Lỗi khi giải Rubik 3x3: cách sửa ở cả 7 bước, có hình

Bạn đang kẹt ở bước nào?

Khi khối rối, việc đầu tiên là biết mình đang ở bước nào. Đi lần lượt từ câu 1 xuống. Câu đầu tiên có câu trả lời "chưa" chính là bước bạn cần sửa. Câu 1 và 2 nhìn mặt trắng; từ câu 3 trở đi, cầm khối viên trung tâm vàng ở trên như khoá học.

Nếu bạn thấy phần của một bước trước bị hỏng (ví dụ tầng 1 lệch sau khi làm chữ thập vàng), lỗi không nằm ở bước đang làm mà ở một nước bấm sai. Các công thức từ bước 4 đến bước 7 không đụng tới hai tầng dưới; phần "Làm sai một nước rồi làm tiếp" ngay dưới đây chỉ cách gỡ.

Lỗi chung ở mọi bước

Trước khi đi vào từng bước, đây là bốn lỗi không thuộc riêng bước nào, nhưng gây ra phần lớn các lần "giải Rubik bị sai".

Đọc nhầm chiều xoay. Dấu phẩy trên (R') nghĩa là xoay ngược chiều kim đồng hồ khi nhìn thẳng vào mặt đó, không phải khi nhìn từ phía bạn. Với mặt phải thì dễ, nhưng với mặt trái (L) và mặt dưới (D), người mới hay xoay ngược. Mẹo: tưởng tượng bạn đứng đối diện mặt cần xoay rồi mới quyết định chiều. Còn phân vân thì xem lại trang ký hiệu Rubik.

Xoay cả khối giữa chừng công thức. Một công thức chỉ đúng khi cách cầm khối không đổi từ nước đầu đến nước cuối. Nếu tay bạn lỡ lật khối giữa chừng, mặt "R" sau đó đã là một mặt khác. Ruwix cũng nhấn mạnh điều này ở bước xoay góc vàng: giữa các lần làm công thức chỉ xoay mặt trên, không xoay cả khối (Ruwix). Khi khoá học bảo xoay cả khối, hãy xoay xong rồi mới bắt đầu công thức. Bài Xoay cả khối Rubik giải thích cách xoay đó.

Quên rằng viên trung tâm không bao giờ đổi chỗ. Sáu viên trung tâm luôn giữ nguyên vị trí so với nhau, nên màu viên trung tâm chính là màu của cả mặt khi giải xong (Wikipedia). Khi so màu, luôn so với viên trung tâm, đừng so với các ô xung quanh.

Làm sai một nước rồi làm tiếp. Nếu bạn biết mình vừa bấm sai, hãy dừng lại và đi ngược: làm lại các nước vừa làm theo thứ tự ngược, mỗi nước đổi chiều. Ví dụ đã làm R U R' thì gỡ bằng R U' R'. Hình dưới là chuỗi R U R' quen thuộc ở bước 2. Đi ngược đúng cách, khối trở lại y như trước khi làm. Nếu bị ngắt giữa công thức và không nhớ đã làm tới đâu, đừng đoán rồi làm tiếp: dùng bảng ở trên tìm bước gần nhất còn đúng và giải lại từ đó. Bài Đảo ngược công thức Rubik có thêm ví dụ.

Bước 1, chữ thập trắng: đủ 4 viên nhưng lệch màu

Đây là lỗi phổ biến nhất của cả quá trình. Bạn có dấu cộng trắng đẹp ở mặt trên, nhưng nhìn sang mặt bên thì ô còn lại của viên cạnh không cùng màu với viên trung tâm ngay dưới nó.

Ruwix gọi đây là chữ thập sai: chữ thập trắng chỉ đúng khi màu mặt bên của từng viên cạnh khớp với viên trung tâm của mặt đó (Ruwix). Đừng đi tiếp với chữ thập lệch màu, vì bước 2 sẽ không thể xong, và các mặt bên sẽ "lệch màu" ngay ở hàng sát mặt trắng.

Cách sửa từng viên lệch: giữ viên trung tâm trắng ở trên, đưa viên cạnh lệch màu xuống tầng dưới, xoay mặt dưới cho nó nằm ngay dưới viên trung tâm cùng màu, rồi lật lên. Ví dụ trong hình: viên cạnh trắng và xanh lá đang nằm ở bên phải mặt trên, cạnh viên trung tâm mặt phải (không cùng màu). Làm R2 D' F2: R2 đưa nó xuống dưới, D' đưa nó ra trước, ngay dưới viên trung tâm xanh lá, F2 lật nó lên đúng chỗ.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Lưu ý: R2 cũng kéo viên cạnh trắng đang ở chỗ đó (nếu có) xuống tầng dưới. Không sao, bạn ghép lại nó theo cùng cách. Một lỗi nữa ở bước này là viên cạnh đúng chỗ nhưng ô trắng nằm ở mặt trước thay vì mặt trên. Trường hợp đó khoá học sửa bằng F U' R U:

Bài Chữ thập trắng Rubik có hình cho mọi vị trí của viên cạnh, nếu bạn muốn làm lại bước này từ đầu cho chắc.

