Giải Rubik dưới 20 giây: cách tập sub 20 từng bước

Sub 20 là gì, và 20 giây đi đâu?

"Sub 20" nghĩa là ao12 dưới 20 giây: trung bình 12 lần giải, bỏ lần nhanh nhất và chậm nhất. Một lần 19 giây may mắn chưa tính. Cách tính ao5, ao12 có trong bài Cách giải Rubik nhanh.

Sarthak Masta, trong bài hướng dẫn sub 20 trên blog Cubelelo, chia một lần giải 20 giây như sau: khoảng 12 giây cho cross và F2L, 4 giây cho OLL, 4 giây cho PLL (Cubelelo). Con số này chỉ là mốc tham khảo, nhưng nó cho thấy một điều: hơn nửa lần giải là hai tầng đầu.

Vì vậy, việc đầu tiên là biết bạn đang chậm ở đâu. Bấm giờ riêng từng bước vài lần: chỉ cross, rồi cross cộng F2L, rồi cả khối. Bước nào xa mốc trên nhất là bước cần tập trước.

F2L: nơi tiết kiệm nhiều thời gian nhất

J Perm viết rằng F2L không khó hiểu lúc đầu, nhưng luyện nó mới là nơi bạn bỏ nhiều thời gian nhất (J Perm). Bài của Cubelelo cũng gọi F2L là phần cần cải thiện nhiều nhất để xuống sub 20.

Để so sánh, SpeedSolving Wiki ghi F2L trung bình khoảng 6,7 nước cho mỗi cặp, tức khoảng 27 nước cho cả bốn cặp (SpeedSolving Wiki). Nếu bạn thường mất 10 nước trở lên cho một cặp, đó là chỗ để cắt.

Các hình dưới đây cầm mặt trắng ở dưới, như khi giải thật.

Bớt xoay cả khối: chèn thẳng vào ô sau

Mỗi lần xoay cả khối (y hay y') là một khoảnh khắc mắt mất dấu các viên. Cubelelo khuyên chèn cặp vào ô sau thay vì xoay khối hai lần, và dùng cả tay trái chứ không chỉ R và U.

Cách chèn ngắn nhất là ba nước: viên góc nằm ở tầng trên, ngay phía trên ô của nó, còn viên cạnh nằm ở tầng trên, phía bên kia khối: ô trước thì cạnh ở phía sau, ô sau thì cạnh ở phía trước. Cùng một ý đó cho cả bốn ô, không cần xoay khối:

Ô trước phải: R U R'

Ô sau phải: R' U' R

Ô trước trái: L' U' L

Ô sau trái: L U L'

Để ý cách bốn công thức liên quan với nhau: ô sau phải là ô trước phải với mọi nước đổi chiều; ô sau trái là ô trước phải với R đổi thành L. Hiểu điều này thì bạn không phải học thuộc bốn công thức riêng. Nhiều cách chèn hơn cho ô sau có trong bài Mẹo F2L nâng cao.

Tận dụng ô còn trống

Khi một ô khác chưa giải, bạn có thể dùng nó làm chỗ "tạm" và chèn cặp nhanh hơn. Ví dụ dưới đây: ô trước phải cần giải, ô sau phải còn trống. Cách thông thường mất 8 nước:

U' R U R' U R U R'

Nếu ô sau phải còn trống, cùng trường hợp đó chỉ cần 5 nước, toàn R và U:

R' U R2 U R'

Hình thứ hai không tô ô sau phải, vì các viên ở đó sẽ bị xáo trộn. Đó là lý do cách này chỉ dùng được khi ô ấy chưa giải. Ba nước tiết kiệm mỗi lần nghe có vẻ ít, nhưng cộng qua bốn cặp và hàng trăm lần giải mỗi tuần thì không ít.

Xoay chậm lại để nhìn trước

SpeedSolving Wiki gọi look-ahead là nghệ thuật nhìn thấy điều sắp đến: trong lúc giải cặp này, bạn tìm sẵn cặp tiếp theo (SpeedSolving Wiki). Theo Sarthak Masta, nhiều người dừng ở khoảng 22 đến 23 giây vì xoay quá mạnh rồi dừng rất lâu giữa các cặp. Lời khuyên trong bài là xoay bình tĩnh hơn để mắt theo kịp tay.

Cách tập: giải cả khối với tốc độ mà tay không bao giờ dừng, dù chậm đến đâu. Thời gian những lần đó sẽ tệ, không sao. Khi đã giải không dừng được, tăng tốc từng chút.

Học PLL đầy đủ trước OLL đầy đủ

Ở tầng cuối, câu hỏi hay gặp là: học thêm OLL hay PLL trước? Sarthak Masta trả lời rõ: 2-look PLL không đủ cho sub 20, nên học đủ 21 trường hợp PLL; còn OLL đầy đủ thì chưa cần, chỉ cần làm 2-look OLL thật thuần thục (Cubelelo).

Lý do dễ thấy: PLL có 21 trường hợp, OLL có 57. Và với 2-look PLL, khoảng 7 trong 10 lần giải bạn phải làm hai công thức PLL (chúng tôi đếm trên trình mô phỏng: 208 trong 288 cách xếp). PLL đầy đủ đưa tất cả về một công thức.

