Phương pháp Yau 4x4 là cách giải khối 4x4 mà phần lớn người chơi tốc độ đang dùng. Nó vẫn quy khối 4x4 về 3x3, nhưng đổi thứ tự: làm xong chữ thập trắng trước khi ghép phần lớn các cạnh. Nhờ vậy lúc ghép cạnh bạn không phải lật khối, và bước giải 3x3 cuối cùng bắt đầu với chữ thập đã có sẵn.
Bài này dành cho bạn đã giải được 4x4 bằng cách quy về 3x3 cho người mới. Mọi chuỗi nước trong bài đều đã được chạy thử trên trình mô phỏng khối Rubik của EasyRubic.
Phương pháp Yau là gì?
Phương pháp mang tên Robert Yau, người phổ biến và chỉnh sửa nó vào khoảng năm 2008 đến 2009. Theo SpeedSolving Wiki, ý tưởng ban đầu do Patrick Jameson đề xuất (SpeedSolving), còn tài liệu của Feliks Zemdegs trên CubeSkills ghi Robert Yau là người đề xuất năm 2009 (CubeSkills). Hai nguồn đều đồng ý rằng đây là biến thể của cách quy về 3x3.
Điểm khác duy nhất là thứ tự. Cách cho người mới đi theo: tâm, rồi cạnh, rồi 3x3. Yau xen chữ thập vào giữa: hai tâm, ba cạnh chữ thập, bốn tâm còn lại, cạnh chữ thập cuối, tám cạnh còn lại, rồi 3x3.
Vì sao Yau nhanh hơn?
Khi ghép cạnh theo cách cho người mới, cạnh chưa ghép nằm ở khắp nơi, kể cả mặt dưới, nên bạn phải lật khối liên tục để lấy chúng ra. Với Yau, mặt dưới đã là chữ thập hoàn chỉnh. Tám cạnh còn lại chỉ nằm ở tầng trên và tầng giữa.
Feliks Zemdegs giải thích rằng nhờ vậy, lúc ghép cạnh bạn không bao giờ phải xoay khối theo trục x hay z (CubeSkills). J Perm thêm rằng vì không có mảnh nào ở mặt dưới, bạn dùng được cách ghép cạnh 3-2-3, xoay khối ít hơn và dễ nhìn trước hơn (J Perm).
Đổi lại, các bước tâm khó hơn một chút, vì bạn phải giữ ba cạnh chữ thập trong lúc làm bốn tâm còn lại.
Thứ tự các bước của phương pháp Yau
- Giải hai tâm đối diện: trắng và vàng.
- Ghép và đặt ba cạnh chữ thập trắng quanh tâm trắng.
- Giải bốn tâm còn lại mà không phá ba cạnh đó.
- Ghép và đặt cạnh chữ thập cuối cùng.
- Ghép tám cạnh còn lại theo kiểu 3-2-3, chữ thập ở mặt dưới.
- Giải như khối 3x3, xử lý parity nếu gặp.
Cách đọc hình trong bài. Mỗi hình gồm hai khối: trước và sau chuỗi nước. Viên trung tâm luôn có màu; viên cạnh và viên góc chỉ có màu khi chúng liên quan đến bước đang nói, còn lại tô xám. Hình chỉ nhìn được mặt trên, mặt trước và mặt phải.
Bước 1: Giải hai tâm đối diện
Gom bốn ô trắng thành tâm trắng, rồi bốn ô vàng thành tâm vàng ở mặt đối diện, giống bước 1 của cách cho người mới. CubeSkills cũng chọn trắng và vàng cho ví dụ của mình.
Mẹo nhỏ của J Perm: trong lúc làm tâm thứ nhất, để ý đến tâm thứ hai, và nếu tiện thì đừng phá những cạnh chữ thập tình cờ đã ghép sẵn.
Bước 2: Ba cạnh chữ thập ở mặt trái
Cầm khối cho tâm trắng ở mặt trái, tâm vàng ở mặt phải. Người thuận tay phải thường đặt chữ thập ở bên trái; người thuận tay trái làm ngược lại (theo CubeSkills). Lúc này bốn tâm ở giữa chưa giải, nên bạn được xoay tự do lớp trong thứ hai bên phải (2R) và lớp ngoài, miễn là không đụng mặt trái.
- Bạn đang có (đầu vào)
- Sau công thức
Ví dụ trong hình: tâm đỏ ở trên, xanh lá ở trước. Hai cạnh trắng-xanh dương và trắng-cam đã nằm ở cạnh sau-trái và dưới-trái. Một nửa của cạnh trắng-xanh lá nằm ở nửa phải cạnh trên-trước, nửa kia ở nửa trái cạnh dưới-trước. 2R' kéo nửa trên xuống ghép với nửa dưới, rồi F đưa cạnh vừa ghép vào chỗ trước-trái. Mặt trái không thấy trong hình, nên bạn chỉ thấy ô xanh lá ở cột trái của mặt trước. Hình bên phải vẽ cả bốn tâm ở giữa đã xong cho dễ nhìn; ở bước này bạn chưa cần làm chúng.