Bước 2, viên góc tầng 1: đúng chỗ nhưng bị xoắn

Lúc này khối đã được lật: viên trung tâm vàng ở trên, chữ thập trắng ở dưới. Lỗi hay gặp là một viên góc trắng đã vào đúng chỗ, giữa hai viên trung tâm cùng màu, nhưng ô trắng của nó lại nằm ở mặt bên. Nhìn từ bên cạnh, hàng dưới của mặt đó có một ô màu trắng chen vào.

Một lỗi khác cùng bước: ghép viên góc vào chỗ giữa hai viên trung tâm không cùng màu với nó. Trước khi làm công thức, kiểm tra hai ô không phải màu trắng của viên góc: chúng phải cùng màu với hai viên trung tâm ở mặt trước và mặt phải.

Sửa cả hai kiểu giống nhau, như Ruwix cũng khuyên: đẩy viên góc lên tầng trên rồi ghép lại. Xoay cả khối cho viên góc sai nằm ở dưới, trước bên phải, rồi làm R U R' U' để đẩy nó lên, sau đó R U R' để ghép lại.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Hình trước: viên góc nằm đúng chỗ nhưng ô trắng hướng ra mặt bên. Hình sau: mặt trắng đủ chín ô, và hàng dưới của mỗi mặt bên cùng màu viên trung tâm.

Bốn nước R U R' U' dùng để đẩy viên góc lên chính là "sexy move", chuỗi bạn sẽ gặp lại rất nhiều lần; bài Sexy move Rubik giải thích vì sao nó không phá phần đã giải. Ba cách ghép viên góc theo vị trí của ô trắng nằm trong bài Cách giải Rubik tầng 1.

Bước 3, viên cạnh tầng 2: chọn nhầm hướng ghép

Bước này có hai công thức, ghép sang phải và ghép sang trái. Lỗi hay gặp nhất là chọn hướng bằng ô mặt bên của viên cạnh. Ô mặt bên chỉ dùng để tạo chữ T với viên trung tâm mặt trước. Hướng ghép luôn đọc từ ô mặt trên của viên cạnh: cùng màu viên trung tâm mặt phải thì ghép sang phải, cùng màu mặt trái thì sang trái. Hai thẻ dưới đây là hai trường hợp đó trong khoá học. Ở cả hai thẻ, ô mặt bên đã cùng màu viên trung tâm mặt trước; chỉ ô mặt trên khác nhau, và chính nó quyết định hướng.

Hai lỗi khác ở bước này:

• Chọn viên cạnh có ô vàng. Viên đó thuộc tầng 3. Công thức vẫn chạy, nhưng bạn vừa nhét sai viên vào tầng 2.
• Ghép sang trái cho viên cần sang phải (hoặc ngược lại). Viên cạnh rơi vào sai chỗ, và bạn sẽ gặp một trong hai trường hợp ngay dưới đây.

Bài Cách giải Rubik tầng 2 giải thích kỹ cả hai công thức.

Viên cạnh lật ngược

Viên cạnh đúng chỗ, nhưng hai ô bị ngược. Đẩy nó ra rồi ghép lại: làm công thức sang phải, xoay U2, rồi làm công thức sang phải lần nữa. Ruwix mô tả cùng ý: viên cạnh lật ngược thì làm công thức hai lần, lần đầu để ghép một viên khác vào chỗ của nó (Ruwix).

U R U' R' U' F' U F U2 U R U' R' U' F' U F

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Viên cạnh kẹt ở sai chỗ

Viên cạnh nằm ở tầng 2 nhưng ở chỗ của một viên khác. Dấu hiệu dễ thấy: mọi viên cạnh ở tầng 3 đều có ô vàng, mà tầng 2 vẫn chưa xong. Trong hình, viên cạnh kẹt ở chỗ trước bên trái. Đẩy nó ra bằng công thức sang trái, xoay U2 để nó về phía mặt trước, rồi ghép sang phải:

U' L' U L U F U' F' U2 U R U' R' U' F' U F

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Trên khối thật, viên bị đẩy lên có thể dừng ở chỗ khác, nên số lần xoay U có thể khác U2. Cứ xoay U đến khi viên cạnh tạo chữ T với viên trung tâm mặt trước, rồi đọc ô mặt trên như bình thường.

