Cách tra dầu Rubik: chọn lube, tra ở đâu, bao nhiêu

Khi nào khối cần tra dầu?

SpeedCubeShop khuyên nên tra lại khi khối có cảm giác khô, nhám hoặc chậm hơn trước (SpeedCubeShop). Một vài dấu hiệu dễ nhận ra:

• Xoay nghe tiếng sột soạt, như có cát bên trong.
• Khối nặng tay dù bạn chưa vặn ốc chặt hơn.
• Có tiếng lò xo kêu "rè rè" mỗi khi xoay.

Nếu khối hay bung viên hoặc lỏng lẻo, đó thường là chuyện độ rơ chứ không phải dầu. Xem bài cách chỉnh độ rơ Rubik.

Các loại dầu Rubik

Dầu cho khối tốc độ có hai nhóm chính, theo SpeedCubeShop: dầu silicon và dầu gốc nước.

Trong mỗi nhóm, điều quan trọng nhất là độ đặc. Dầu càng đặc thì khối càng chậm và dễ kiểm soát; dầu càng loãng thì khối càng nhanh. Nhiều hãng đánh số độ đặc từ 1 đến 5: TheCubicle mô tả loại số 1 rất loãng, làm khối nhanh hơn, còn loại số 5 đặc, giúp khối "đầm" tay hơn (TheCubicle).

Cubelelo chia rõ chỗ dùng của từng mức (Cubelelo):

Người mới không cần mua cả bộ. Một lọ dầu loãng cho các viên là đủ để bắt đầu. Muốn tra cả lõi thì thêm một lọ dầu đặc.

Những thứ không được dùng

SpeedCubeShop cảnh báo không dùng WD-40, Vaseline hay dầu ăn (như dầu ô liu) cho khối Rubik, vì chúng có thể làm hỏng nhựa. Hãy dùng dầu bán riêng cho khối tốc độ.

Thêm hai lưu ý từ cùng nguồn:

• Dầu gốc nước không tra vào ốc và lò xo, vì kim loại có thể bị gỉ.
• Không để dầu dính vào ren của con ốc ở lõi.

Lõi và các viên: tra dầu ở đâu?

Khối 3x3 có hai chỗ cần dầu, và mỗi chỗ cần một loại khác nhau.

• Lõi là phần chữ thập ở giữa, nơi ốc và lò xo giữ sáu viên trung tâm. Theo Cubelelo, lõi dùng dầu đặc, tra lên ốc và lò xo. Dầu đặc ở đây giúp khối êm hơn và bớt tiếng lò xo kêu.
• Các viên (viên cạnh và viên góc) cọ vào nhau mỗi khi bạn xoay. Chỗ này dùng dầu loãng. Cubelelo cảnh báo không dùng dầu số 5 cho các viên, vì khối sẽ bị dính và nặng.

Tra lõi là việc không bắt buộc. Nhiều người chỉ tra các viên và vẫn thấy khối mượt hẳn.

Có hai trường hợp không nên tra lõi, theo SpeedCubeShop:

• Khối maglev (dùng nam châm thay lò xo ở lõi) không có lò xo để tra. Cubelelo gợi ý chỉ chấm thật ít dầu đặc lên con ốc nếu muốn.
• Một số khối có lõi tuỳ chỉnh đặc biệt, ví dụ X-Man Tornado V3, có thể bị hỏng nếu tra dầu vào lõi. Hãy đọc sách hướng dẫn của khối trước.

Cách tra dầu Rubik từng bước

Bạn không cần tháo cả khối. Cách dưới đây dùng lọ dầu có đầu nhỏ giọt.

1. Lau khối trước. SpeedCubeShop khuyên làm sạch khối rồi mới tra dầu mới, vì dầu cũ trộn bụi sẽ làm khối nhám lại nhanh.
2. Mở một khe. Xoay tầng trên lệch khoảng nửa nước (45 độ), rồi kéo nhẹ tầng trên ra khỏi tầng giữa để thấy mặt trong của các viên.
3. Nhỏ dầu. SpeedCubeShop gợi ý tổng cộng 4 đến 6 giọt vào chỗ các viên chạm nhau. Cubelelo thì chỉ dùng 2 đến 3 giọt dầu loãng. Hãy bắt đầu ít, thiếu thì thêm sau: thừa dầu là khối chậm và dính.
4. Rải dầu cho đều bằng cách xoay khối (xem phần sau).
5. Lau dầu thừa chảy ra ngoài bằng khăn giấy.

Trong hình, tám viên được tô màu là tầng trên: chính là những viên bạn kéo ra ở bước 2. Dầu nhỏ vào khe giữa tầng này và tầng giữa.

Nếu muốn tra cả lõi: cạy nắp một viên trung tâm, vặn ốc ra, nhỏ một hai giọt dầu đặc lên lò xo, lắp lại và vặn ốc về đúng số vòng như trước. Làm lần lượt sáu mặt (SpeedCubeShop). Cách tháo một viên trung tâm có trong bài cách tháo và lắp Rubik.

