Cách giải Rubik 5x5 dễ nhất cho người mới là quy về 3x3: gom chín viên trung tâm của mỗi mặt thành một khối trung tâm, ghép ba viên cạnh của mỗi cạnh thành một cụm cạnh, rồi giải như khối 3x3. Đây cũng là cách mà J Perm và Ruwix hướng dẫn, và là cách phần lớn người chơi thi đấu đang dùng (J Perm).
Nếu bạn đã giải được Rubik 4x4, bạn sẽ thấy 5x5 quen thuộc, thậm chí dễ hơn ở một điểm: khối 5x5 không có parity kiểu "hai cạnh đổi chỗ" ở bước cuối. Nếu chưa giải được 3x3, hãy bắt đầu với cách giải Rubik 3x3 cho người mới.
Khối 5x5 có gì bên trong?
Theo Wikipedia, mặt ngoài khối 5x5 có 98 viên:
- 8 viên góc, giống hệt khối 3x3.
- 36 viên cạnh: mỗi cạnh có một viên cạnh giữa và hai viên cạnh ngoài nằm hai bên. Viên cạnh giữa không bao giờ đổi chỗ với viên cạnh ngoài.
- 54 viên trung tâm: mỗi mặt có một viên chính giữa cố định và tám viên di chuyển được.
Viên trung tâm cố định là món quà của khối lẻ. Nó cho bạn biết ngay mặt nào màu gì, nên bạn không phải tự nhớ thứ tự màu như trên 4x4.
Khối 5x5 do Udo Krell phát minh năm 1981 và được bán với tên Professor's Cube (Wikipedia).
Ký hiệu. R là lớp ngoài cùng bên phải. Rw là hai lớp bên phải cùng lúc. 2R là chỉ lớp thứ hai tính từ bên phải. Uw và Dw là hai lớp trên và hai lớp dưới. Lát giữa (lớp thứ ba) là lát chứa các viên cố định. Dấu ' và số 2 giữ nguyên nghĩa như trong ký hiệu Rubik.
Bước 1: Gom các viên trung tâm
Hãy coi khối trung tâm 3×3 của mỗi mặt là ba dải dọc, mỗi dải ba viên: dải giữa chứa viên cố định, và hai dải hai bên. Bạn gom từng mặt theo thứ tự: trắng, vàng (mặt đối diện), rồi bốn mặt bên.
Mặt trắng. Chưa có gì để phá, nên cứ xoay tự do. Đặt viên trắng cố định lên trên, ghép hai viên trắng vào trên và dưới nó để thành dải giữa, rồi thêm hai dải bên.
Dải giữa của các mặt sau. Đặt mặt cần làm lên trên. Tìm một viên cùng màu ở mặt khác, xoay một lát trong để đưa nó lên mặt trên, xoay U để nó nằm sát viên cố định, rồi trả lát vừa xoay về chỗ cũ. Phần này làm bằng mắt, giống cách gom tâm trên 4x4.
- Bạn đang có (đầu vào)
- Sau công thức
Dải hai bên. Gom ba viên cùng màu thành một dải ở cột phải của khối trung tâm mặt trước. Xoay U để cột trái của mặt trên là cột chưa xong, rồi làm:
Rw U2 Rw'
Công thức đổi chỗ cột phải của mặt trước với cột trái của mặt trên. Cột phải của mặt trên đi một vòng rồi về đúng chỗ, và bốn mặt còn lại không đổi. Viên cố định không bao giờ di chuyển. Làm xong một dải, xoay U2 để nó sang cột phải, rồi đưa dải thứ hai vào cột trái theo đúng cách đó.
Hai mặt cuối là chỗ dễ rối nhất. Hãy giữ hai mặt đã xong ở mặt trái và mặt phải, làm việc giữa mặt trước và mặt trên, và kiểm tra lại các mặt đã xong sau mỗi lần làm công thức.
Bước 2: Ghép 12 cụm cạnh
Bây giờ chỉ xoay lớp ngoài để đưa các viên cạnh về chỗ, vì lớp ngoài không phá khối trung tâm. Mỗi cạnh cần ghép đủ ba viên: viên cạnh giữa và hai viên cạnh ngoài có cùng hai màu.
