Cách giải Rubik tầng 3: 4 công thức, hình từng trường hợp

Trước khi bắt đầu tầng 3

Hãy kiểm tra những điều sau:

• Tầng 1 và tầng 2 đã xong hoàn toàn. Mặt trắng ở dưới, bốn viên cạnh của tầng 2 đúng chỗ. Nếu còn một viên cạnh của tầng 2 sai, các bước sau sẽ không cho ra kết quả như mô tả. Xem lại cách ghép viên cạnh tầng 2 nếu cần.
• Cầm khối đúng cách: viên trung tâm vàng ở trên, viên trung tâm trắng ở dưới. Trong hình, mặt có chữ HƯỚNG VỀ BẠN là mặt trước. Trước khi so hình và trong suốt lúc làm công thức, giữ mặt trước luôn quay về phía bạn; chỉ xoay cả khối khi bài bảo bạn đổi hướng cầm. Khi bài nói "trước bên trái" là nói về viên góc của tầng 3 nằm ở mặt trước, phía tay trái.
• Đọc hình: mỗi trường hợp có hai hình. Khối trong hình luôn cầm như nhau: mặt vàng ở trên, mặt xanh lá ở trước, mặt cam bên phải; mặt đỏ bên trái và mặt xanh dương phía sau bị khuất. Hình bên trái là khối trước khi làm công thức, hình bên phải là sau. Chỉ những viên cần nhìn mới có màu, các viên khác để xám. Hình sau luôn là khối đã giải; trên khối của bạn, hàng trên của các mặt bên có thể còn lệch, việc đó để các bước sau lo.
• Gọi tên viên theo màu: mỗi viên góc của tầng 3 có ba màu, ví dụ viên vàng - xanh lá - đỏ là viên có một ô vàng, một ô xanh lá, một ô đỏ. Chỗ đúng của nó là góc giữa mặt vàng, mặt xanh lá và mặt đỏ, tức trước bên trái của tầng 3. Ở bước 6 và bước 7, lời chú thích gọi từng viên theo màu như vậy để bạn tìm được nó trong hình.
• Đọc được ký hiệu R, U, F, R', U2. Nếu chưa quen, đọc bài Ký hiệu Rubik cho người mới trước.

Tầng 3 chia thành bốn việc, theo đúng thứ tự: chữ thập vàng, mặt vàng, đưa viên góc vàng về đúng chỗ, rồi đưa viên cạnh vàng về đúng chỗ. Ruwix sắp xếp các bước cuối theo thứ tự khác (đặt viên cạnh trước, viên góc sau) với những công thức khác (Ruwix). Cách nào cũng giải được; bài này theo thứ tự của khoá học EasyRubic để bạn chuyển qua lại giữa bài viết và khoá học mà không bị rối.

Bước 4: Chữ thập vàng

Mục tiêu: lật 4 viên cạnh của tầng 3 cho ô vàng nằm ở mặt trên, tạo thành dấu cộng quanh viên trung tâm vàng. Ô mặt bên của các viên cạnh chưa cần khớp màu, các viên góc cũng chưa cần quan tâm. Công thức duy nhất của bước:

F R U R' U' F'

Chỉ nhìn ô vàng của 4 viên cạnh ở mặt trên, bỏ qua viên góc. Đã đủ chữ thập vàng thì sang bước 5. Bạn đang gặp trường hợp nào dưới đây?

• Đường vàng nằm ngang: hai viên cạnh có ô vàng ở mặt trên nằm đối diện nhau, cùng viên trung tâm vàng tạo thành một đường thẳng. Xoay U để đường thẳng chạy từ trái sang phải, rồi làm công thức một lần.

1. You start with
3. After the formula

• Chữ L vàng ở góc sau bên trái: hai viên cạnh có ô vàng ở mặt trên nằm sát nhau, cùng viên trung tâm vàng tạo thành góc vuông. Xoay U để chữ L nằm ở góc sau bên trái (một viên cạnh vàng phía sau, một viên cạnh vàng bên trái), rồi làm công thức hai lần.