Rải dầu cho đều

Dầu vừa nhỏ chỉ nằm ở vài chỗ. Bạn cần xoay nhiều để dầu lan khắp các mặt. SpeedCubeShop khuyên giải vài lần để dầu "ăn" vào khối, rồi mới đánh giá cảm giác.

Nếu chưa muốn xáo khối, đây là hai bài xoay đưa khối về đúng như cũ. Ký hiệu R, U, R2, U2 được giải thích trong bài ký hiệu Rubik cho người mới.

Bài 1: R U R' U' làm liên tục sáu lần. Nhanh, xoay cả mặt phải lẫn mặt trên.

Hình trái và hình phải giống hệt nhau: sau sáu lần, khối về như cũ. Các viên tô màu là bảy viên mà mỗi lần R U R' U' xê dịch.

Bài 2: R2 U2 làm liên tục sáu lần. Mỗi nước là nửa vòng, nên dầu được kéo đi xa hơn.

Một lần nữa, hai hình giống nhau: sáu lần R2 U2 đưa khối về như cũ. Các viên tô màu là những viên mà một lần R2 U2 làm rời chỗ.

Sau mỗi bài, cầm khối theo hướng khác (cho mặt khác nằm bên phải và ở trên) rồi làm lại, đến khi cả sáu mặt đều đã được xoay nhiều.

Bao lâu nên tra dầu một lần?

SpeedCubeShop đưa ra một lịch tham khảo:

Đây chỉ là mốc. Khối bắt đầu khô hoặc nhám thì tra lại, dù chưa đến lịch.

Tra dầu trước khi đi thi

Cubelelo có hai lời khuyên đáng nhớ cho ngày thi:

• Không tra dầu đặc vào các viên ngay trước giải, vì dầu đặc cần rất nhiều lần giải mới thấm đều, khối sẽ nặng đúng lúc bạn cần nó nhất.
• Trước giải, tác giả chỉ nhỏ hai giọt dầu loãng gốc nước.

Lần đầu đi thi? Bài thi đấu Rubik WCA giải thích một giải đấu diễn ra thế nào.

Vệ sinh Rubik trước khi tra dầu

Dầu tra lên một khối bẩn sẽ trộn với bụi thành cặn, nên khối quay nặng thì vệ sinh trước rồi mới tra dầu.

Cách vệ sinh Rubik từng bước

Bước 1: Tháo khối

Giải khối trước, rồi tháo theo từng tầng: xoay tầng trên khoảng 45 độ và bẩy nhẹ một viên cạnh ra. Cả SpeedCubeShop và Cubelelo đều nhấn mạnh: làm nhẹ tay, đừng dùng lực. Cách tháo và lắp chi tiết, kèm hình từng tầng, có trong bài cách tháo Rubik và lắp lại đúng.

Lõi và sáu viên trung tâm có thể để nguyên. Chỉ khi muốn làm sạch cả lõi, bạn mới cần mở nắp viên trung tâm và vặn ốc ra; khi đó giữ ốc, lò xo và nắp vào một chỗ để không thất lạc.

Bước 2: Chải bụi khô

Dùng bàn chải mềm chải hết bụi trên từng viên và trong các rãnh, rồi gõ nhẹ các viên lên khăn giấy cho bụi rơi ra. Nhiều khi chỉ bước này là đủ cho một khối hơi bẩn.

Bước 3: Lau bằng khăn ẩm

Lau từng viên bằng khăn hoặc tăm bông ẩm, không ướt sũng. Chú ý mặt trong của các viên, nơi chúng cọ vào nhau. Nếu cặn dầu cũ bám chặt, pha một chút nước rửa chén nhẹ vào nước ấm, nhúng khăn vào đó rồi vắt kỹ trước khi lau.

Bước 4: Lau lõi, ốc và lò xo, nhưng đừng ngâm

Đây là điều quan trọng nhất. Cả hai bài của SpeedCubeShop đều dặn không ngâm lõi hay bất kỳ phần kim loại nào vào nước, vì ốc và lò xo sẽ gỉ (SpeedCubeShop). Lõi, ốc và lò xo chỉ lau bằng khăn ẩm hoặc tăm bông rồi lau khô ngay.

Nhân lúc khối đang mở, SpeedCubeShop gợi ý kiểm tra lò xo: lò xo mỗi mặt chặt lỏng khác nhau sẽ làm khối dễ kẹt. Cách cân lại sáu mặt có trong bài cách chỉnh độ rơ Rubik.

Bước 5: Phơi thật khô

Trải các viên ra khăn giấy và để khô tự nhiên. SpeedCubeShop khuyên để ít nhất 15 đến 20 phút, kể cả khi bạn chỉ dùng khăn ẩm. Cubelelo gợi ý đặt dưới quạt cho nhanh hơn.

Đừng lắp khi còn ẩm. Nước còn sót lại sẽ làm loãng dầu tra và có thể làm các viên dính vào nhau. Nếu dùng máy sấy tóc, chỉ để chế độ gió mát.