Ghép cả hai viên cạnh ngoài cùng lúc
- Bạn đang có (đầu vào)
- Sau công thức
Đặt viên cạnh giữa cần ghép ở cạnh giữa mặt trước và mặt phải. Đưa hai viên cạnh ngoài cùng màu về cạnh giữa mặt trước và mặt trái: một viên ở nửa trên, một viên ở nửa dưới, và màu ở mặt trái của chúng phải giống màu ở mặt trước của viên cạnh giữa. Xoay U để cạnh giữa mặt trên và mặt phải là cạnh chưa ghép, rồi làm:
Uw' Dw R U R' Uw Dw'
Hiểu công thức theo ba phần:
- Uw' Dw dời hai lát chứa viên cạnh ngoài sang phải. Lát giữa đứng yên, nên hai viên ngoài đến đúng hai bên viên cạnh giữa.
- R U R' cất cụm cạnh vừa ghép lên mặt trên và kéo cạnh chưa ghép ở trên-phải xuống.
- Uw Dw' trả các khối trung tâm về như cũ.
Cụm cạnh mới nằm ở cạnh giữa mặt trên và mặt trái. Các cạnh đã ghép ở tầng dưới và ở hai cạnh phía sau không bị đụng tới. Mẹo kiểm tra trước khi làm: xoay thử Uw' Dw. Nếu ba viên nằm thẳng hàng và mỗi mặt chỉ có một màu thì làm tiếp, nếu không thì xoay ngược lại và lật cạnh (xem bên dưới).
Khi viên cạnh giữa đã có sẵn một viên cạnh ngoài
- Bạn đang có (đầu vào)
- Sau công thức
Viên cạnh giữa ở cạnh trước-phải đã ghép với viên ngoài nửa dưới, còn thiếu viên nửa trên. Đặt viên còn thiếu ở nửa trên của cạnh trước-trái rồi làm Uw' R U R' Uw. Cụm cạnh đủ ba viên được cất ở cạnh giữa mặt trên và mặt trái, cạnh trên-phải bị tách để thế chỗ.
- Bạn đang có (đầu vào)
- Sau công thức
Ngược lại, nếu viên còn thiếu nằm ở nửa dưới của cạnh trước-trái, làm Dw R U R' Dw'. Cụm cạnh được cất ở cạnh giữa mặt trên và mặt trước, và lần này cạnh bị tách là cạnh giữa mặt trên và mặt sau.
Lật một cạnh
- Bạn đang có (đầu vào)
- Sau công thức
Viên cạnh quay sai mặt? Đưa nó về cạnh giữa mặt trước và mặt phải rồi làm R U R' F R' F' R. Công thức lật cạnh đó tại chỗ, chỉ đổi chỗ các cạnh ở mặt trên và không tách cụm nào.
Hai cạnh cuối cùng
Khi chỉ còn hai cạnh chưa ghép, không còn cạnh nào để "hy sinh" nữa. Đặt hai cạnh đó ở cạnh trước-trái và cạnh trước-phải, mỗi viên cạnh giữa đã nằm ở cạnh của nó. Nhìn xem viên cạnh ngoài nào đang nằm nhầm cạnh:
- Bạn đang có (đầu vào)
- Sau công thức
- Viên ngoài nửa trên của cạnh trước-trái đổi với viên ngoài nửa dưới của cạnh trước-phải: Uw' R U R' F R' F' R Uw.
- Bạn đang có (đầu vào)
- Sau công thức
- Viên ngoài nửa dưới của cạnh trước-trái đổi với viên ngoài nửa trên của cạnh trước-phải: Dw R U R' F R' F' R Dw'.
Hai viên cạnh giữa ở yên trong cạnh của chúng, chỉ viên giữa ở cạnh trước-phải bị lật. Có khi phải làm cả hai công thức, mỗi công thức một lần.