1. You start with
3. After the formula

• Chỉ có viên trung tâm vàng: không viên cạnh nào có ô vàng ở mặt trên. Làm công thức một lần, xoay U2, rồi làm thêm hai lần.

1. You start with
3. After the formula

Với trường hợp chỉ có viên trung tâm vàng, thật ra bạn chỉ đang đi qua hai hình trên: sau lần đầu bạn có chữ L, sau lần tiếp theo có đường thẳng. Nếu thấy khó nhớ, cứ làm một lần rồi nhìn lại xem mình đang ở hình nào.

Vì sao công thức này không phá tầng 1 và tầng 2?

Nhìn kỹ, công thức gồm ba phần: F, rồi bốn nước giữa R U R' U', rồi F' để trả mặt trước về. Bốn nước giữa là chuỗi mà người chơi Rubik dùng ở khắp nơi, J Perm gọi nó là chuỗi bốn nước cơ bản trong hướng dẫn của mình (J Perm). Trong lúc làm, bạn sẽ thấy vài viên của tầng 1 và tầng 2 bị kéo lên, nhưng khi xong cả sáu nước, toàn bộ tầng 1 và tầng 2 quay về như cũ. Chúng tôi đã kiểm tra điều này cho cả bốn công thức của tầng 3 trên trình mô phỏng.

Trong hình dưới, tầng 1 và tầng 2 cũng được tô màu. So hai hình: hai hàng dưới của mặt trước và mặt phải giống hệt nhau trước và sau công thức, chỉ tầng 3 thay đổi.

1. You start with
3. After the formula

Điều đó có nghĩa là: nếu làm xong một công thức mà tầng 1 hoặc tầng 2 bị lệch, chắc chắn bạn đã bấm sai một nước ở giữa, chứ không phải công thức có vấn đề.

Nếu chỉ có một hoặc ba viên cạnh có ô vàng ở mặt trên

Bạn sẽ không bao giờ gặp trường hợp này trên một khối được lắp đúng. J Perm cảnh báo rằng có một hoặc ba viên cạnh vàng đúng hướng nghĩa là khối không giải được và cần tháo ra lắp lại (J Perm). Wikipedia giải thích lý do: không có chuỗi xoay nào lật được đúng một viên cạnh mà không đụng tới viên cạnh khác (Wikipedia). Xem thêm ở phần "Khi khối có vẻ bị hỏng" bên dưới.

Bước 5: Mặt vàng

Giờ bạn có chữ thập vàng, việc tiếp theo là xoay 4 viên góc của tầng 3 để cả chín ô của mặt trên đều vàng. Công thức của bước này có tên là Sune:

R U R' U R U2 R'

Đếm số viên góc có ô vàng ở mặt trên (0, 1 hay 2), rồi xem ô vàng của các viên góc còn lại nằm ở mặt nào (trước, phải, trái, sau). Chọn trường hợp giống, rồi xoay U cho khớp hẳn. Có 7 trường hợp. Không cần học thuộc ngay cả bảy: hãy nhớ hai trường hợp một viên góc, còn lại thì so với hình bên dưới hoặc trong Bước 5 của khoá học. Hình chỉ cho thấy mặt trên, mặt trước và mặt phải; ô vàng ở mặt trái hay mặt sau thì đọc theo chữ. Bạn đang gặp trường hợp nào dưới đây?

1 viên góc có ô vàng ở mặt trên

Xoay U để viên góc đó nằm ở trước bên trái. Rồi nhìn viên góc trước bên phải của tầng 3:

• Ô vàng của nó ở mặt trước: làm Sune một lần là xong.

1. You start with
3. After the formula

• Ô vàng của nó ở mặt phải: làm Sune, xoay U2, rồi làm Sune lần nữa.

1. You start with
3. After the formula

Trường hợp đầu chính là hình mà Sune giải trọn trong một lần, nên nhiều người học nó trước tiên. Năm trường hợp còn lại đều là Sune lặp lại vài lần, xen giữa là một nước U.

