Cross CFOP: cách làm cross Rubik ở mặt dưới trong 8 nước

Cross CFOP khác chữ thập trắng của người mới ở đâu?

Mục tiêu giống hệt: bốn viên cạnh trắng nằm quanh viên trung tâm trắng, và ô còn lại của mỗi viên cùng màu viên trung tâm mặt bên. Cái khác nằm ở cách làm:

• Mặt trắng ở dưới. Theo SpeedSolving Wiki, phần lớn người chơi khuyên làm cross ở mặt dưới: bạn nhìn thấy các viên của bước F2L tiếp theo, và không mất thời gian lật khối sau khi xong (SpeedSolving Wiki).
• Nghĩ cả bốn viên cùng lúc. Người mới ghép từng viên một. Người chơi nhanh tìm cách cho một nước xoay đưa hai viên vào chỗ, hoặc xếp hai viên đúng vị trí với nhau trước rồi mới xoay cả mặt dưới.
• Lên kế hoạch trước khi tính giờ. Ở giải đấu WCA, bạn có dưới 15 giây để quan sát khối. Quá 15 giây bị cộng 2 giây, quá 17 giây thì lượt đó bị huỷ (WCA Regulations). Mười lăm giây đó chủ yếu dành để tìm lời giải cho cross.

Cross cần bao nhiêu nước?

SpeedSolving Wiki cho biết cross luôn làm được trong 8 nước hoặc ít hơn, và J Perm cũng nhắc lại con số này (J Perm). Với một màu cross cố định, lời giải ngắn nhất trung bình khoảng 5,8 nước (SpeedSolving Wiki).

Vậy nếu cross của bạn thường tốn 10 đến 15 nước, đó là dấu hiệu bạn đang ghép từng viên kiểu người mới. Không cần đạt lời giải ngắn nhất, nhưng mục tiêu tốt là khoảng 8 nước. J Perm cho rằng với cách luyện đúng, cross có thể làm dưới 5 giây (J Perm).

Cách cầm khối và cách đọc hình

Trong cả bài, bạn cầm khối như sau:

• Mặt trắng ở dưới, mặt vàng ở trên.
• Mặt xanh lá ở trước. Khi đó mặt phải là màu cam, mặt trái màu đỏ, mặt sau màu xanh dương.
• Viên cần ghép trong các ví dụ là viên cạnh trắng xanh lá. Chỗ của nó là giữa mặt dưới và mặt trước.

Mỗi hình có hai khối. Khối bên trái là trường hợp bạn đang thấy, chỉ tô màu viên cạnh trắng xanh lá và các viên trung tâm, các viên khác để màu xám. Khối bên phải là kết quả sau chuỗi nước, được lật lên cho mặt trắng nằm trên để bạn thấy viên cạnh đã về đúng chỗ. Khi giải thật, bạn không cần lật khối.

Hình chỉ vẽ ba mặt: mặt trên, mặt trước và mặt phải. Ô nằm ở mặt trái, mặt sau hoặc mặt dưới bị khuất, nên chú thích dưới hình sẽ nói rõ ô nào bạn không nhìn thấy.

Nếu chưa quen ký hiệu R, L, U, D, F, B, đọc bài Ký hiệu Rubik cho người mới trước. D là xoay mặt dưới, theo chiều kim đồng hồ khi nhìn từ dưới lên.

Viên cạnh ở tầng trên (tầng vàng)

Đây là nhóm dễ nhất. Trước tiên xoay U để viên cạnh nằm ngay trên viên trung tâm cùng màu với ô không phải trắng của nó (ở đây: ngay trên viên trung tâm xanh lá). Nước U không đụng tới mặt dưới, nên không làm hỏng gì.

Ô trắng hướng lên trên. Xoay mặt trước hai lần: F2. Viên cạnh lật thẳng xuống đúng chỗ.

Khối bên phải đã được lật (mặt trắng lên trên), nên viên trắng xanh lá hiện ở mặt trên. Chuỗi nước không sai: trên tay bạn, nó nằm ở mặt dưới.

Ô trắng hướng ra trước. Viên cạnh đúng chỗ nhưng bị ngược. Dùng U' R' F R: nước U' đẩy viên cạnh sang phải, R' đưa nó xuống cạnh trước phải (ô trắng hướng sang phải), F đưa nó vào chỗ với ô trắng ở dưới, rồi R trả viên trắng cam về chỗ cũ ở mặt dưới.

