Khối Rubik 3x3 có 6 màu: trắng, vàng, đỏ, cam, xanh dương và xanh lá. Nhưng màu sắc Rubik không chỉ là sáu màu đó, mà còn là chúng nằm ở đâu so với nhau. Biết màu nào đối diện màu nào giúp bạn tìm chỗ cho từng viên nhanh hơn, cầm khối đúng chiều khi đọc công thức, và nhận ra ngay một khối bị dán hay lắp sai. Bài này giải thích bảng màu chuẩn, cách nhớ nó, và cách dùng nó khi giải.
Mọi hình khối và chuỗi nước trong bài đều được vẽ và chạy thử trên trình mô phỏng khối Rubik của EasyRubic.
Rubik có mấy màu và màu nào đối diện màu nào?
Theo Wikipedia, khối Rubik gốc có sáu mặt, mỗi mặt một màu đồng nhất: trắng, đỏ, xanh dương, cam, xanh lá và vàng. Từ năm 1988, cách xếp các màu được thống nhất như sau (Wikipedia):
| Màu | Đối diện với |
|---|---|
| Trắng | Vàng |
| Đỏ | Cam |
| Xanh dương | Xanh lá |
Mẹo nhớ: mỗi cặp đối diện là một màu đậm và một màu nhạt cùng "họ". Trắng với vàng là hai màu sáng nhất. Đỏ với cam gần nhau. Xanh dương với xanh lá cùng là "xanh".
Trước năm đó, Wikipedia ghi rằng vị trí các màu trên những khối đời đầu thay đổi tuỳ từng khối. Ngày nay hầu như mọi khối bạn mua đều theo bảng màu chuẩn ở trên.
Bảng màu chuẩn (bảng màu phương Tây, BOY)
Biết ba cặp đối diện vẫn chưa đủ. Còn phải biết các màu đứng theo chiều nào quanh khối. Ví dụ, khi trắng ở trên và xanh lá ở trước, đỏ nằm bên phải hay bên trái?
Với bảng màu chuẩn, câu trả lời là bên phải. Speedsolving Wiki mô tả bảng màu này như sau: trắng trên, vàng dưới, xanh lá trước, xanh dương sau, đỏ phải, cam trái. Trang này gọi nó là bảng màu phương Tây (Western), còn có tên BOY, và cho biết đây là bảng màu phần lớn người chơi dùng (Speedsolving Wiki).
Mẹo nhớ BOY
BOY là ba chữ đầu của Blue, Orange, Yellow: xanh dương, cam, vàng. Nhìn thẳng vào viên góc có ba màu này, bạn sẽ thấy chúng theo thứ tự xanh dương, cam, vàng theo chiều kim đồng hồ.
Hình dưới cầm khối mặt vàng ở trên, mặt cam ở trước, mặt xanh dương bên phải, để viên góc xanh dương-cam-vàng nằm ở góc gần bạn nhất. Bên trái là viên góc bị đưa đi chỗ khác, bên phải là khi nó về đúng chỗ sau R U R' U':
- Bạn đang có (đầu vào)
- Sau công thức
Đọc quanh viên góc ở hình bên phải theo chiều kim đồng hồ: mặt trên vàng, sang mặt phải xanh dương, xuống mặt trước cam. Bắt đầu từ xanh dương thì đúng là xanh dương, cam, vàng.
Wikipedia cũng mô tả cùng bảng màu này bằng một viên góc khác: đỏ, trắng, xanh dương theo chiều kim đồng hồ (Wikipedia). Chỉ cần nhớ một trong hai câu là đủ để dựng lại cả khối trong đầu.
Bốn nước.
Mỗi nước một lần.
Bấm từng ký hiệu và theo dõi một viên. Đây là bài tập quan sát chuyển động.
Vì sao màu của khối không bao giờ đổi?
Viên ở giữa mỗi mặt gọi là tâm. Khi bạn xoay các mặt của khối 3x3, sáu viên tâm chỉ xoay tại chỗ, không bao giờ đổi chỗ cho nhau. Wikipedia nói rõ: vị trí tương đối của các màu khi khối đã giải được cố định bởi vị trí tương đối của các viên tâm, nên không cách xoay nào đổi được bảng màu (Wikipedia).
Hình dưới chỉ tô màu sáu viên tâm. Làm R U R' U': các viên khác đi lung tung, còn các tâm vẫn ở nguyên chỗ cũ.
Xem 3D trước và sau
- Bạn đang có (đầu vào)
- Sau công thức
Điều này có một hệ quả rất thực tế: màu của viên tâm cho biết màu của cả mặt đó. Mặt có tâm đỏ là mặt đỏ, kể cả khi lúc này mặt đó chưa có ô đỏ nào khác.
Dùng bảng màu để tìm chỗ cho từng viên
Mỗi viên không phải tâm có hai màu (viên cạnh) hoặc ba màu (viên góc). Mỗi viên chỉ có một chỗ đúng: nằm giữa các tâm có cùng màu với nó.