Không viên góc nào có ô vàng ở mặt trên

Cả 4 viên góc của tầng 3 đều có ô vàng ở mặt bên. Xoay U cho đến khi thấy một trong hai hình:

• Ô vàng ở mặt trái và mặt phải: hai ô vàng ở mặt trái, hai ô vàng ở mặt phải. Làm Sune hai lần liên tiếp.

1. You start with
3. After the formula

• Hai ô vàng ở mặt trái: hai ô vàng ở mặt trái, một ô ở mặt trước, một ô ở mặt sau. Làm Sune, xoay U', rồi làm Sune lần nữa.

1. You start with
3. After the formula

2 viên góc có ô vàng ở mặt trên

• Hai viên góc nằm chéo nhau: giữ hai viên góc đó ở sau bên trái và trước bên phải. Viên góc trước bên trái có ô vàng ở mặt trước, viên góc sau bên phải có ô vàng ở mặt phải. Làm Sune hai lần, xoay U2, rồi làm Sune lần thứ ba.

1. You start with
3. After the formula

• Hai viên góc ở phía sau, hai viên góc trước có ô vàng ở mặt trái và mặt phải: viên góc trước bên trái có ô vàng ở mặt trái, viên góc trước bên phải có ô vàng ở mặt phải. Làm Sune, U2, Sune, U', Sune.

1. You start with
3. After the formula

• Hai viên góc ở phía sau, hai viên góc trước đều có ô vàng ở mặt trước: làm Sune, U', Sune, U2, Sune.

1. You start with
3. After the formula

Khi làm Sune, các ô mặt bên của tầng 3 sẽ bị xáo lại. Không sao cả: hai bước cuối sẽ xếp lại chúng. Chỉ cần mặt trên vàng hết và tầng 1, tầng 2 vẫn nguyên là bạn đã làm đúng.

Bước 6: Đưa viên góc vàng về đúng chỗ

Mặt trên đã vàng, giờ nhìn các mặt bên. Mỗi viên góc của tầng 3 có 2 ô ở mặt bên (bỏ qua ô vàng). Viên góc đúng chỗ khi 2 ô đó cùng màu 2 viên trung tâm ở hai mặt sát nó. Ví dụ viên góc trước bên trái: ô ở mặt trước cùng màu viên trung tâm mặt trước (xanh lá), ô ở mặt trái cùng màu viên trung tâm mặt trái (đỏ). Trong hình của khoá học, viên góc đúng chỗ có vòng vàng.

Với cách cầm trong hình (vàng trên, xanh lá trước, cam phải), mỗi viên góc của tầng 3 có một chỗ riêng:

• Viên vàng - xanh lá - đỏ: trước bên trái.
• Viên vàng - xanh lá - cam: trước bên phải.
• Viên vàng - xanh dương - cam: sau bên phải.
• Viên vàng - xanh dương - đỏ: sau bên trái.

Trên khối của bạn, nếu mặt trước không phải xanh lá, cứ đọc màu theo viên trung tâm: viên góc thuộc về góc nằm giữa ba viên trung tâm cùng màu với nó.

Công thức của bước này (trong giới giải Rubik tốc độ gọi là A-perm):

R' F R' B2 R F' R' B2 R2

Công thức này giữ nguyên viên góc trước bên trái và đổi chỗ 3 viên góc còn lại của tầng 3. Cách làm:

1. Nhìn lần lượt 4 viên góc của tầng 3. Nếu cả 4 đã đúng chỗ, sang bước 7.
2. Chưa thấy viên góc nào đúng chỗ? Xoay U rồi xem lại, thử đủ 4 vị trí.
3. So với các trường hợp bên dưới.

Bạn đang gặp trường hợp nào dưới đây?

• 1 viên góc đúng chỗ, 3 viên kia đi theo chiều kim đồng hồ: xoay cả khối để viên góc đúng chỗ nằm ở trước bên trái. Nhìn từ trên xuống, 3 viên góc còn lại cần đi theo chiều kim đồng hồ để về chỗ. Làm công thức một lần.

