Ký hiệu Rubik 4x4: Rw, 2R, 3Rw khác nhau thế nào?

Lớp của khối 4x4 được đếm thế nào?

Khối 4x4 có bốn lớp theo mỗi hướng. Nhìn từ mặt phải, lớp 1 là chính mặt phải, lớp 2 nằm ngay sau nó, lớp 3 và lớp 4 thuộc nửa bên trái. Mọi ký hiệu khối lớn đều đếm lớp từ mặt được gọi tên: R đếm từ bên phải, L đếm từ bên trái, U đếm từ trên xuống.

Chiều xoay cũng giữ nguyên quy tắc của 3x3: nhìn thẳng vào mặt được gọi tên, không có dấu là xoay theo chiều kim đồng hồ, có dấu ' là ngược chiều, có số 2 là xoay nửa vòng.

R: chỉ lớp ngoài cùng

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Chữ cái đứng một mình vẫn là lớp ngoài cùng, như trên 3x3. R chỉ xoay lớp 1 bên phải, ba lớp còn lại đứng yên. Trong hình, chỉ dải ngoài cùng bên phải bị lệch.

Đây là chỗ người mới hay nhầm nhất: trên 4x4, R không kéo theo lớp giữa như khi bạn quen tay xoay cả nửa khối. Nếu công thức chỉ ghi R, giữ chặt ba lớp còn lại.

Rw: hai lớp ngoài cùng

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Rw (đọc là "R wide", w là viết tắt của wide, nghĩa là rộng) xoay lớp 1 và lớp 2 bên phải cùng lúc, theo chiều của R. Trên 4x4 đó chính là nửa phải của khối.

Theo Luật WCA (điều 12a2), dạng đầy đủ là nRw, trong đó n là tổng số lớp được xoay; khi không ghi n thì hiểu là 2 lớp (WCA). Vì vậy Rw và 2Rw là cùng một nước. Nói cách khác, Rw bằng R cộng với lớp 2: hai nước R 2R cho đúng kết quả của Rw.

Dấu ' và số 2 dùng như thường lệ:

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

• Rw': hai lớp phải xoay ngược chiều kim đồng hồ (hình trên).
• Rw2: hai lớp phải xoay nửa vòng (hình dưới). Chiều không quan trọng, vì xoay nửa vòng theo chiều nào cũng tới cùng một chỗ.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Các mặt khác đọc giống hệt: Uw là hai lớp trên, Fw là hai lớp trước, Lw, Dw, Bw tương tự.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Hình trên là Uw: hai tầng trên cùng xoay một phần tư vòng, hai tầng dưới đứng yên. Đây là nước bạn gặp nhiều nhất khi ghép cạnh 4x4.

2R: chỉ lớp thứ hai

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Khi con số đứng trước mà không có w, ký hiệu chỉ một lớp duy nhất. 2R là lớp thứ hai tính từ bên phải; lớp ngoài cùng đứng yên. J Perm giải thích đúng như vậy trong phần parity của bài giải 4x4: 2R là xoay lớp thứ hai từ bên phải, 2R2 là xoay lớp đó hai lần (J Perm).

Trong hình, mặt phải vẫn nguyên một màu, chỉ dải nằm ngay sau nó bị lệch. Cách nhớ: có w là nhiều lớp, không có w là một lớp.

2L đếm từ bên trái

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

2L là lớp thứ hai tính từ bên trái, không phải lớp mà 2R xoay. Trên 4x4, hai lớp giữa là hai lớp khác nhau: 2R nằm sát mặt phải, 2L nằm sát mặt trái. Chiều xoay của 2L đi theo L, tức ngược với R khi nhìn từ bên phải.

3Rw: ba lớp cùng lúc

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

3Rw xoay ba lớp tính từ bên phải. Luật WCA ghi rõ 3Rw không hợp lệ trên 2x2 và 3x3 nhưng hợp lệ từ 4x4 trở lên, và con số n luôn phải nhỏ hơn số lớp của khối (WCA).

Trên 4x4, 3Rw chỉ để yên lớp trái, nên kết quả giống như xoay cả khối theo x rồi xoay L để trả lớp trái về chỗ. Bạn hiếm gặp 3Rw trong công thức 4x4; nó quan trọng hơn trên 6x6 và 7x7, nơi nửa khối là ba lớp.

Xoay cả khối: x, y, z

Trên mọi kích thước, x, y, z xoay toàn bộ khối và không làm thay đổi gì giữa các viên. Theo Luật WCA (điều 12a4), x cùng chiều với R, y cùng chiều với U, z cùng chiều với F (WCA). Trên 4x4, x là cả bốn lớp cùng xoay theo chiều R.

Ký hiệu Rubik 5x5: thêm lớp chính giữa

Khối 5x5 có năm lớp theo mỗi hướng, nên ngoài những gì ở trên còn có một lớp nằm chính giữa. Cách ghi không đổi:

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

• Rw vẫn là hai lớp ngoài bên phải (hình trên), giống 4x4.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

• 3R là riêng lớp thứ ba, tức lớp chính giữa của 5x5, xoay theo chiều R (hình trên). Nếu bạn đã biết M của 3x3: M xoay theo chiều L, nên 3R trên 5x5 cùng chiều với M', không phải M.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

• 3Rw là ba lớp tính từ bên phải, gồm cả lớp chính giữa (hình trên).