Viên cạnh: nằm giữa hai tâm cùng màu
Viên cạnh trắng-đỏ thuộc về chỗ giữa tâm trắng và tâm đỏ. Ở hình dưới (trắng trên, xanh lá trước), nó đang nằm ở tầng giữa, phía trước bên phải. Một nước R đưa nó lên đúng chỗ, giữa mặt trên trắng và mặt phải đỏ:
- Bạn đang có (đầu vào)
- Sau công thức
Viên góc: nằm giữa ba tâm cùng màu
Viên góc trắng-xanh lá-đỏ thuộc về góc giữa ba tâm trắng, xanh lá và đỏ. Ở hình dưới, nó đang ở tầng dưới, ngay bên dưới chỗ đúng của nó. Chuỗi U R U' R' đưa nó lên:
- Bạn đang có (đầu vào)
- Sau công thức
Những viên không thể tồn tại
Vì trắng đối diện vàng, hai màu này không bao giờ nằm cạnh nhau. Nên trên một khối đúng chuẩn:
- Không có viên cạnh trắng-vàng, đỏ-cam hay xanh dương-xanh lá.
- Không có viên góc nào mang cả hai màu của một cặp đối diện.
Mẹo này giúp bạn khỏi mất công tìm một viên không có thật. Ví dụ ở bước chữ thập trắng, bạn cần đúng bốn viên cạnh có màu trắng: trắng-đỏ, trắng-cam, trắng-xanh dương và trắng-xanh lá.
Cầm khối đúng chiều: trắng trên, xanh lá trước
Khi đọc công thức hay ký hiệu, bạn cần biết mặt nào là mặt trước. Trong thi đấu, luật WCA quy định khối NxN được xáo khi đang cầm mặt trắng ở trên và mặt trước là mặt xanh lá kề bên (quy định 4d1, bản ngày 1/4/2026) (WCA Regulations). Nếu khối không có màu trắng, luật dùng mặt sáng nhất thay cho mặt trắng và mặt tối nhất kề bên thay cho mặt xanh lá.
Các hình trên EasyRubic cũng dùng cách cầm này: trắng trên, xanh lá trước, nên đỏ ở bên phải. Nếu bạn cầm khối như vậy mà thấy đỏ ở bên trái, khối của bạn không theo bảng màu chuẩn (xem phần cuối bài).
Muốn biết cách đọc từng chữ cái R, U, F, xem bài ký hiệu Rubik cho người mới. Muốn biết cách xáo khối như ở giải đấu, xem bài cách xáo Rubik chuẩn WCA.
Bảng màu giúp gì khi giải theo tầng?
Cách giải cho người mới bắt đầu bằng mặt trắng. Khi xong mặt trắng, bạn biết ngay mặt vàng ở phía đối diện là mặt cuối cùng phải giải. Đó là lý do khoá học của EasyRubic giải chữ thập trắng ở trên trước, rồi lật khối cho mặt vàng lên trên.
- Bạn đang có (đầu vào)Khối đã xáo
- Kết quả sẽ đạt được sau khi hoàn thành bước nàyChữ thập trắng đã xong
Khi làm chữ thập trắng, mỗi viên cạnh trắng phải khớp với tâm ở mặt bên: trắng-đỏ khớp với tâm đỏ, trắng-xanh lá khớp với tâm xanh lá. Nhìn từ trên xuống mặt trắng, các mặt bên đi theo chiều kim đồng hồ là xanh lá, cam, xanh dương, đỏ. Nhớ thứ tự này giúp bạn đặt bốn viên đúng chỗ ngay từ đầu, thay vì phải sửa sau. Toàn bộ các bước có trong bài cách giải Rubik 3x3 cho người mới.
Người chơi lâu năm đôi khi tập bắt đầu từ màu bất kỳ (color neutral). Khi đó bảng màu còn quan trọng hơn, vì bạn phải biết thứ tự các màu quanh mọi mặt. Xem thêm bài X-cross.
Khối 2x2 và 4x4: không có tâm cố định
Bảng màu đặc biệt quan trọng với các khối không có tâm cố định.
- Khối 2x2 không có viên tâm nào. Bạn phải tự suy ra màu nào nằm ở đâu từ các viên góc, và đó chính là bảng màu chuẩn. Ví dụ nếu một mặt đã xong màu trắng, mặt đối diện chắc chắn là vàng. Xem bài cách giải Rubik 2x2 cho người mới.
- Khối 4x4 có bốn ô tâm trên mỗi mặt, và chúng di chuyển được. Khi ghép tâm, nếu bạn đặt tâm đỏ và tâm cam cạnh nhau thay vì đối diện, đến bước sau sẽ không giải tiếp được. Nhớ ba cặp đối diện và thứ tự BOY trước khi ghép tâm. Xem bài cách giải Rubik 4x4 cho người mới.