Trong hình: viên góc đúng chỗ là viên vàng - xanh lá - đỏ của tầng 3, ở trước bên trái (ô xanh lá ở mặt trước, ô đỏ ở mặt trái bị khuất). Ba viên kia đều sai chỗ. Ở trước bên phải là viên vàng - xanh dương - đỏ (ô xanh dương ở mặt trước, ô đỏ ở mặt phải), cần sang sau bên trái. Ở sau bên phải là viên vàng - xanh lá - cam (ô xanh lá ở mặt phải), cần sang trước bên phải. Ở sau bên trái là viên vàng - xanh dương - cam (bị khuất), cần sang sau bên phải.

1. You start with
3. After the formula

• 1 viên góc đúng chỗ, 3 viên kia đi ngược chiều kim đồng hồ: vẫn đặt viên góc đúng chỗ ở trước bên trái, nhưng 3 viên còn lại cần đi theo chiều ngược lại. Làm công thức hai lần, giữ nguyên cách cầm.

Trong hình: viên góc đúng chỗ vẫn là viên vàng - xanh lá - đỏ ở trước bên trái (ô xanh lá ở mặt trước). Ba viên kia: ở trước bên phải là viên vàng - xanh dương - cam (ô cam ở mặt trước, ô xanh dương ở mặt phải), cần sang sau bên phải. Ở sau bên phải là viên vàng - xanh dương - đỏ (ô xanh dương ở mặt phải), cần sang sau bên trái. Ở sau bên trái là viên vàng - xanh lá - cam (bị khuất), cần sang trước bên phải.

1. You start with
3. After the formula

• 2 viên góc chéo nhau đúng chỗ, 2 viên kia đổi chéo: xoay cả khối cho 2 viên góc đúng chỗ nằm ở trước bên phải và sau bên trái. Làm công thức, xoay U, rồi làm công thức lần nữa.

Trong hình: hai viên đúng chỗ là viên vàng - xanh lá - cam ở trước bên phải (ô xanh lá ở mặt trước, ô cam ở mặt phải) và viên vàng - xanh dương - đỏ ở sau bên trái (bị khuất). Hai viên kia đổi chéo: ở trước bên trái là viên vàng - xanh dương - cam (ô xanh dương ở mặt trước), cần sang sau bên phải; ở sau bên phải là viên vàng - xanh lá - đỏ (ô đỏ ở mặt phải), cần sang trước bên trái.

1. You start with
3. After the formula

• 2 viên góc bên trái (trước và sau) đúng chỗ, 2 viên bên phải đổi chỗ: hai viên góc đúng chỗ nằm cạnh nhau thì xoay cả khối cho chúng ở bên trái. Xoay U một lần, làm công thức, rồi xoay U2.

Trong hình: hai viên đúng chỗ là viên vàng - xanh lá - đỏ ở trước bên trái (ô xanh lá ở mặt trước) và viên vàng - xanh dương - đỏ ở sau bên trái (bị khuất). Hai viên bên phải đổi chỗ cho nhau: ở trước bên phải là viên vàng - xanh dương - cam (ô cam ở mặt trước, ô xanh dương ở mặt phải), cần ra sau; ở sau bên phải là viên vàng - xanh lá - cam (ô xanh lá ở mặt phải), cần ra trước.

1. You start with
3. After the formula

Công thức có nước B2 (xoay mặt sau). Nhiều người mới hay xoay nhầm chiều mặt sau; với B2 thì chiều nào cũng như nhau, nên chỉ cần chú ý đừng xoay mặt trước thay vì mặt sau.

Bước 7: Đưa viên cạnh vàng về đúng chỗ

Bước cuối cùng. Sau bước 6, 4 viên góc đã đúng chỗ, nên thường sẽ có ít nhất một mặt bên có cả hàng trên cùng một màu. Công thức (U-perm):

R U' R U R U R U' R' U' R2

Công thức này chỉ đổi chỗ 3 viên cạnh của tầng 3, không đụng tới 4 viên góc vừa xếp xong. Cách làm:

1. Tìm mặt bên có cả hàng trên cùng một màu (2 viên góc và viên cạnh giữa chúng). Xoay cả khối đặt mặt đó ra phía sau.
2. Nhìn viên cạnh ở mặt trước của tầng 3: nó cần sang phải hay sang trái?