Hai điều cần nhớ:
- Đặt đúng thứ tự tương đối. Ba cạnh phải nằm đúng vị trí so với nhau, theo thứ tự màu của khối. Nếu đặt sai, chữ thập sẽ không ghép được về sau.
- Để trống cạnh trên-trái. Chỗ trống của cạnh thứ tư nên là cạnh giữa mặt trái và mặt trên, vì bước 3 xoay mặt trên rất nhiều (SpeedSolving gọi đây là tránh tầng U).
Bước 3: Bốn tâm còn lại
Giờ bạn giải bốn tâm quanh lớp giữa: đỏ, xanh lá, cam, xanh dương. Luật mới duy nhất: không được làm hỏng ba cạnh chữ thập. Theo SpeedSolving, bước này chỉ cần Rw, 3Rw, 2L và U. Các nước đó không chạm vào cạnh trước-trái, sau-trái và dưới-trái.
- Bạn đang có (đầu vào)
- Sau công thức
Công thức quen thuộc Rw U2 Rw' vẫn dùng được: nó đổi cột phải của tâm mặt trước với một cột của tâm mặt trên, còn tâm trắng, tâm vàng và ba cạnh chữ thập đứng yên, như hình cho thấy.
Feliks Zemdegs gợi ý một cách giữ tay: đặt ngón cái lên cạnh chữ thập ở mặt trước, ngón giữa lên cạnh ở mặt sau, và đừng buông ra cho đến khi xong bốn tâm. Khi đã quen, SpeedSolving gợi ý giải trước ba nửa tâm, để phần còn lại chỉ cần Rw và U.
Bước 4: Cạnh chữ thập cuối cùng
Lật khối cho chữ thập trắng ở mặt dưới, vàng ở trên, và giữ nguyên cách cầm này đến hết bài. Chỗ trống của chữ thập giờ nằm ở một cạnh mặt dưới. Trong hình, đó là cạnh dưới-phải, chỗ của cạnh trắng-cam.
- Bạn đang có (đầu vào)
- Sau công thức
Đặt một nửa trắng-cam ở nửa trên cạnh trước-trái và nửa kia ở nửa dưới cạnh trước-phải, sao cho hai nửa nhìn khớp nhau như hình. Xoay U để cạnh trên-phải là hai mảnh chưa ghép (chúng sẽ bị tách ra). Làm Uw' R U R' Uw để ghép cạnh và cất nó lên cạnh trên-trái, rồi U2 R2 thả nó xuống chỗ dưới-phải. Ba cạnh chữ thập kia và mọi tâm giữ nguyên.
Bước 5: Ghép 8 cạnh theo kiểu 3-2-3
Đây là phần làm nên tốc độ của Yau. Chữ thập ở dưới, tám cạnh còn lại nằm ở tầng trên và bốn ô của tầng giữa. Tên gọi 3-2-3 chỉ số cạnh ghép được mỗi đợt: ba, rồi hai, rồi ba cạnh cuối.
Ý tưởng chung, theo J Perm: làm một nước lớp đôi để lệch nửa trên của tầng giữa, xếp các cạnh sao cho mỗi ô có hai nửa khớp nhau, rồi trả lớp về để chúng ghép lại (J Perm).
Ba cạnh đầu: một lần trả lớp, ba cạnh ghép xong
- Bạn đang có (đầu vào)
- Sau công thức
- Làm Uw. Tâm bốn mặt bên lệch đi một nấc. Đừng lo, nước cuối sẽ trả chúng về.
- Chỉ dùng lớp ngoài để đưa cạnh vào ba ô của tầng giữa. R U R' đưa cạnh ở trên-sau vào ô trước-phải; L' U' L đưa cạnh ở trên-sau vào ô trước-trái. Cả hai không chạm vào chữ thập và không làm lệch lớp Uw. Mục tiêu: trong mỗi ô, nửa dưới khớp với nửa trên sẽ trượt về sau khi trả lớp.
- Làm Uw'. Ba ô có hai nửa khớp nhau cùng ghép xong.
Hình cho thấy ngay trước nước Uw': tâm các mặt bên đang lệch, ô trước-trái chứa nửa trên của cạnh xanh lá-cam và nửa dưới của cạnh xanh lá-đỏ. Khi lớp trả về, cả ba cạnh có màu trong hình được ghép.
Hai cạnh tiếp theo: ghép hai cạnh một lúc
Xem 3D trước và sau
- Bạn đang có (đầu vào)
- Sau công thức
Còn năm cạnh chưa ghép. Theo CubeSkills, từ đây bạn chỉ cần hai ô trước-trái và trước-phải, ghép hai hoặc ba cạnh mỗi lần.