Mẹo cho cả hai trường hợp: nếu ô trắng hướng lên, viên cạnh xuống bằng một nước quay 180 độ. Nếu ô trắng hướng ra ngoài, nó cần thêm vài nước để lật lại.

Viên cạnh ở tầng giữa

Viên cạnh nằm ở một trong bốn cạnh đứng của tầng giữa. Quy tắc chung: xoay mặt có ô màu (không phải ô trắng) của viên cạnh, theo chiều làm ô trắng đi xuống. Nhưng trước khi xoay, mặt dưới phải có một chỗ trống đúng ngay dưới viên cạnh. Nếu chưa có, xoay D để tạo chỗ đó, rồi xoay D ngược lại sau khi xong.

Ở cạnh trước phải, ô trắng hướng sang phải. Ô xanh lá đã ở mặt trước, ngay trên chỗ cần đến. Một nước: F.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Nhắc lại: khối bên phải đã được lật cho mặt trắng lên trên. Viên cạnh hiện ở mặt trên là đúng, vì trên tay bạn nó đã về mặt dưới.

Ở cạnh trước trái, ô trắng hướng sang trái. Đây là ảnh gương của trường hợp trên: F'.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Trong hình trước, ô trắng nằm ở mặt trái nên bị khuất. Bạn chỉ thấy ô xanh lá ở cột trái của mặt trước.

Ở cạnh trước phải, ô trắng hướng ra trước. Ô xanh lá nằm ở mặt phải, nên phải xoay mặt phải. Chỗ trống của viên trắng xanh lá đang ở mặt trước, không nằm dưới mặt phải, nên xoay D để đưa chỗ trống sang phải trước: D R' D'. Nước D' cuối cùng đưa mọi thứ ở mặt dưới về lại vị trí cũ.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Ở cạnh trước trái, ô trắng hướng ra trước. Ảnh gương: D' L D.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Trong hình trước, ô xanh lá nằm ở mặt trái nên bị khuất. Bạn chỉ thấy ô trắng ở cột trái của mặt trước.

Ở cạnh sau phải, ô trắng hướng ra sau. Cùng ý tưởng: D R D'.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Trong hình trước, ô trắng nằm ở mặt sau nên bị khuất. Bạn chỉ thấy ô xanh lá ở giữa cột ngoài cùng bên phải của mặt phải.

Ở cạnh sau trái, ô trắng hướng ra sau. Ảnh gương: D' L' D.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Viên cạnh này nằm hẳn ở phía khuất: ô trắng ở mặt sau, ô xanh lá ở mặt trái. Vì vậy hình trước không hiện ô nào của nó, chỉ có các viên trung tâm. Hình sau cho thấy nó đã về chỗ.

Trong lúc giải thật, bạn sẽ không nhớ từng chuỗi này. Bạn chỉ cần nhớ quy tắc: tìm mặt chứa ô màu, chuẩn bị chỗ trống bằng D, xoay mặt đó, rồi trả D về.

Viên cạnh ở tầng dưới nhưng sai

Đúng chỗ nhưng bị lật (ô trắng hướng ra trước, ô xanh lá nằm dưới). Làm F' D R' D'. Nước F' đưa viên cạnh lên tầng giữa, ở cạnh trước phải với ô trắng hướng ra trước. Ba nước còn lại chính là trường hợp D R' D' ở phần trên.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Khối bên phải vẫn được lật cho mặt trắng lên trên, nên viên cạnh đã sửa hiện ở mặt trên. Trong hình trước, ô xanh lá nằm ở mặt dưới nên bị khuất. Bạn chỉ thấy ô trắng ở giữa hàng dưới cùng của mặt trước.

