Quan sát 15 giây Rubik: luật WCA và cách lên kế hoạch

Quan sát 15 giây là gì?

Theo SpeedSolving Wiki, inspection là khoảng thời gian trước mỗi lượt giải chính thức, khi người chơi được xem khối và lên kế hoạch cho những nước đầu tiên. Phần lớn nội dung không chính thức cũng dùng cách này (SpeedSolving Wiki).

Điều quan trọng là thời gian quan sát không tính vào kết quả. Kết quả chỉ tính từ lúc bạn nhấc tay khỏi đồng hồ. Vì vậy, việc gì làm được bằng mắt trong lúc quan sát thì nên làm trước, để thời gian tính giờ chỉ còn dành cho tay.

Luật WCA về thời gian quan sát

Các điều dưới đây lấy từ bản Luật WCA (WCA Regulations) hiện hành (WCA Regulations). Số điều luật để trong ngoặc để bạn tra lại.

Diễn biến một lượt

1. Bạn báo đã sẵn sàng. Trọng tài mở nắp che khối và bắt đầu tính giờ quan sát (A3b2).
2. Bạn có ít hơn 15 giây để quan sát và bắt đầu giải (A3a1).
3. Khi đã qua 8 giây, trọng tài hô "8 SECONDS". Khi đã qua 12 giây, trọng tài hô "12 SECONDS" (A3b3, A3b4).
4. Bạn đặt khối xuống thảm, đặt ngón tay lên hai cảm biến của đồng hồ rồi nhấc tay. Lúc đó lượt giải bắt đầu và trọng tài ngừng tính giờ quan sát (A3b5, A4d).

Bắt đầu muộn bị phạt thế nào?

Để ý mốc 15,00 giây đã bị phạt: luật ghi rõ nếu quan sát đúng 15,00 giây thì vẫn cộng 2 giây (A4d1+). Tương tự, đúng 17,00 giây là DNF (A4d2+).

Được làm gì và không được làm gì

• Được cầm khối lên và xoay cả khối trong tay để nhìn mọi mặt (A3c). Xoay cả khối không phải là một nước giải.
• Không được xoay bất kỳ mặt nào, kể cả cố ý vặn lệch một mặt cho dễ nhìn. Phạt: DNF (A3c1).
• Nếu lúc mở nắp các mặt của khối chưa thẳng hàng, bạn được chỉnh cho thẳng (A3c2).
• Khi bắt đầu, tay không được chạm vào khối, và khối phải nằm hẳn trên thảm, không tựa lên đồng hồ. Phạt: cộng 2 giây (A4b1, A3d).
• Trong lúc quan sát, bạn không được nói chuyện với ai ngoài trọng tài và không được ai giúp. Phạt: DNF (A5a, A5b).

Nội dung bịt mắt không có thời gian quan sát: lượt giải bắt đầu cùng lúc với lượt thi (B1a). Thời gian ghi nhớ khối được tính vào kết quả.

Muốn biết cả buổi thi diễn ra thế nào, đọc bài Thi đấu Rubik WCA. Đồng hồ thi đấu và cách đặt tay có trong bài Timer Rubik Stackmat.

Nên làm gì trong 15 giây?

Không có luật nào quy định bạn phải nghĩ gì. Cách chia dưới đây là gợi ý của EasyRubic cho người học CFOP, dựa trên lời khuyên của J Perm và SpeedSolving Wiki. Hãy chỉnh theo trình độ của mình.

Mốc "8 SECONDS" của trọng tài là lời nhắc tốt: nếu lúc đó bạn chưa có lời giải cross, hãy bỏ ý định tìm cặp F2L và chỉ tập trung cho xong cross.

Bước 1: tìm 4 viên cạnh của cross

Bạn không cần nhìn hết khối. Chỉ cần xác định 4 viên cạnh có màu cross (thường là trắng) đang nằm ở đâu: tầng trên, tầng giữa hay tầng dưới, ô trắng hướng về phía nào. Bài Cross CFOP chỉ cách xử lý viên cạnh ở từng vị trí.

Khi nhìn, hãy để ý xem có hai viên cạnh nào đã đúng thứ tự với nhau chưa. Đi một vòng quanh mặt dưới, thứ tự đúng là xanh lá, cam, xanh dương, đỏ. Hai viên đã đúng thứ tự có thể về chỗ cùng lúc bằng một nước D.

Bước 2: tìm lời giải cross

J Perm cho biết cross luôn giải được trong 8 nước hoặc ít hơn, và lời giải tốt đến từ việc nhìn các viên tác động lên nhau thế nào, không phải ghép từng viên một (J Perm).

Trong đầu, đọc lời giải theo từng nước và hình dung viên cạnh đi đâu sau mỗi nước. Nếu ra hơn 8 nước, thử bắt đầu bằng một viên khác. Đừng cố tìm lời giải ngắn nhất: một lời giải 7 nước bạn chắc chắn tốt hơn lời giải 6 nước bạn còn nghi ngờ.