Trong hình, cạnh xanh lá-cam có nửa trên ở ô trước-phải, nửa kia ở cạnh trên-phải. Cạnh xanh lá-đỏ có nửa dưới ở ô trước-trái, nửa kia cũng ở cạnh trên-phải. Làm Uw' R U R' Uw: lệch lớp đôi, thay mảnh ở ô trước-phải bằng lớp ngoài, rồi trả lớp về. Cạnh xanh lá-cam ghép xong ở ô trước-phải, cạnh xanh lá-đỏ ở ô trước-trái, chữ thập và tâm giữ nguyên.
Ba cạnh cuối và hai cạnh cuối cùng
Ghép tiếp theo cùng ý tưởng cho đến khi chỉ còn hai cạnh chưa ghép. Lúc đó không còn mảnh chưa ghép nào để thế chỗ, nên cần một công thức riêng.
- Bạn đang có (đầu vào)
- Sau công thức
Đặt hai cạnh cuối ở ô trước-trái và trước-phải sao cho hai nửa trên là cùng một cạnh, hai nửa dưới là cạnh kia, như hình. Làm Uw' R U R' F R' F' R Uw: hai ô đổi một nửa cho nhau và cả hai cạnh cùng ghép xong. Đây là công thức hai cạnh cuối của bài cách giải 4x4 cho người mới, dùng được nguyên vẹn khi chữ thập ở dưới. J Perm cho biết có bốn trường hợp hai cạnh cuối trên 4x4, nên học dần các công thức còn lại khi đã quen.
Bước 6: Giải như khối 3x3
Chữ thập đã xong, nên bạn đi thẳng vào F2L hoặc bước Viên góc tầng 1 nếu đang dùng khoá học 3x3, rồi đến tầng cuối. Yau không làm mất parity: bạn vẫn gặp OLL parity và PLL parity như thường. Công thức và hình cho cả hai nằm ở bước 4 của bài 4x4 cho người mới.
Luyện phương pháp Yau thế nào?
- Tập từng bước một. Bước khó nhất lúc đầu là ba cạnh chữ thập, vì khó tìm và ghép nhanh các mảnh. J Perm nói thẳng: cần luyện mới nhanh được.
- Chậm lại ở bước ghép cạnh. J Perm khuyên đi chậm một chút ở những bước cần nhìn trước như ghép cạnh, để không bị khựng.
- Dùng thước đo của J Perm. Theo J Perm, một người giải 4x4 tốt mất khoảng bốn lần thời gian giải 3x3 của mình. Nếu bạn giải 3x3 trong 25 giây, mốc hợp lý cho 4x4 là khoảng 100 giây.
- Đừng bỏ cách cũ quá sớm. Giai đoạn đầu Yau có thể chậm hơn cách quy về 3x3 quen thuộc. Theo CubeSkills, các giới hạn ở bước tâm sẽ tự động thành phản xạ sau một thời gian.
Video tham khảo
Muốn xem bằng hình ảnh chuyển động? Video ngắn dưới đây của kênh Leo MaGic trên YouTube minh hoạ thêm cho nội dung bài. Video thuộc về kênh đó và được nhúng trực tiếp từ YouTube.
Nguồn tham khảo
Câu hỏi thường gặp
Phương pháp Yau có khó hơn cách cho người mới không?
Không cần thêm nhiều công thức. Cái khó là thứ tự và việc giữ ba cạnh chữ thập trong lúc làm tâm. Phần ghép cạnh 3-2-3 lại dễ hơn vì không phải lật khối.
Học Yau cần bao nhiêu công thức?
Gần như chỉ những công thức bạn đã biết: Rw U2 Rw' cho tâm, công thức ghép cạnh, công thức hai cạnh cuối và hai công thức parity. Phần còn lại là trực giác.
Có nên đặt chữ thập ở mặt trái không?
Đó là cách phổ biến cho người thuận tay phải, vì bước tâm dùng Rw và U nhiều. Người thuận tay trái có thể đặt chữ thập ở mặt phải và làm đối xứng.
Yau có tránh được parity không?
Không. Parity của 4x4 xuất hiện với mọi cách quy về 3x3. Bạn xử lý nó ở bước giải 3x3 cuối cùng.
Phương pháp Yau có dùng cho 5x5 không?
SpeedSolving Wiki ghi rằng phương pháp này cũng áp dụng được cho khối lớn hơn. Bài này chỉ hướng dẫn cho 4x4.
Ảnh bìa: Mike Gonzalez (TheCoffee) / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Sẵn sàng cho nước xoay đầu tiên?
Xem từ cách đọc ký hiệu đến từng bước hoàn thành khối.
Bắt đầu với bước 0