Nằm ở mặt dưới nhưng sai chỗ. Xoay mặt bên đang giữ viên cạnh hai lần (ví dụ R2 nếu nó ở dưới mặt phải) để đưa nó lên tầng trên, rồi làm như nhóm đầu tiên. Ví dụ viên trắng xanh lá nằm ở dưới mặt phải: R2 U F2. Nước R2 đưa nó lên cạnh trên phải, U đưa nó tới ngay trên viên trung tâm xanh lá, F2 đưa nó xuống đúng chỗ. Trong hình, viên trắng cam đang chờ ở cạnh trên phải với ô trắng hướng lên, nên cùng nước R2 cũng đưa nó về chỗ.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Trong hình trước, ô trắng của viên trắng xanh lá nằm ở mặt dưới nên bị khuất. Bạn chỉ thấy ô xanh lá ở giữa hàng dưới cùng của mặt phải. Viên trắng cam thì thấy rõ: ô trắng ở mặt trên, ô cam ở giữa hàng trên cùng của mặt phải.

Khi đã quen, bạn sẽ thấy nhiều lúc không cần đưa nó lên: chỉ cần các viên cạnh trắng đúng vị trí với nhau, phần dưới đây giải thích.

Ghép các viên cạnh đúng vị trí với nhau

Đây là ý quan trọng nhất của cross CFOP. Hai viên cạnh trắng chỉ cần đúng thứ tự với nhau, chưa cần nằm dưới đúng viên trung tâm. Khi giữ xanh lá ở trước, đi một vòng quanh mặt dưới theo chiều từ trước sang phải, thứ tự đúng là: xanh lá, cam, xanh dương, đỏ.

Ví dụ: viên trắng xanh lá đang ở dưới mặt sau và viên trắng đỏ ở dưới mặt phải. Chúng chưa nằm dưới viên trung tâm của mình, nhưng thứ tự giữa chúng đúng. Một nước D2 cuối cùng sẽ đưa cả hai về đúng chỗ cùng lúc. Trong hình, hai viên đó được tô màu:

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Trong hình trước, viên trắng xanh lá nằm hẳn ở phía khuất (ô trắng ở mặt dưới, ô xanh lá ở mặt sau), nên bạn không thấy ô nào của nó. Với viên trắng đỏ, ô trắng ở mặt dưới bị khuất, chỉ thấy ô đỏ ở giữa hàng dưới cùng của mặt phải. Khối bên phải đã được lật cho mặt trắng lên trên, nên cả hai viên hiện ở mặt trên.

Vì vậy, người chơi CFOP thường chỉ xoay D để sửa vị trí ở bước cuối của cross.

Lời khuyên của J Perm đi cùng hướng này: lời giải gọn đến từ việc nhìn các viên cross tác động lên nhau thế nào, không phải ghép từng viên một (J Perm).

Lời giải mẫu: cross trong 6 nước

Cầm khối với mặt trắng ở dưới, mặt xanh lá ở trước, rồi làm chuỗi xáo trộn sau:

F2 U R' D2 B L' U2 F R D' L B2

Lúc này bốn viên cạnh trắng nằm như sau:

• Trắng cam: tầng trên, ở cạnh trên phải, ô trắng hướng lên.
• Trắng xanh lá: tầng trên, ở cạnh trên trái, ô trắng hướng lên.
• Trắng đỏ: tầng giữa, cạnh trước phải, ô trắng hướng ra trước.
• Trắng xanh dương: tầng dưới, ở dưới mặt trái, bị lật (ô trắng hướng sang trái).

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Khối bên phải đã được lật (mặt trắng lên trên), nên cross xong hiện ở mặt trên. Trong hình trước, viên trắng xanh dương nằm hẳn ở phía khuất (mặt trái và mặt dưới), còn ô xanh lá của viên trắng xanh lá nằm ở mặt trái nên cũng bị khuất.

Lời giải R' U B2 D2 R' B', từng nước:

1. R': viên trắng đỏ đi xuống mặt dưới, ô trắng hướng xuống. Cùng lúc, viên trắng cam từ tầng trên đi xuống tầng giữa, ở cạnh trước phải, ô trắng hướng ra trước. Một nước làm được hai việc.
2. U: đưa viên trắng xanh lá ra phía sau.
3. B2: viên trắng xanh lá xuống mặt dưới, ở dưới mặt sau. Lúc này xanh lá ở sau, đỏ ở phải: đúng thứ tự với nhau, dù chưa đúng chỗ.
4. D2: cả hai viên về đúng chỗ. Viên trắng xanh dương bị lật cũng đi theo sang dưới mặt phải, ô trắng hướng sang phải.
5. R': viên trắng cam xuống đúng chỗ dưới mặt phải. Viên trắng xanh dương được đẩy lên cạnh sau phải, ô trắng vẫn hướng sang phải.
6. B': viên trắng xanh dương xuống đúng chỗ dưới mặt sau. Xong cross.