Bước 4, chữ thập vàng: đặt hình sai hướng

Công thức của bước này là F R U R' U' F'. Lỗi hay gặp: làm công thức khi chữ L vàng chưa nằm ở góc sau bên trái, hoặc khi đường vàng đang nằm dọc thay vì nằm ngang. Đặt sai thì công thức không ra chữ thập.

Hình trên: chữ L ở góc sau bên trái, làm công thức hai lần là có chữ thập vàng. Với đường thẳng, xoay U cho nó nằm ngang từ trái sang phải như thẻ dưới, rồi làm công thức một lần.

Nếu lỡ làm khi hình đặt sai hướng, đừng lo: công thức không đụng tới tầng 1 và tầng 2. Bạn chỉ cần nhìn lại mặt trên, sẽ thấy lại chấm, chữ L hoặc đường thẳng. Xoay U cho đúng hình mẫu rồi làm tiếp. Xem tất cả hình mẫu ở bước 4 của khoá học hoặc bài Cách giải Rubik tầng 3.

Chỉ có 1 hoặc 3 viên cạnh vàng ở mặt trên

Với một khối lắp đúng, số viên cạnh có ô vàng ở mặt trên luôn là 0, 2 hoặc 4. Lý do: mỗi nước xoay luôn lật một số chẵn viên cạnh, nên không thể chỉ lật đúng một viên (Ruwix).

Nếu bạn đếm được 1 hoặc 3, hãy đếm lại thật kỹ. Nếu vẫn vậy, khối đã từng bị bung ra và lắp lại sai, hoặc nhãn dán đã bị dán lại sai thứ tự. Không công thức nào sửa được. Ruwix khuyên tháo khối ra và lắp lại theo trạng thái đã giải (Ruwix). Theo Wikipedia, nếu tháo ra rồi lắp lại ngẫu nhiên, chỉ khoảng 1 trong 12 cách lắp là giải được (Wikipedia).

Khối lắp sai còn lộ ra theo hai cách khác, ở bước 5 và bước 7 bên dưới. Bài Rubik không giải được giải thích cả ba dấu hiệu và cách sửa từng cái bằng tay.

Bước 5, mặt vàng: xoay cả khối giữa các lần làm

Công thức của bước này là R U R' U R U2 R', thường phải làm vài lần, xen giữa bằng nước xoay U. Lỗi hay gặp:

• Xoay cả khối thay vì xoay U giữa các lần. Khoá học ghi rõ từng nước U giữa các lần làm, hãy làm đúng như vậy.
• Đặt sai viên góc trước khi làm. Với trường hợp có 1 viên góc vàng ở mặt trên, viên đó phải nằm ở trước bên trái.
• Dừng giữa chừng vì thấy mặt vàng "càng làm càng rối". Sau một lần làm, mặt trên có thể trông tệ hơn lúc trước. Đó là bình thường, cứ so lại với hình mẫu.
• Thấy 3 viên góc vàng ở mặt trên, viên thứ tư có ô vàng quay sang bên. Khối lắp đúng không bao giờ ở trạng thái này: hướng của các viên góc luôn bù trừ cho nhau, tổng luôn chia hết cho 3 (Ruwix). Một viên góc đã bị vặn lệch, có khi chỉ vì vô tình vặn phải nó lúc đang xoay. SpeedCubeShop hướng dẫn sửa bằng cách cầm viên góc đó bằng ba ngón tay và vặn cho ô vàng lên trên (SpeedCubeShop).

Hình trên là trường hợp dễ nhất: một viên góc vàng ở mặt trên nằm trước bên trái, làm công thức một lần là xong. Công thức này không đụng tới tầng 1 và tầng 2. Nếu làm xong mà hai tầng dưới bị lệch, chắc chắn đã có nước bấm sai.

Bước 6, viên góc vàng về đúng chỗ: không tìm thấy viên đúng

Ở bước này, viên góc đúng chỗ khi hai ô mặt bên của nó cùng màu hai viên trung tâm sát nó. Lỗi hay gặp là chỉ nhìn một lần, thấy không viên nào đúng, rồi bối rối.

Hãy xoay U và xem lại ở cả 4 vị trí. Trong 4 vị trí đó, luôn có ít nhất một vị trí mà ít nhất một viên góc đúng chỗ. Thử đủ 4 vị trí mà vẫn không thấy, nhiều khả năng bạn đang so nhầm: so hai ô mặt bên của viên góc với hai viên trung tâm, đừng so với viên cạnh bên cạnh nó, vì viên cạnh tầng 3 chưa được xếp. Tìm được rồi thì xoay cả khối đặt viên đó ở trước bên trái, như bước 6 của khoá học hướng dẫn.

