầng trên. Chỉ 3 nước R U R' là hai viên gặp nhau thành cặp và cùng vào khe.

OLL

OLL (Orientation of the Last Layer) là bước làm cho cả mặt trên cùng một màu (thường là vàng), chưa cần các viên đúng chỗ. OLL đầy đủ có 57 trường hợp.

Công thức OLL nổi tiếng nhất là Sune, R U R' U R U2 R'. Nó giải trường hợp mặt vàng chỉ còn thiếu ba góc như hình:

PLL

PLL (Permutation of the Last Layer) là bước cuối: mặt trên đã vàng, giờ đưa các viên của tầng trên về đúng chỗ. PLL đầy đủ có 21 trường hợp, mỗi trường hợp có tên theo một chữ cái như T, J, U, Y.

Ví dụ, T-perm đổi chỗ hai viên góc và hai viên cạnh:

R U R' U' R' F R2 U' R' U' R U R' F'

2-look OLL và 2-look PLL

2-look nghĩa là "nhìn hai lần": chia một bước thành hai bước nhỏ để học ít công thức hơn. Theo Wikipedia, 2-look OLL chỉ cần 10 công thức thay vì 57, và 2-look PLL chỉ cần 6 thay vì 21. Đây là con đường người mới nên đi trước. Xem bài 2-look OLL và 2-look PLL.

AUF

AUF (Adjust U Face) là xoay mặt trên một lần U, U' hoặc U2 để đặt tầng trên vào đúng vị trí, trước khi làm một công thức hoặc ở nước cuối cùng của lượt giải (Speedsolving Wiki).

Ví dụ: ở cuối lượt giải, mọi viên đã đúng với nhau nhưng cả tầng trên lệch một nấc. Chỉ cần một AUF là xong:

Đây cũng chính là tình huống "cách một nước" ở phần +2: nếu quên AUF mà dừng đồng hồ, bạn bị phạt 2 giây.

OLL skip, PLL skip và LL skip

Skip nghĩa là một bước tự nhiên đã xong mà không cần làm gì, nhờ may mắn ở bước trước.

• PLL skip: sau OLL, tầng trên đã đúng hết (có thể cần thêm một AUF). Theo Wikipedia, chuyện này xảy ra khoảng 1 lần trong 72 lượt giải.
• OLL skip: sau F2L, mặt trên đã vàng sẵn. Khoảng 1 lần trong 216 lượt.
• LL skip (last layer skip): cả OLL và PLL đều tự xong, tức giải xong F2L là xong khối. Khoảng 1 lần trong 15.552 lượt.

PLL skip là lý do nhiều PB single nhanh bất ngờ, và cũng là lý do average đáng tin hơn single.

Thuật ngữ về kỹ thuật

Sexy move

Sexy move là tên vui của dãy 4 nước R U R' U', có lẽ là dãy nước được dùng nhiều nhất khi giải Rubik. Bạn sẽ gặp nó trong phương pháp từng tầng, trong F2L và trong nhiều công thức OLL, PLL.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Xem bài công thức sexy move để biết cách dùng nó.

TPS

TPS (turns per second) là số nước bạn xoay được trong một giây (Speedsolving Wiki). Lấy số nước chia cho số giây. Bài TPS Rubik là gì giải thích cách đo và vì sao người mới chưa cần chạy theo con số này.

Finger trick

Finger trick là cách xoay bằng đầu ngón tay thay vì cả bàn tay, ví dụ đẩy mặt trên bằng ngón trỏ. Xoay bằng ngón giúp ít phải đổi tay cầm, nên nhanh và đều hơn.

Look-ahead

Look-ahead (nhìn trước) là vừa xoay vừa tìm viên tiếp theo, để không phải dừng lại giữa các bước. Đây là kỹ năng giúp người giỏi gần như không bao giờ dừng tay. Xem bài look-ahead.

Color neutral

Color neutral là người có thể bắt đầu bằng dấu cộng của bất kỳ màu nào, thay vì luôn bắt đầu bằng màu trắng. Lợi ích là chọn được dấu cộng dễ nhất trong mỗi lượt xáo. Người mới nên quen với một màu trước.

Lockup và pop

Lockup là khi khối bị kẹt giữa chừng vì các lớp chưa thẳng hàng. Pop là khi một viên bị bung ra khỏi khối. Cả hai thường do xoay quá mạnh khi các lớp chưa thẳng. Khối tốt và được chỉnh độ rơ hợp lý sẽ ít bị hơn.

Bảng tra nhanh

Video tham khảo

Muốn xem bằng hình ảnh chuyển động? Video ngắn dưới đây của kênh DNA Cubing trên YouTube minh hoạ thêm cho nội dung bài. Video thuộc về kênh đó và được nhúng trực tiếp từ YouTube.

Nguồn tham khảo

• WCA Regulations – World Cube Association
• CFOP method – Wikipedia
• AUF – Speedsolving.com Wiki
• Turns per second – Speedsolving.com Wiki