Parity cạnh: hai viên ngoài bị ngược
Xem 3D trước và sau
- Bạn đang có (đầu vào)
- Sau công thức
Đôi khi cạnh cuối cùng trông gần đúng: viên cạnh giữa đúng, nhưng hai viên cạnh ngoài bị đổi chỗ cho nhau nên màu không khớp. Không có cách xoay lớp ngoài nào sửa được tình huống này. J Perm gọi đây là parity của 5x5 (J Perm). Đưa cạnh đó về cạnh giữa mặt trên và mặt trước rồi làm:
2R2 B2 U2 2L U2 2R' U2 2R U2 F2 2R F2 2L' B2 2R2
Công thức chỉ đổi chỗ hai viên cạnh ngoài của cạnh đó, mọi viên khác giữ nguyên. Đây chính là công thức OLL parity của bài 4x4: trên 5x5, lớp thứ hai là lớp chứa viên cạnh ngoài, nên nó đổi hai viên ngoài và không đụng tới viên cạnh giữa.
Bước 3: Giải như khối 3x3
Từ đây chỉ xoay các lớp ngoài cùng. Mỗi khối trung tâm 3×3 là một viên trung tâm, mỗi cụm ba viên là một viên cạnh. Làm đủ bảy bước của khoá học 3x3: Chữ thập trắng, Viên góc tầng 1, Viên cạnh tầng 2, Chữ thập vàng, Mặt vàng, Đưa viên góc vàng về đúng chỗ, Đưa viên cạnh vàng về đúng chỗ.
Tin vui: ở bước này khối 5x5 không có parity. Theo Wikipedia, khi giải bằng cách quy về 3x3, các lỗi parity của 4x4 không thể xảy ra trên khối có số lớp lẻ (Wikipedia). Viên trung tâm cố định và viên cạnh giữa làm khối chạy đúng như một khối 3x3. Nếu bước cuối có hình lạ, nhiều khả năng một cụm cạnh hoặc một khối trung tâm đã bị ghép sai từ trước.
Người giỏi nhất giải 5x5 trong bao lâu?
Theo dữ liệu của WCA, kỷ lục thế giới 5x5 là 29,49 giây cho một lượt giải và 33,19 giây cho trung bình. Kỷ lục Việt Nam là 31,95 giây và 34,76 giây (WCA). Lần giải đầu tiên của người mới thường mất lâu hơn nhiều, và phần lớn thời gian nằm ở bước gom trung tâm. Muốn đo thời gian của mình, hãy thử bộ đếm giờ.
Nguồn tham khảo
Câu hỏi thường gặp
Nên học 4x4 trước rồi mới học 5x5?
Không bắt buộc, nhưng nên. Hai bước đầu của 5x5 dùng cùng ý tưởng với 4x4, và 4x4 ít viên hơn nên dễ tập hơn.
Giải 5x5 cần thuộc bao nhiêu công thức?
Ngoài các công thức 3x3, bài này dùng tám công thức. Bốn công thức hay dùng nhất là gom dải trung tâm, ghép cả hai viên cạnh ngoài, lật cạnh và parity cạnh.
Khối 5x5 có OLL parity và PLL parity như 4x4 không?
Không. Khối 5x5 chỉ có parity cạnh khi ghép cạnh cuối cùng. Sau khi đã quy về 3x3, khối chạy như một khối 3x3 bình thường.
Vì sao khối 5x5 dễ định hướng hơn 4x4?
Vì mỗi mặt có một viên trung tâm cố định. Màu của viên đó là màu của cả mặt, nên bạn không thể xếp nhầm thứ tự các mặt.
Gặp parity cạnh có phải làm lại từ đầu không?
Không. Làm công thức parity cạnh rồi tiếp tục bước 3 như thường.
Số liệu thi đấu dựa trên kết quả do World Cube Association sở hữu và duy trì, công bố tại worldcubeassociation.org/results, tính đến 12.10.2026.
Ảnh bìa: Mike Gonzalez (TheCoffee) / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Sẵn sàng cho nước xoay đầu tiên?
Xem từ cách đọc ký hiệu đến từng bước hoàn thành khối.
Bắt đầu với bước 0