Giải Rubik 4x4 nhanh: mẹo cho tâm, ghép cạnh và parity

Bao lâu là "nhanh" với 4x4?

J Perm đưa ra một thước đo dễ nhớ: khi đã giải 4x4 khá tốt, bạn mất khoảng bốn lần thời gian giải 3x3 của mình. Ví dụ, trung bình 3x3 là 15 giây thì 4x4 khoảng một phút (J Perm).

Hãy so thời gian 4x4 của bạn với con số này. Nếu chậm hơn nhiều, phần thừa gần như luôn nằm ở tâm và ghép cạnh, vì phần 3x3 bạn đã luyện sẵn. Cách kiểm tra đơn giản: bấm giờ riêng từng phần trong vài lượt giải, rồi tập trung vào phần chậm nhất.

Tâm: lên kế hoạch ngay từ đầu

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

• Nhìn trước tâm thứ hai. Trong lúc làm tâm thứ nhất, để ý xem các ô của tâm đối diện đang ở đâu. J Perm gọi đây là "tác động" lên tâm thứ hai khi đang làm tâm thứ nhất.
• Ghép cả dải, đừng ghép từng ô. Hình trên: mặt trên và mặt trước mỗi mặt có một dải vàng ở cột phải. Rw U2 Rw' đưa cả hai ô vào tâm một lúc, tâm trắng ở dưới vẫn nguyên.
• Dùng nửa tâm khi chúng đã có sẵn. Theo J Perm, nếu khối đã có sẵn vài nửa tâm (hai ô cùng màu cạnh nhau), làm bốn tâm cuối bằng cách ghép nửa tâm rất nhanh, vì chỉ còn dùng Rw, R và U. Nếu chưa có nửa tâm nào, đừng cố tạo chúng.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Hai tâm cuối là chỗ nhiều người khựng lại nhất. Hình trên là trường hợp đẹp nhất: mỗi mặt có một dải đỏ và một dải xanh lá đứng dọc, Rw U2 Rw' đổi chỗ hai dải và cả hai tâm xong. Các trường hợp còn lại, mỗi trường hợp một hình, có trong bài cách ghép tâm Rubik 4x4. Thuộc chúng bằng mắt sẽ tiết kiệm nhiều giây hơn bất kỳ mẹo nào khác ở bước tâm.

Ghép cạnh: nhìn trước cặp tiếp theo

Ghép cạnh là bước dễ "đứng hình" nhất. Mỗi lần ghép xong một cụm, nếu bạn mới bắt đầu tìm cặp tiếp theo thì tay sẽ dừng. Mẹo là tìm cặp kế tiếp trong lúc đang làm công thức.

Công thức ghép quen thuộc và bản đối xứng

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Đây là công thức ghép cạnh của bài cho người mới. Nửa trên cạnh trước-trái và nửa dưới cạnh trước-phải là hai nửa của cùng một cạnh. Cạnh trên-phải là hai mảnh chưa ghép. Uw' R U R' Uw ghép cạnh đó và cất nó lên cạnh trên-trái.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Nếu hai nửa nằm ngược lại (nửa trên ở trước-phải, nửa dưới ở trước-trái), đừng xoay cả khối để đổi chỗ chúng. Làm bản đối xứng Uw L' U' L Uw': cạnh được ghép và cất lên cạnh trên-phải, còn cạnh trên-trái phải là hai mảnh chưa ghép. Biết cả hai bản giúp bạn bớt một lần xoay khối cho mỗi cụm.

Nhìn trước ở đâu? Trong lúc tay làm R U R' (hoặc L' U' L), mắt hãy tìm cặp tiếp theo ở tầng trên và tầng dưới. J Perm khuyên xoay chậm vừa đủ để mắt kịp nhìn trước, nhất là ở bước ghép cạnh. Một lượt giải đều tay, không khựng, thường nhanh hơn một lượt xoay rất nhanh nhưng dừng nhiều lần.

Ghép nhiều cạnh mà không trả lớp ngay

Khi đã quen, người giải nhanh không trả lớp giữa về sau mỗi cụm. Speedsolving.com Wiki gọi cách này là freeslice: ghép liên tiếp nhiều cạnh trong khi lớp giữa vẫn lệch, chỉ trả lớp khi đã ghép xong một loạt. Theo trang này, kiểu ghép phổ biến nhất trên 4x4 là 3-2-3, ghép ba cạnh, rồi hai, rồi ba (Speedsolving.com Wiki). Từng bước của 3-2-3, có hình, nằm trong bài phương pháp Yau 4x4.

Một mẹo nhỏ nữa của J Perm: trong lúc ghép cạnh, hãy nhớ vị trí của vài cạnh sẽ dùng cho F2L. Bước 3x3 sẽ bắt đầu nhanh hơn.