Bảng màu Nhật Bản và các bảng màu khác
Không phải khối nào cũng theo bảng màu phương Tây.
- Bảng màu Nhật Bản. Wikipedia mô tả đây là bảng màu mà xanh dương và vàng đổi chỗ cho nhau so với bảng màu phương Tây (Wikipedia). Nghĩa là trắng đối diện xanh dương, vàng đối diện xanh lá, còn đỏ vẫn đối diện cam. Speedsolving Wiki cho biết nhiều người chơi Nhật dùng bảng màu này, và họ thường bắt đầu bằng chữ thập xanh dương (Speedsolving Wiki).
- Bảng màu đảo (mirror). Có cả phiên bản đảo của bảng màu, tức đúng các cặp đối diện nhưng các màu đi theo chiều ngược lại quanh khối. Trang Speedsolving Wiki về bảng màu Nhật Bản nhắc rằng một số người chơi ở châu Á dùng bản đảo của bảng màu Nhật.
- Bảng màu tự chọn. Với khối dán sticker, nhiều người chọn sắc độ riêng cho từng màu, nhưng vẫn giữ cách xếp phương Tây hoặc Nhật Bản (Speedsolving Wiki).
Giải theo bảng màu nào thì cách giải cũng như nhau. Chỉ khác là hình và hướng dẫn trên EasyRubic vẽ theo bảng màu phương Tây, nên với khối khác bảng màu, bạn cần tự "dịch" màu khi so với hình.
Luật thi đấu nói gì về màu?
Luật WCA không bắt buộc một bảng màu cụ thể. Điều 3 (bản ngày 1/4/2026) yêu cầu mỗi mặt khi đã giải có một màu riêng, màu phải đồng nhất trên cả mặt và đủ khác nhau để dễ phân biệt (quy định 3a3, 3d2) (WCA Regulations). Muốn biết một giải đấu diễn ra thế nào, xem bài thi đấu Rubik WCA.
Kiểm tra khối của bạn trong 30 giây
Với một khối mới mua hoặc vừa dán lại sticker, làm nhanh ba bước sau:
- Tìm ba cặp đối diện. Nhìn tâm của mặt trên và mặt dưới, rồi hai cặp mặt bên. Nếu là trắng-vàng, đỏ-cam, xanh dương-xanh lá, khối dùng bảng màu phương Tây hoặc bản đảo của nó.
- Cầm trắng trên, xanh lá trước. Đỏ ở bên phải là bảng màu chuẩn. Đỏ ở bên trái là bản đảo.
- Tìm viên lạ. Nếu có viên cạnh hay viên góc mang hai màu đối diện, hoặc có hai viên giống hệt nhau, khối đã bị dán sai sticker hoặc lắp lẫn viên từ khối khác. Khối như vậy sẽ không giải được. Xem bài Rubik không giải được.
Một lỗi hay gặp khác không nằm ở khối mà ở mắt: nhầm đỏ với cam khi thiếu sáng. Hãy giải ở nơi đủ sáng, và nếu bạn luôn khó phân biệt hai màu này, cân nhắc một khối có màu tươi hơn. Bài Rubik stickerless hay dán sticker có thêm lời khuyên về chọn màu.
Nguồn tham khảo
Câu hỏi thường gặp
Rubik có mấy màu?
Khối Rubik 3x3 tiêu chuẩn có 6 màu, mỗi mặt một màu: trắng, vàng, đỏ, cam, xanh dương và xanh lá.
Màu trắng đối diện màu gì?
Theo bảng màu chuẩn, trắng đối diện vàng. Hai cặp còn lại là đỏ đối diện cam và xanh dương đối diện xanh lá. Riêng bảng màu Nhật Bản thì trắng đối diện xanh dương.
Cầm trắng trên, xanh lá trước thì đỏ ở đâu?
Ở bên phải, nếu khối theo bảng màu chuẩn. Cam ở bên trái, xanh dương ở sau, vàng ở dưới.
Xoay mãi có làm đổi vị trí các màu không?
Không. Trên khối 3x3, các viên tâm không bao giờ đổi chỗ khi xoay, nên bảng màu luôn giữ nguyên. Chỉ khi tháo khối hoặc bóc sticker ra dán lại thì bảng màu mới có thể bị đổi.
Khối của tôi khác bảng màu chuẩn thì có giải được không?
Được, miễn là khối được lắp và dán đúng theo một bảng màu nào đó. Cách giải không đổi, bạn chỉ cần nhớ màu nào đối diện màu nào trên khối của mình.
Số liệu thi đấu dựa trên kết quả do World Cube Association sở hữu và duy trì, công bố tại worldcubeassociation.org/results, tính đến 20.10.2026.
Sẵn sàng cho nước xoay đầu tiên?
Xem từ cách đọc ký hiệu đến từng bước hoàn thành khối.
Bắt đầu với bước 0