Bước 3: dõi theo cặp F2L đầu tiên

J Perm gọi việc đoán trước cặp F2L đầu tiên trong lúc quan sát là một kỹ năng nền tảng hay bị bỏ qua của người nhắm mốc dưới 15 giây. Nó giúp bạn không phải dừng lại sau cross, và làm phần nhìn trước (look-ahead) về sau dễ hơn. Trang này cũng thừa nhận đây là một trong những kỹ năng khó nhất, vì 15 giây không nhiều (J Perm).

Cách làm: chọn một góc trắng dễ thấy, cùng viên cạnh tầng giữa đi với nó, rồi tự hỏi lời giải cross có kéo hai viên đó đi không, và sau cross chúng sẽ nằm ở đâu. Nếu một trong hai viên không bị nước nào của cross chạm vào, việc đoán dễ hơn nhiều.

Ví dụ: 15 giây quan sát một chuỗi xáo trộn

Cầm khối như lúc xáo ở giải: mặt trắng ở trên, mặt xanh lá ở trước, rồi làm chuỗi xáo trộn:

F2 D' B2 L2 U' R2 D L2 U R2 B' U2 R' D L' B F' U' R2

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Khối bên trái là khối sau khi xáo, mặt trắng vẫn ở trên; khối bên phải là khối đã giải để so sánh. Chỉ bốn viên cạnh trắng được tô màu, vì đó là những viên bạn cần tìm đầu tiên. Chuỗi nước ghi dưới hình là chuỗi xáo trộn viết ngược lại, bạn không cần làm theo nó.

Khi trọng tài mở nắp, việc đầu tiên là lật cả khối z2 để mặt trắng xuống dưới, mặt xanh lá vẫn ở trước. Lật cả khối là được phép, vì không có mặt nào bị xoay. Lúc này mặt cam ở phải, mặt đỏ ở trái, mặt xanh dương ở sau.

Giây 0 đến 2: bốn viên cạnh trắng ở đâu?

• Trắng xanh lá: tầng trên, ở cạnh trên trái, ô trắng hướng sang trái.
• Trắng xanh dương: mặt dưới, ở dưới mặt sau, bị lật (ô trắng hướng ra sau).
• Trắng cam: mặt dưới, ở dưới mặt trái, ô trắng hướng xuống. Sai chỗ: chỗ của nó ở dưới mặt phải.
• Trắng đỏ: mặt dưới, ở dưới mặt phải, bị lật (ô trắng hướng sang phải).

Ba viên đã nằm ở mặt dưới, nhưng hai viên bị lật và hai viên cam, đỏ đổi chỗ cho nhau. Đây là một cross khó hơn bình thường.

Giây 2 đến 8: tìm lời giải cross

Một lời giải 7 nước: R' D B' L D F' B. Trình mô phỏng của EasyRubic xác nhận không có lời giải cross trắng nào ngắn hơn 7 nước cho chuỗi xáo trộn này.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Khối bên trái là những gì bạn thấy sau khi lật z2: chỉ tô màu bốn viên cạnh trắng và các viên trung tâm. Khối bên phải là kết quả, được lật lên cho mặt trắng nằm trên để bạn thấy cross đã xong. Trong hình trước, các ô ở mặt dưới, mặt trái và mặt sau bị khuất.

Mẹo nhỏ: với cùng chuỗi xáo trộn, cross vàng chỉ cần 6 nước (cũng theo trình mô phỏng). Người chỉ giải màu trắng sẽ không thấy điều này. Phần chọn màu cross bên dưới nói thêm.

Giây 8 đến 12: cặp F2L đầu tiên

Cross đã chắc, nên còn vài giây để tìm cặp F2L. Hãy để ý góc trắng xanh dương đỏ và viên cạnh xanh dương đỏ. Chỗ của cặp này là khe sau trái. Sau khi làm xong cross, góc nằm ở tầng trên, phía trước bên trái, ô trắng hướng ra trước; viên cạnh nằm ngay cạnh nó, ở cạnh trên trái. Hai viên đã đứng sát nhau thành một cặp.

Cặp đó vào khe chỉ với 3 nước: B' U B. Vì khe ở phía sau, hình dưới đây vẽ khối đã xoay cả khối y2 cho mặt xanh dương ra trước. Ở hướng cầm đó, khe sau trái trở thành khe trước phải và 3 nước trên trở thành F' U F.

Cả hai hình đều giữ mặt trắng ở dưới, nên cross nằm ở mặt dưới và chỉ thấy ô bên của nó. Khối bên phải cho thấy cặp đã vào khe trước phải (khe sau trái khi bạn cầm khối như lúc bắt đầu).

Khi bắt đầu tính giờ

Bạn đặt khối xuống với mặt trắng ở dưới, mặt xanh lá ở trước, và đã có sẵn 10 nước trong đầu: 7 nước cross rồi 3 nước cho cặp đầu tiên. Không phải dừng lại sau cross.