Bạn đang gặp trường hợp nào dưới đây?

• Viên cạnh trước cần sang phải: ô mặt trước của nó cùng màu viên trung tâm mặt phải. Làm công thức một lần.

Trong hình: mặt xanh dương phía sau đã có cả hàng trên xanh dương (bị khuất). Hàng trên của mặt trước là xanh lá - cam - xanh lá: viên cạnh trước là viên vàng - cam, cần sang phải, nơi viên trung tâm cam. Hàng trên của mặt phải là cam - đỏ - cam: viên cạnh phải là viên vàng - đỏ, cần sang trái. Viên cạnh trái (bị khuất) là viên vàng - xanh lá, cần ra trước.

1. You start with
3. After the formula

• Viên cạnh trước cần sang trái: ô mặt trước của nó cùng màu viên trung tâm mặt trái. Làm công thức hai lần.

Trong hình: mặt sau vẫn đã xong. Hàng trên của mặt trước là xanh lá - đỏ - xanh lá: viên cạnh trước là viên vàng - đỏ, cần sang trái, nơi viên trung tâm đỏ. Hàng trên của mặt phải là cam - xanh lá - cam: viên cạnh phải là viên vàng - xanh lá, cần ra trước. Viên cạnh trái (bị khuất) là viên vàng - cam, cần sang phải.

1. You start with
3. After the formula

Nếu chưa mặt nào có cả hàng trên cùng màu, cả 4 viên cạnh đều sai chỗ. Có hai trường hợp:

• Mỗi viên cạnh đổi với viên đối diện: ô mặt trước của viên cạnh trước cùng màu viên trung tâm mặt sau, ô mặt phải của viên cạnh phải cùng màu viên trung tâm mặt trái. Làm công thức, xoay U, làm công thức lần nữa, rồi xoay U'.

Trong hình: hàng trên của mặt trước là xanh lá - xanh dương - xanh lá (viên cạnh vàng - xanh dương cần ra sau), hàng trên của mặt phải là cam - đỏ - cam (viên cạnh vàng - đỏ cần sang trái). Hai viên cạnh bị khuất là viên vàng - xanh lá ở sau và viên vàng - cam ở bên trái.

1. You start with
3. After the formula

• Mỗi viên cạnh đổi với viên bên cạnh: xoay U cho đến khi viên cạnh trước và viên cạnh phải đổi chỗ cho nhau: ô mặt trước của viên cạnh trước cùng màu viên trung tâm mặt phải, ô mặt phải của viên cạnh phải cùng màu viên trung tâm mặt trước. Làm công thức, xoay U', làm công thức lần nữa, rồi xoay U.

Trong hình: hàng trên của mặt trước là xanh lá - cam - xanh lá (viên cạnh vàng - cam cần sang phải), hàng trên của mặt phải là cam - xanh lá - cam (viên cạnh vàng - xanh lá cần ra trước). Phía khuất, viên cạnh sau là viên vàng - đỏ và viên cạnh trái là viên vàng - xanh dương: hai viên này cũng đổi chỗ cho nhau.

1. You start with
3. After the formula

Không nhớ hai trường hợp này cũng không sao: làm công thức một lần ở hướng bất kỳ, sẽ có một mặt có cả hàng trên cùng màu, rồi làm tiếp như hai trường hợp đầu.

Xong bước này là khối đã giải.