Chúng tôi đã cho máy tìm hết mọi lời giải trên trình mô phỏng: với chuỗi xáo trộn này, không có lời giải cross nào ngắn hơn 6 nước.

Tự luyện: một chuỗi xáo trộn nữa

Cầm khối như trên và làm chuỗi xáo trộn:

R2 D' B2 L U' F2 R' D B' L2 U F'

Thử tìm một lời giải trong 8 nước hoặc ít hơn trước khi đọc tiếp. Một lời giải 6 nước, ngắn nhất có thể theo trình mô phỏng, là U' B' R L' D' L. Để ý nước L': nó tạm đưa viên trắng đỏ (đang đúng chỗ) lên tầng giữa để viên trắng xanh dương vào trước, rồi nước L cuối cùng trả viên đỏ về. Tạm phá một viên đã xong để có lời giải ngắn hơn là chuyện bình thường trong cross CFOP.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Như các hình khác, khối bên phải đã được lật cho mặt trắng lên trên.

Cách làm cross Rubik nhanh hơn: luyện thế nào?

1. Luyện với mặt trắng ở dưới ngay từ đầu. Lúc đầu sẽ chậm vì không nhìn thấy mặt dưới. Hãy nghiêng khối để nhìn, và tập đoán vị trí viên cạnh từ màu ở mặt bên.
2. Quan sát không giới hạn thời gian. Xáo khối, tìm cả lời giải cross trước khi xoay nước nào, rồi làm mà không nhìn lại. Nếu xong mà cross đúng, bạn đã lên kế hoạch thành công. J Perm cũng gợi ý luyện quan sát không giới hạn thời gian trước, rồi mới ép vào 15 giây (J Perm).
3. Đếm nước. Viết lời giải ra giấy và đếm. Nếu quá 8 nước, thử tìm cách khác cho cùng chuỗi xáo trộn.
4. Bấm giờ phần quan sát. Dùng đồng hồ bấm giờ 3x3 của EasyRubic, đặt giới hạn 15 giây cho việc tìm lời giải.
5. Xem người khác giải. J Perm khuyên xem các video giải có giải thích từng bước, vì cùng một trường hợp có rất nhiều lời giải tốt khác nhau (J Perm).

Những lỗi hay gặp

• Quên trả nước D. Bạn xoay D để tạo chỗ trống, đưa viên cạnh vào, nhưng không xoay D ngược lại. Viên vừa vào đúng, nhưng các viên trước đó lại lệch.
• Làm cross trên rồi lật khối. Cách này vẫn ra cross, nhưng bạn mất thời gian lật và mất luôn tầm nhìn sang các viên F2L.
• Ghép từng viên như người mới. Cross 12 nước vẫn là cross, nhưng là dấu hiệu bạn chưa tận dụng được nước nào đưa nhiều viên cùng lúc.
• Học thuộc từng chuỗi. Các chuỗi trong bài để bạn hiểu ý tưởng. Khi giải, viên cạnh hiếm khi nằm đúng như hình, vì các viên khác cũng đang lệch.

Bước tiếp theo

Khi cross đã gọn trong khoảng 8 nước, bước tiếp theo là ghép cặp F2L. Bài CFOP là gì có lộ trình học chung. Nếu bạn còn đang dùng phương pháp từng tầng, xem lại bước 1 "Chữ thập trắng" của khoá học:

Đọc tiếp trong loạt CFOP: X-cross (làm cross cùng cặp F2L đầu tiên) và F2L trực giác.

Với ứng dụng EasyRubic, bạn có thể quét khối thật bằng camera và xem lời giải từng bước trên khối 3D. Tải EasyRubic và tập cross ở mặt dưới ngay hôm nay.

Video tham khảo

Muốn xem bằng hình ảnh chuyển động? Video ngắn dưới đây của kênh EidenCubing trên YouTube minh hoạ thêm cho nội dung bài. Video thuộc về kênh đó và được nhúng trực tiếp từ YouTube.

Nguồn tham khảo

• Cross (SpeedSolving.com Wiki)
• Advanced Cross – J Perm
• CFOP Method – J Perm
• WCA Regulations