Bắt đầu với hai J-perm

Từ 2-look PLL bạn đã biết 6 công thức: T, Y, Ua, Ub, H và Z. Còn 15 công thức nữa. Nên bắt đầu với Ja và Jb: công thức ngắn, dễ nhận diện, và mỗi cái gặp khoảng 1 lần trong 18 lần giải. Khi gặp J mà chỉ biết 2-look, bạn phải làm hai công thức; chúng tôi đã thử mọi cách trên trình mô phỏng và không công thức nào trong sáu công thức 2-look giải được J chỉ trong một lần.

Hai hình dưới cầm mặt vàng ở trên.

Jb-perm: R U R' F' R U R' U' R' F R2 U' R'

Ja-perm: R' U L' U2 R U' R' U2 R L

Cách nhận diện và công thức của cả 21 trường hợp có trong bài Công thức PLL.

Thứ tự học 15 PLL còn lại

Chúng tôi đếm trên trình mô phỏng: tầng cuối, sau khi đã định hướng xong, có 288 cách xếp (tính cả tầng trên xoay lệch). Phần lớn các PLL chiếm 16 cách, tức gặp 1 lần trong 18 lần giải. Riêng bốn G-perm cộng lại chiếm 64 cách, khoảng 2 lần trong 9 lần giải, nên đừng để chúng đến cuối cùng quá lâu.

Thứ tự chúng tôi gợi ý, từ dễ đến khó:

Học một đợt, dùng nó trong các lần giải thật vài ngày rồi mới sang đợt tiếp. J Perm nhắc rằng nhồi quá nhiều công thức một lúc sẽ làm bạn quên chúng (J Perm).

OLL: 2-look là đủ, nhưng phải thật nhanh

Theo Cubelelo, bạn không cần OLL đầy đủ để xuống sub 20. Việc cần làm là thực hiện 2-look OLL mà không phải nghĩ. Xem lại bài 2-look OLL nếu còn chỗ nào phải dừng.

Khi đã có PLL đầy đủ và muốn học thêm, hãy bắt đầu bằng những OLL ngắn mà bạn hay gặp. Hai ví dụ, cầm mặt vàng ở trên. Mỗi công thức làm vàng cả mặt trên chỉ trong một lần, thay vì hai.

OLL 33, mặt trên có 2 cạnh vàng thẳng hàng và 2 góc vàng: R U R' U' R' F R F'

OLL 37, mặt trên có 2 cạnh vàng nằm cạnh nhau và 2 góc vàng: F R' F' R U R U' R'

Cả 57 trường hợp có trong bài Công thức OLL 57 trường hợp.

Cross và 15 giây quan sát

Ở giải WCA, bạn có tối đa 15 giây quan sát khối trước khi bắt đầu (WCA Regulations, A3a1). Sarthak Masta khuyên dùng thời gian đó để lên kế hoạch cho cả cross, và khi cross đã dễ, tìm luôn cặp F2L đầu tiên. Lúc mới tập, bạn có thể quan sát lâu hơn, rồi giảm dần về 15 giây.

J Perm viết rằng tập nhiều thì cross có thể xong dưới 5 giây (J Perm). Nếu cross của bạn còn lâu hơn thế, xem bài Cách làm cross CFOP.

Lịch tập mỗi tuần

Đây là lịch chúng tôi gợi ý cho người tập khoảng 30 phút mỗi ngày. Nó không đến từ nguồn nào, bạn cứ chỉnh theo bước chậm nhất của mình.

Ghi lại các ao12 vào một bảng. Nhìn theo tuần, không theo từng ngày: có ngày chậm hơn hôm trước là bình thường. Trang bấm giờ 3x3 của EasyRubic cho bạn chuỗi xáo trộn và đo thời gian từng lần.

Những lỗi khiến bạn kẹt ở 22 đến 25 giây

• Học OLL đầy đủ quá sớm. 57 công thức tốn nhiều tuần, trong khi F2L chậm vẫn là vấn đề lớn nhất.
• Xoay hết tốc lực mọi lần. Tay nhanh mà mắt không theo kịp sẽ sinh ra những lần dừng dài giữa các cặp.
• Xoay cả khối để chèn vào ô sau. Mỗi lần xoay là một lần mất dấu các viên.
• Chỉ giải liên tục mà không biết mình chậm ở đâu. Thỉnh thoảng bấm giờ riêng từng bước.
• Nhìn một lần giải đẹp thay vì trung bình. Ao12 mới cho biết bạn đã sub 20 chưa.

Video tham khảo

Muốn xem bằng hình ảnh chuyển động? Video ngắn dưới đây của kênh Snake VN cubing trên YouTube minh hoạ thêm cho nội dung bài. Video thuộc về kênh đó và được nhúng trực tiếp từ YouTube.

Nguồn tham khảo

• How to be Sub-20 in 3x3 (Sarthak Masta, Cubelelo)
• CFOP Method – J Perm
• F2L (SpeedSolving.com Wiki)
• Lookahead (SpeedSolving.com Wiki)
• WCA Regulations (World Cube Association)