Cách ghép cạnh Rubik 4x4: 3 kiểu vị trí, có hình từng ca

Ghép cạnh là gì và vì sao phải làm?

Trên khối 3x3, mỗi cạnh là một viên. Trên khối 4x4, mỗi cạnh gồm hai viên nhỏ đứng cạnh nhau. Cả khối có 24 viên cạnh như vậy (Ruwix), tức là 12 cặp. Hai viên của một cặp có cùng hai màu, ví dụ trắng và cam.

Ghép cạnh là đưa hai viên cùng màu về đứng sát nhau thành một cụm cạnh. Theo Speedsolving.com Wiki, đây là một bước của cách giải "quy về 3x3": khi tâm và cạnh đã ghép xong, khối 4x4 xoay được như một khối 3x3, chỉ còn có thể gặp parity (Speedsolving.com Wiki).

Cách đọc hình. Mỗi hình gồm hai khối: trước và sau chuỗi nước. Chỉ các viên đang nói đến và các tâm có màu, những viên khác tô xám. Hình nhìn được mặt trên, mặt trước và mặt phải. Trong bài, "cạnh trước-trái" là cạnh đứng giữa mặt trước và mặt trái, "cạnh trước-phải" là cạnh đứng giữa mặt trước và mặt phải. Mỗi cạnh đứng có nửa trên và nửa dưới.

Hai luật an toàn

Sáu tâm đã xong, nên từ đây có hai luật để không phá chúng.

• Lớp ngoài thì xoay thoải mái. Các nước R, L, U, D, F, B chỉ xoay một lớp ngoài. Chúng không bao giờ phá tâm và không bao giờ tách một cụm cạnh đã ghép.
• Mở Uw thì phải đóng Uw. Nước Uw' kéo lệch một hàng tâm của bốn mặt bên. Mọi công thức ghép cạnh trong bài đều mở bằng một nước xoay hai lớp và đóng bằng nước ngược lại, nên khi làm xong, tâm trở về nguyên vẹn. Đừng dừng giữa chừng.

Bước 1: Tìm hai viên cạnh cùng màu

Chọn một viên cạnh chưa ghép bất kỳ, nhìn hai màu của nó, rồi tìm viên thứ hai có đúng hai màu đó. Viên thứ hai có thể ở tầng trên, tầng dưới hoặc một cạnh đứng khác.

Nếu hai viên cùng màu đã nằm chung một cạnh thì chúng luôn khớp nhau, không có chuyện "chung cạnh mà ngược màu". Cụm đó xong rồi, tìm cặp khác.

Bước 2: Đưa hai viên về cạnh trước-trái và trước-phải

Cầm khối sao cho viên thứ nhất nằm ở cạnh trước-trái. Giờ đưa viên thứ hai về cạnh trước-phải chỉ bằng các lớp ngoài không chạm vào cạnh trước-trái: U, D, B và R.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Viên thứ hai ở tầng trên. Xoay U để nó đến cạnh trên-phải, rồi xoay R' cho nó đi xuống cạnh trước-phải. Trong hình, viên trắng-cam thứ hai đang ở cạnh trên-phải, nửa gần bạn. Sau R' nó nằm ở nửa dưới của cạnh trước-phải, và phần còn lại của chuỗi nước là công thức ghép ở bước 3.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Viên thứ hai ở tầng dưới. Xoay D để nó đến cạnh dưới-phải, rồi xoay R cho nó đi lên cạnh trước-phải. Trong hình, bạn chỉ thấy ô cam của nó ở hàng dưới cùng của mặt phải.

Viên ở cạnh sau-phải thì xoay R2. Viên ở cạnh sau-trái thì xoay B2 trước để nó sang cạnh sau-phải. Đừng lo nó rơi vào nửa nào: bước 3 có cách cho mọi kiểu.

Bước 3: Nhận ra ba kiểu vị trí

Khi hai viên cùng màu đã ở cạnh trước-trái và trước-phải, chỉ có ba kiểu. J Perm chia tương tự: hai viên ở hai tầng khác nhau, hoặc ở cùng một tầng (J Perm).

Mẹo nhận biết nhanh: nhìn màu của hai viên trên mặt trước. Hai màu khác nhau thì chúng nằm chéo nhau. Hai màu giống nhau thì chúng nằm ngang nhau.

Kiểu 1: Chéo nhau, bên trái cao hơn

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Viên bên trái ở nửa trên, viên bên phải ở nửa dưới. Trong hình, mặt trước của viên trái là cam, của viên phải là trắng. Xoay U để cạnh trên-phải là một cạnh chưa ghép, rồi làm Uw' R U R' Uw.

Chuyện gì xảy ra: Uw' đẩy viên trái sang đứng ngay trên viên phải, vậy là cụm cạnh đã ghép. R U R' cất cụm đó lên tầng trên và đưa cạnh trên-phải xuống thế chỗ. Uw trả tâm về. Cụm vừa ghép nằm ở cạnh trên-trái.

Vì sao cạnh trên-phải phải chưa ghép? Vì hai viên của nó bị tách ra, một viên về cạnh trước-trái, một viên về cạnh trước-phải. J Perm và Ruwix đều nhắc điều này: cạnh đi xuống thế chỗ không được là cụm đã xong.

Kiểu 2: Chéo nhau, bên phải cao hơn

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Ngược với kiểu 1: viên bên phải ở nửa trên, viên bên trái ở nửa dưới. Đừng xoay cả khối. Làm bản đối xứng Uw L' U' L Uw', Ruwix cũng dạy cả hai bản. Lần này cạnh trên-trái phải là cạnh chưa ghép, và cụm vừa ghép được cất ở cạnh trên-phải.