Hai cạnh cuối

Khi chỉ còn hai cạnh chưa ghép, không còn mảnh nào để thế chỗ, nên cần công thức riêng. J Perm cho biết 4x4 chỉ có bốn trường hợp hai cạnh cuối. Dưới đây là hai trường hợp hay gặp. Đặt hai cạnh ở trước-trái và trước-phải rồi so với hình.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Hai nửa trên là một cạnh, hai nửa dưới là cạnh kia. Mặt trước toàn màu xanh lá, nên hãy nhìn mặt phải của cạnh trước-phải: trong hình là đỏ ở trên, cam ở dưới. Làm Uw' R U R' F R' F' R Uw.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Cũng hai nửa trên một cạnh, hai nửa dưới một cạnh, nhưng màu ở mặt phải của cạnh trước-phải đảo lại: cam ở trên, đỏ ở dưới. Làm Dw R F' U R' F Dw'. Công thức xáo vài cụm cạnh khác nhưng không tách cụm nào, nên không ảnh hưởng gì.

Mẹo nhận biết nhanh: chỉ nhìn hai ô ở mặt phải của cạnh trước-phải, rồi so với hai hình. Chỉ cần nhớ "hình nào" là đủ, không cần đọc lại mô tả.

Phần 3x3: giải như 3x3, nhưng xoay ít hơn

Khối 4x4 nặng và khó xoay hơn 3x3, nên mỗi lần xoay cả khối tốn thời gian hơn. Từ bước này chỉ dùng lớp ngoài, giống hệt khoá học 3x3. Nếu bạn đã dùng F2L trên 3x3, hãy dùng luôn trên 4x4. Theo Speedsolving.com Wiki, cách quy về 3x3 chính là việc biến khối lớn thành một khối 3x3 rồi giải như thường (Speedsolving.com Wiki).

Parity: nhận ra sớm, làm nhanh

Với cách quy về 3x3, bạn không tránh được parity. Speedsolving.com Wiki ước tính bốn khả năng (không parity, chỉ OLL parity, chỉ PLL parity, cả hai) mỗi khả năng khoảng 25% (Speedsolving.com Wiki). Thứ bạn tiết kiệm được là thời gian nhận ra nó và thời gian làm công thức. Nhận biết từng loại có trong bài parity 4x4.

OLL parity: công thức Lucas Parity

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Rw U2 x Rw U2 Rw U2 Rw' U2 Lw U2 Rw' U2 Rw U2 Rw' U2 Rw'

Speedsolving.com Wiki gọi công thức này là Lucas Parity và ghi rằng đây là công thức OLL parity phổ biến nhất trong giải nhanh. Nó chỉ dùng Rw, Lw, U2 và một lần xoay khối x, nên tay xoay đều và nhanh hơn công thức có lớp giữa của bài cho người mới.

Cầm mặt vàng ở trên, cụm cạnh bị lật ở cạnh trên-trước. Công thức lật cụm đó. Nó cũng đổi chỗ hai cụm cạnh trên-trái, trên-phải và xoay hai góc trên-trước (hình cho thấy cả năm viên này), nhưng chỉ ở tầng trên: hai tầng dưới và các tâm giữ nguyên. Sau công thức, nhìn lại mặt trên rồi làm bước mặt vàng như thường. Lưu ý x ở nước thứ ba: sau nước đó mặt trước cũ thành mặt trên, và bạn giữ cách cầm mới đến hết công thức.

Nhận ra sớm hơn. J Perm khuyên nhìn parity ngay trong lúc làm ô F2L cuối cùng: đếm các cụm cạnh tầng trên có ô vàng hướng lên. Số lẻ là OLL parity. Biết trước thì tay không phải dừng lại sau F2L.

PLL parity

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

2R2 U2 2R2 Uw2 2R2 2U2

Công thức của Chris Hardwick, theo Speedsolving.com Wiki là cách phổ biến nhất cho PLL parity: nó đổi chỗ cụm cạnh trên-trước với cụm cạnh trên-sau và không động vào viên nào khác. Chỉ 6 nước, nên tập đến khi tay tự làm được là đủ.

Chọn PLL dễ hơn. J Perm gợi ý: khi đã thấy có PLL parity, hãy chọn cách đặt khối để phần còn lại là một PLL dễ. Nếu các góc đã đúng chỗ, cố đưa về U perm. Nếu hai góc kề nhau đổi chỗ, tránh F perm và G perm. Nếu hai góc chéo nhau đổi chỗ, cố đưa về Y perm.

Lịch luyện gợi ý

• Mỗi ngày vài lượt bấm giờ từng phần. Tâm, cạnh, 3x3 riêng. Tập phần chậm nhất trước.
• Luyện chậm để nhìn trước. Vài lượt giải mỗi buổi, cố không dừng tay lần nào, dù xoay chậm.
• Học hai cạnh cuối và Lucas Parity bằng hình. Nhìn hình, làm công thức, lặp lại đến khi nhận ra trường hợp ngay.
• So với thước đo 4x 3x3. Khi đã gần con số đó, lúc ấy mới nên học phương pháp Yau 4x4.

Nguồn tham khảo

• 4x4: How To Get Faster – J Perm
• 4x4x4 parity algorithms – Speedsolving.com Wiki
• Freeslice edge pairing – Speedsolving.com Wiki
• Reduction method – Speedsolving.com Wiki