Các bài giải Rubik 5x5 và ghép cạnh 5x5 dùng đúng những ký hiệu này.

Chữ thường r: cẩn thận, mỗi nguồn hiểu một kiểu

Trên 3x3, r (chữ thường) và Rw là một: hai lớp bên phải. Trên khối lớn thì không còn thống nhất như vậy:

• Wiki Speedsolving coi chữ thường là xoay hai lớp, giống dạng có w, và ghi 3r cùng nghĩa với 3Rw (Speedsolving Wiki).
• Bảng ký hiệu 4x4 của Speedcube.com.au lại dùng chữ thường cho riêng lớp bên trong: u là lớp ngay dưới mặt trên, còn Uw mới là hai lớp cùng lúc (Speedcube.com.au).

Cùng một chữ r mà có nguồn hiểu là hai lớp, có nguồn hiểu là một lớp. Vì vậy khi gặp chữ thường trong một công thức khối lớn, hãy tìm bảng ký hiệu của chính trang hoặc video đó trước khi xoay. Luật WCA không dùng chữ thường cho khối lớn; chuỗi xáo chính thức luôn ghi Rw, 3Rw và chữ in hoa (WCA). Các bài trên EasyRubic cũng chỉ dùng Rw cho nhiều lớp và 2R cho một lớp, nên không bao giờ có chữ thường gây nhầm.

Bảng tóm tắt ký hiệu khối lớn

Mỗi ký hiệu trong bảng đều có hình ở phần tương ứng phía trên. Dấu ' và số 2 gắn vào cuối như thường: 2R', Rw2, 3Rw'.

Đọc thử ba công thức 4x4 thật

Cách nhanh nhất để quen là đọc chậm vài công thức bạn sẽ dùng thật, tách từng nước một.

Gom viên trung tâm

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Rw U2 Rw' đọc là: hai lớp phải lên, mặt trên nửa vòng, hai lớp phải xuống. Kết quả: một cột trung tâm của mặt trước và một cột của mặt trên đổi chỗ, các khối trung tâm khác giữ nguyên. Hình chỉ tô màu viên trung tâm. Công thức này dùng ở bước 1 của bài giải Rubik 4x4 cho người mới và bài ghép tâm 4x4.

Ghép cạnh

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Uw' R U R' Uw đọc là: hai tầng trên ngược chiều, R, U, R', rồi hai tầng trên trả về. Chú ý R ở giữa chỉ là lớp ngoài: nếu lỡ xoay hai lớp, bạn sẽ phá khối trung tâm vừa làm xong. Hai viên cạnh cùng màu được ghép thành một cụm và cất ở cạnh giữa mặt trên và mặt trái (cụm được tô màu trong hình). Cách đặt từng ca có trong bài ghép cạnh Rubik 4x4.

Parity cuối

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

2R2 U2 2R2 Uw2 2R2 Uw2 trộn cả hai loại ký hiệu: 2R2 là riêng lớp thứ hai bên phải xoay nửa vòng, Uw2 là hai tầng trên xoay nửa vòng. Làm thêm U2 ở cuối, công thức đổi chỗ cụm cạnh phía trước với cụm cạnh phía sau của mặt trên (hai cụm được tô màu), mọi thứ khác giữ nguyên. Đây là chỗ nhầm 2R với Rw làm hỏng cả công thức, nên đọc chậm. Khi nào cần dùng nó, xem bài parity 4x4.

Lỗi thường gặp khi đọc ký hiệu 4x4

• Xoay R mà kéo theo lớp giữa. R chỉ là lớp ngoài; hai lớp là Rw.
• Nhầm 2R với Rw. 2R là một lớp bên trong, Rw là hai lớp ngoài. Mặt phải có đổi màu sau nước xoay thì đó không phải 2R.
• Đếm lớp từ sai phía. 2L đếm từ bên trái, 2U đếm từ trên xuống. Lớp thứ hai không phải lúc nào cũng là "lớp gần tay phải".
• Đọc chữ thường theo thói quen 3x3. Kiểm tra bảng ký hiệu của nguồn trước, vì r có thể là một hoặc hai lớp.
• Đọc chuỗi xáo 4x4 sai. Chuỗi xáo WCA chỉ có chữ in hoa, w và con số đứng trước. Cách cầm khối và đọc chuỗi xáo có trong bài cách xáo Rubik chuẩn WCA.

Muốn tập tay, mở trang ký hiệu của EasyRubic để xoay thử trên 3x3, rồi làm từng nước trong bài này trên khối 4x4 thật và so với hình.

Video tham khảo

Kênh Cubeorithms có một video ngắn (khoảng 2 phút, tiếng Anh) giải thích cách ghi ký hiệu khối lớn, xem kèm để thấy từng nước xoay chuyển động thế nào.

Nguồn tham khảo

• WCA Regulations, Article 12: Notation – World Cube Association
• How To Solve The 4x4 Rubik's Cube – J Perm
• NxNxN Notation – Speedsolving.com Wiki
• 4 X 4 Scramble and Algorithm Notation – Speedcube.com.au