Lỗi thứ hai: đặt viên góc đúng chỗ ở sai vị trí khi làm công thức. Khi đó chính viên đúng chỗ bị kéo đi. Công thức này chỉ đổi chỗ ba viên góc, giữ nguyên viên ở trước bên trái và giữ mặt vàng.

Bước 7, viên cạnh vàng: làm một lần mà chưa xong

Công thức cuối là R U' R U R U R U' R' U' R2. Đặt mặt có cả hàng trên cùng màu ra phía sau, rồi làm. Công thức giữ nguyên viên cạnh phía sau và đưa ba viên còn lại đi vòng. Lỗi hay gặp là đặt mặt đã xong ra phía trước: khi đó chính viên cạnh của mặt đã xong bị kéo đi.

Nếu làm một lần mà vẫn chưa xong, nhưng mặt sau vẫn hoàn chỉnh, chỉ cần làm thêm một lần nữa với cùng cách cầm. Công thức đưa ba viên cạnh đi vòng, nên làm ba lần liền thì chúng về chỗ cũ: tối đa hai lần là bạn sẽ gặp đúng chiều. Ruwix cũng ghi rằng có thể phải làm công thức đổi cạnh nhiều hơn một lần (Ruwix).

Không mặt nào có hàng trên hoàn chỉnh

Lỗi thứ hai là đi tìm mãi một mặt đã xong để đặt ra sau, trong khi chưa có mặt nào như vậy. Đây là lúc bốn viên cạnh đổi chỗ theo từng cặp: mỗi viên đổi với viên đối diện, hoặc với viên bên cạnh. Khoá học xử lý cả hai bằng cùng một công thức: làm một lần ở hướng bất kỳ, rồi tìm lại mặt đã xong. Hai thẻ dưới là hai trường hợp đó.

Còn nếu chỉ đúng hai viên cạnh đổi chỗ cho nhau, mọi viên khác đã đúng, thì đó không phải lỗi bấm: mỗi nước xoay hợp lệ luôn tương đương một số chẵn lần đổi chỗ, nên không thể chỉ đổi đúng một cặp (Ruwix). Khối đã bị lắp sai; xem lại phần "Chỉ có 1 hoặc 3 viên cạnh vàng" ở bước 4.

Bảng sửa lỗi nhanh

Chuỗi nước xoay đầy đủ và hình của từng cách sửa nằm ở các phần phía trên. Muốn xem mọi công thức của 7 bước trên cùng một trang, đọc bài Công thức Rubik 3x3 đầy đủ.

Cách luyện để ít mắc lỗi hơn

• Làm chậm và nói thầm từng nước. Tốc độ đến sau. Phần lớn lỗi là do bấm nhanh hơn mắt kịp theo dõi.
• Kiểm tra cuối mỗi bước. Trước khi sang bước mới, so khối với hình "đích của bước" trong khoá học, hoặc với bảng "Bạn đang kẹt ở bước nào?" ở đầu bài.
• Luyện riêng từng công thức. Lấy một khối đã giải, làm ngược một công thức để tạo ra trường hợp, rồi tự giải lại.
• Đừng sợ làm hỏng. Hỏng thì giải lại từ bước gần nhất còn đúng, không cần xáo lại.
• Khối xoay nặng, hay kẹt giữa chừng? Bài Cách tra dầu Rubik chỉ cách nhận ra khi nào khối cần tra dầu.

Bước tiếp theo

Khi đã giải ổn định mà không mắc lỗi, bạn có thể học các bài sâu hơn từng bước: Cách giải Rubik tầng 2, Cách giải Rubik tầng 3, hoặc đọc lại bài tổng hợp Cách giải Rubik 3x3 cho người mới. Muốn biết mình giải nhanh tới đâu, dùng đồng hồ bấm giờ Rubik 3x3.

Bị kẹt mà không biết khối đang ở đâu? Với ứng dụng EasyRubic, bạn có thể quét khối thật bằng camera và xem lời giải từng bước trên khối 3D.

Tải EasyRubic và thử giải lại từ bước đang kẹt.

Nguồn tham khảo

• How To Solve The Rubik's Cube – Beginners Method (Ruwix)
• Unsolvable Rubik's Cube – Invalid Scramble (Ruwix)
• Unsolvable Rubik's Cubes? Impossible Cubes (SpeedCubeShop, Ari, 2021)
• Rubik's Cube (Wikipedia)