Để ý thêm: nước cuối của cross là B, nước đầu của cặp là B'. Hai nước này triệt tiêu nhau, nên cả cross lẫn cặp đầu tiên chỉ cần 8 nước: R' D B' L D F' U B. Giải cross cùng một cặp F2L như vậy gọi là x-cross.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Hình bên phải lại được lật cho mặt trắng lên trên: cross xong, và cặp trắng xanh dương đỏ đã nằm đúng khe. Đừng lo nếu bạn chưa thấy được điều này trong 15 giây. Tìm được cross trong 8 giây đã là một bước tiến lớn.

Chọn màu cross: một màu hay nhiều màu?

Theo SpeedSolving Wiki, người chơi "color neutral" có thể bắt đầu với bất kỳ màu nào, còn "dual color neutral" chọn giữa hai màu đối nhau (trắng và vàng). Wiki cũng ghi nhận nhiều người chơi CFOP hàng đầu từng chỉ giải một màu cross để nhìn F2L quen mắt hơn (SpeedSolving Wiki).

Với người mới: hãy giải một màu (trắng) cho đến khi cross dưới 8 nước thành thói quen. Khi đó mới thử nhìn thêm màu vàng trong lúc quan sát. Nhìn hai màu tốn thời gian hơn, nhưng thường cho bạn một cross ngắn hơn, như ví dụ ở trên.

Người mới học từng tầng nên quan sát gì?

Nếu bạn còn giải theo phương pháp từng tầng, chữ thập trắng thường được làm ở mặt trên và ghép từng viên. Bạn vẫn dùng 15 giây được:

• Tìm cả 4 viên cạnh trắng và đếm xem bao nhiêu viên đã nằm ở mặt trên.
• Chọn viên đầu tiên và tính sẵn nước đưa nó về chỗ, rồi viên thứ hai.
• Đặt khối xuống với mặt trắng hướng lên, đúng tư thế bạn định bắt đầu.

Mục tiêu của bước này trong khoá học:

Xem lại cách làm từng viên ở bước 1 "Chữ thập trắng" hoặc bài Cách làm dấu cộng trắng. Khi đã quen, chuyển sang làm cross ở mặt dưới theo bài Cross CFOP.

Cách luyện quan sát ở nhà

1. Quan sát không giới hạn thời gian. Xáo khối, tìm cả lời giải cross trước khi chạm vào mặt nào, rồi làm mà không nhìn lại. Nếu cross đúng, bạn đã lên kế hoạch thành công. J Perm cũng khuyên luyện quan sát không giới hạn, buộc mình đoán một cặp F2L (J Perm).
2. Viết lời giải ra giấy. Ghi lời giải cross, đếm số nước, rồi mới làm. Thói quen này giúp bạn "đọc" khối nhanh hơn.
3. Rút dần thời gian. Khi đã làm đúng gần như mọi lần, bật chế độ 15 giây quan sát của đồng hồ bấm giờ 3x3 trên EasyRubic. Đồng hồ tự báo +2 hoặc DNF giống như ở giải. Cách bật và dùng có trong bài cách bấm giờ Rubik online.
4. Tập cả cặp F2L. Sau cross, trước khi xoay tiếp, nói to cặp nào bạn định giải. Nếu đoán đúng chỗ của nó, bạn đang tiến bộ.
5. Luôn tập với 15 giây trước giải đấu. Ở nhà quen quan sát 30 giây thì vào giải sẽ dễ bị +2.

Những lỗi hay gặp

• Lỡ tay xoay một mặt. Khi cầm khối lên, một số người quen tay vặn thử một mặt. Ở giải, đó là DNF (A3c1). Ở nhà hãy tập cầm khối bằng các ngón tay ôm cả khối.
• Quan sát đến giây cuối. Bạn cần một hai giây để đặt khối và đặt tay lên đồng hồ. Đợi đến 14 giây mới đặt xuống thì dễ chạm mốc 15,00.
• Tay còn chạm khối khi bấm giờ. Đặt khối xuống, buông hẳn tay rồi mới đặt tay lên đồng hồ, nếu không bị cộng 2 giây (A4b1).
• Kế hoạch quá dài. Nhớ 8 nước cross là đủ. Cố nhớ thêm cả cặp F2L khi cross chưa chắc thường làm bạn quên cả hai.
• Đặt khối sai hướng. Bạn tính lời giải với mặt trắng ở dưới, mặt xanh lá ở trước, nhưng khi cầm lên lại cầm hướng khác. Trước khi đặt xuống, nhìn lại một lần mặt trước và mặt trên.

Bước tiếp theo

Khi quan sát được cả cross, bạn có thể thử X-cross: tính luôn cặp F2L đầu tiên cùng cross trong 15 giây. Phần nhìn trước trong lúc giải có trong bài Look-ahead Rubik, và lộ trình luyện chung có trong Cách tập Rubik sub-20.

Với ứng dụng EasyRubic, bạn có thể quét khối thật bằng camera và xem lời giải từng bước trên khối 3D. Tải EasyRubic và tập quan sát cùng đồng hồ 15 giây ngay hôm nay.

Nguồn tham khảo

• WCA Regulations
• Inspection (SpeedSolving.com Wiki)
• Color neutrality (SpeedSolving.com Wiki)
• Advanced Cross – J Perm