Khi khối có vẻ bị hỏng

Tầng 3 là nơi lỗi nhỏ lộ ra rõ nhất. Đây là những tình huống thường gặp và cách xử lý:

• Làm xong công thức mà tầng 1 hoặc tầng 2 bị lệch. Bạn đã bấm sai một nước, hay gặp nhất là nhầm R với R' hoặc quên một nước U. Không có cách "lùi lại" dễ dàng, nên hãy giải lại từ chỗ hỏng: thường chỉ vài viên cạnh của tầng 2 bị bật ra, ghép lại theo bước 3 rồi làm tiếp.
• Có đúng một hoặc ba viên cạnh có ô vàng ở mặt trên ở bước 4. Một viên cạnh đã bị lật ngược khi khối bị tháo (hoặc bị bung ra khi xoay mạnh). Theo J Perm, cần tháo khối ra và lắp lại (J Perm); Ruwix cũng khuyên gỡ một viên cạnh ra và lật lại (Ruwix).
• Chỉ còn một viên góc bị xoay sai, mọi thứ khác đã xong. Không công thức nào sửa được việc này, vì không có chuỗi xoay nào chỉ vặn đúng một viên góc. Ai đó, có thể là chính bạn, đã vặn viên góc đó bằng tay. Vặn nó về lại bằng tay hoặc tháo ra lắp đúng.
• Chỉ còn hai viên đổi chỗ cho nhau. Cũng là dấu hiệu khối đã bị tháo lắp sai, vì xoay bình thường không bao giờ đổi chỗ đúng một cặp viên.

Theo Wikipedia, không có chuỗi xoay nào chỉ vặn một viên góc hay chỉ đổi chỗ một cặp viên, và một khối bị tháo ra và lắp lại ngẫu nhiên chỉ có khoảng 1 phần 12 khả năng giải được (Wikipedia). Nên nếu khối của bạn mới bị tháo, đừng mất công tìm "công thức đặc biệt": cách chắc chắn nhất là lắp lại từ trạng thái đã giải. Bài Nên mua Rubik nào cho người mới có vài gợi ý chọn khối ít bị bung khi xoay.

Bốn công thức Rubik tầng 3 cần nhớ

Gom lại, toàn bộ tầng 3 chỉ cần bốn công thức sau, mỗi công thức kèm hình của trường hợp nó giải trọn trong một lần:

• Chữ thập vàng: F R U R' U' F'

1. You start with
3. After the formula

• Mặt vàng (Sune): R U R' U R U2 R'

1. You start with
3. After the formula

• Đưa viên góc vàng về đúng chỗ (A-perm): R' F R' B2 R F' R' B2 R2

1. You start with
3. After the formula

• Đưa viên cạnh vàng về đúng chỗ (U-perm): R U' R U R U R U' R' U' R2

1. You start with
3. After the formula

Một mẹo luyện tập: học từng công thức một, mỗi ngày một cái. Làm chậm, nói thầm từng nước khi xoay, cho đến khi tay tự nhớ. Khi đã thuộc cả bốn, bạn sẽ thấy tầng 3 chỉ mất vài chục giây. J Perm cho biết với phương pháp người mới và một thời gian luyện tập, cả khối có thể giải trong khoảng 2 đến 4 phút (J Perm).

Video tham khảo

Nếu muốn xem tay người làm, video dưới đây của J Perm (tiếng Anh) là một hướng dẫn người mới rất phổ biến. Video dùng vài công thức khác ở tầng 3, nên khi luyện, hãy chọn theo một cách duy nhất để khỏi lẫn.

Bước tiếp theo

Giải được tầng 3 một cách ổn định rồi thì bạn có thể bắt đầu bấm giờ trên đồng hồ bấm giờ 3x3 để theo dõi tiến bộ. Khi muốn nhanh hơn nữa, bước tiếp theo nên là làm quen với CFOP, nơi bốn bước của tầng 3 ở đây được gộp thành hai bước OLL và PLL. Bài CFOP là gì giới thiệu phương pháp này.

Bị kẹt giữa chừng? Với ứng dụng EasyRubic, bạn có thể quét khối thật bằng camera và xem lời giải từng bước trên khối 3D.

Tải EasyRubic và giải xong tầng 3 lần đầu.

Nguồn tham khảo

• How To Solve The Rubik's Cube – Beginners Method (Ruwix)
• How To Solve The 3x3 Rubik's Cube – J Perm
• Rubik's Cube – Wikipedia