Kiểu 3: Ngang nhau

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Hai viên cùng ở nửa trên (như hình) hoặc cùng ở nửa dưới. Mặt trước của cả hai viên cùng một màu, trong hình là cam. Uw' lúc này không đưa được viên này về đứng trên viên kia, nên chưa ghép được.

Cách sửa của J Perm: lật cạnh trước-phải bằng R U R' F R' F' R. Công thức này lật cạnh trước-phải tại chỗ, nên viên ở nửa trên xuống nửa dưới. Nó chỉ đổi chỗ các cạnh của tầng trên, không tách cụm nào và không đụng tới cạnh trước-trái. Sau khi lật, bạn có kiểu 1 và làm Uw' R U R' Uw.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Nếu hai viên cùng ở nửa dưới, cũng lật cạnh trước-phải. Viên phải lên nửa trên, bạn có kiểu 2 và làm Uw L' U' L Uw'.

Khi tầng trên không còn cạnh nào chưa ghép

Kiểu 1 và kiểu 2 cần một cạnh chưa ghép ở tầng trên để thế chỗ. Càng về cuối, tầng trên càng toàn cụm đã xong. J Perm nói rõ: khi đó bạn chỉ dùng được cách của hai viên ngang nhau, và nếu đang ở kiểu chéo thì lật một viên để chuyển về kiểu ngang.

Công thức cho lúc này là Uw' R U R' F R' F' R Uw: công thức ghép quen thuộc, chèn thêm nước lật ở giữa. Nó đổi chỗ đúng hai viên, viên ở nửa trên cạnh trước-trái và viên ở nửa dưới cạnh trước-phải. Các cạnh tầng trên chỉ đổi vị trí, không cụm nào bị tách, nên không cần cạnh thế chỗ.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Hai viên cùng ở nửa dưới. Viên bên phải được chuyển sang nửa trên cạnh trước-trái, ngay trên viên kia. Cụm cạnh xong ở bên trái.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Hai viên cùng ở nửa trên. Viên bên trái được chuyển sang nửa dưới cạnh trước-phải. Cụm cạnh xong ở bên phải.

Nếu hai viên đang chéo nhau, lật cạnh trước-phải bằng R U R' F R' F' R trước, rồi làm công thức trên.

Hai cạnh cuối

Khi chỉ còn hai cạnh chưa ghép, bốn viên của chúng nằm lẫn vào nhau. Đặt hai cạnh đó ở trước-trái và trước-phải. Chúng tôi đã cho mô phỏng chạy hết 16 cách sắp xếp có thể có của bốn viên này: 8 cách thuộc kiểu ngang, 8 cách thuộc kiểu chéo, và hai hình dưới đây giải được tất cả.

Hai nửa trên cùng một cạnh

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Hai viên ở nửa trên là một cặp, hai viên ở nửa dưới là cặp kia. Dấu hiệu: bốn ô trên mặt trước cùng một màu, còn mặt phải của cạnh trước-phải có hai màu khác nhau (trong hình là đỏ ở trên, cam ở dưới). Làm Uw' R U R' F R' F' R Uw. Một lần đổi chỗ ghép xong cả hai cạnh.

Hai nửa chéo nhau

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Viên ở nửa trên bên trái khớp với viên ở nửa dưới bên phải. Dấu hiệu: mặt trước của cạnh trước-phải có hai màu khác nhau (trong hình là cam ở trên, đỏ ở dưới). Lật cạnh trước-phải bằng R U R' F R' F' R để về trường hợp trên, rồi làm Uw' R U R' F R' F' R Uw.

Một công thức khác cho hai cạnh cuối

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Ruwix dùng Dw R F' U R' F Dw' cho hai cạnh cuối. Trên mô phỏng, nó giải đúng 8 cách sắp xếp kiểu ngang mà công thức ở trên giải được, nên bạn chỉ cần thuộc một trong hai. Chọn bản nào tay bạn xoay trôi hơn.

Lỗi hay gặp khi ghép cạnh

• Quên kiểm tra cạnh thế chỗ. Ghép xong một cụm mà một cụm cũ ở tầng trên lại bị tách. Trước khi làm kiểu 1, nhìn cạnh trên-phải. Trước khi làm kiểu 2, nhìn cạnh trên-trái.
• Dừng giữa công thức. Tâm bị lệch một hàng vì chưa làm nước đóng. Làm nốt nước xoay hai lớp ngược lại là tâm về chỗ.
• Dùng nước xoay hai lớp để đưa viên về vị trí. Chỉ dùng lớp ngoài ở bước 2.
• Tìm mãi không thấy viên thứ hai. Hình chỉ cho thấy ba mặt, khối thật cũng vậy. Lật khối xem mặt dưới và mặt sau trước khi kết luận.

Ghép xong 12 cạnh thì làm gì?

Từ đây chỉ xoay lớp ngoài và giải như khối 3x3. Nếu đến tầng cuối gặp một cạnh bị lật hoặc hai cạnh đổi chỗ mà 3x3 không bao giờ có, đó là parity 4x4, không phải bạn ghép sai.

Khi đã ghép đều tay, bạn có thể học kiểu ghép 3-2-3 mà Speedsolving.com Wiki ghi là phổ biến trên 4x4. Bài phương pháp Yau 4x4 vẽ từng bước, còn bài giải Rubik 4x4 nhanh có mẹo nhìn trước cặp tiếp theo.

Nguồn tham khảo

• How To Solve The 4x4 Rubik's Cube – J Perm
• 4x4x4 Rubik's Cube (Rubik's Revenge) – Ruwix
• Edge pairing – Speedsolving.com Wiki