Bước 6: Lắp lại và tra dầu

Lắp lại theo đúng các viên trung tâm, rồi quay thử: SpeedCubeShop khuyên mỗi mặt phải quay trơn trước khi tra dầu. Sau đó tra một lượng nhỏ dầu dành riêng cho Rubik vào các điểm tiếp xúc và quay vài lượt cho dầu tản đều. Nên bắt đầu ít: thiếu thì tra thêm dễ, còn thừa thì phải tháo ra lau lại từ đầu.

Bao lâu nên vệ sinh một lần?

Không có con số cố định, và hai bài của cùng SpeedCubeShop đưa ra mức hơi khác nhau:

Nguồn: hai bài của SpeedCubeShop (bài 1, bài 2).

Mẹo đơn giản nhất: rửa tay trước khi chơi và lau khối bằng khăn khô sau mỗi buổi. SpeedCubeShop cho rằng thói quen này có thể giảm một nửa số lần phải tháo ra vệ sinh kỹ.

Chỉnh độ rơ sau khi tra dầu

Tra dầu xong, khối có thể trơn hơn hẳn. Nếu khối lỏng quá hoặc chặt quá, chỉnh độ rơ (tension) bằng ốc ở lõi.

Lỏng quá hay chặt quá: nhận biết thế nào?

Cơ sở của bảng này:

• Bung viên: Cuboss cho biết nguyên nhân chính của việc bung viên là khối chỉnh quá lỏng, và bung viên không có nghĩa là khối hỏng: chỉ cần lắp viên lại (Cuboss).
• Góc tự xoay (corner twist, viên góc tự xoay quanh chính nó): theo phần hỏi đáp của Cuboss, điều này cũng thường do khối quá lỏng (Cuboss FAQ).
• Quá chặt: vặn chặt quá làm tăng ma sát nên khối chậm đi (Cuboss). iFixit thêm rằng khối chặt ít bung hơn nhưng khó cắt góc hơn, tức là khó xoay tiếp khi các tầng chưa thẳng hàng hoàn toàn (iFixit).

Không có một mức "đúng" cho mọi người. Người xoay nhanh, tay nhẹ thường thích khối lỏng hơn; người mới thường dễ chịu hơn với khối hơi chặt, ít bung.

Cách chỉnh độ rơ Rubik từng bước

1. Cạy nắp trung tâm. Dùng móng tay hoặc vật dẹt nhấc nắp nhỏ ở giữa một mặt lên. Bên dưới là đầu ốc (hoặc một con tán nhựa có thể vặn bằng tay hay bằng dụng cụ).
2. Vặn ốc. Theo Cuboss, vặn theo chiều kim đồng hồ là chặt lại, ngược chiều kim đồng hồ là nới lỏng (Cuboss FAQ).
3. Vặn ít một. Cuboss gợi ý mỗi lần vặn nửa vòng hoặc một vòng, rồi xoay thử (Cuboss). iFixit cho khối hay bung vặn chặt thêm khoảng nửa vòng đến một vòng.
4. Làm cả sáu mặt như nhau. Đếm số vòng bạn vặn ở mặt đầu tiên, rồi vặn đúng chừng đó ở năm mặt còn lại. Cuboss lưu ý rằng ốc không đều có thể làm khối xoay kỳ lạ, chạy kém hơn và bung nhiều hơn.
5. Đậy nắp lại và xoay thử (xem phần kiểm tra bên dưới). Chưa ưng thì lặp lại từ bước 1, mỗi lần nửa vòng.

Mẹo giữ đều: trước khi chỉnh, vặn hết sáu ốc về cùng một mốc dễ nhận ra (ví dụ vặn chặt đến khi vừa có lực cản), rồi từ mốc đó nới ra cùng một số vòng ở mỗi mặt.

Video tham khảo

Muốn xem bằng hình ảnh chuyển động? Video ngắn dưới đây của kênh Bo Cubing trên YouTube minh hoạ thêm cho nội dung bài. Video thuộc về kênh đó và được nhúng trực tiếp từ YouTube.

Nguồn tham khảo

• Speed Cube Lube: How Do You Lubricate a Speed Cube? – SpeedCubeShop (Rafael)
• How to Lubricate Your Speed Cube – Cubelelo (Sarthak Masta)
• 2020 Lube Guide – TheCubicle (Damian Bias)
• How to Clean a Rubik's Cube: Expert Guide for Peak Performance – SpeedCubeShop (Cameron)
• How to Clean Your Speed Cube – SpeedCubeShop (Rafael)
• How To Clean Your Cube? – Cubelelo (Sarthak Masta)
• Stickered vs Stickerless Cube – Cubelelo
• Speed Cube Spring Adjustment Systems Explained – SpeedCubeShop (Rafael)
• Popping - When a cube falls apart – Cuboss
• Frequently asked questions about cubes and speedcubing – Cuboss
• How to Fix a Popped Rubik's Cube – iFixit (Giovanni Román và cộng sự)
• Rubik's Cube – Wikipedia