Lịch sử Rubik bắt đầu năm 1974 ở Budapest, khi Ernő Rubik, một giảng viên kiến trúc người Hungary, làm ra khối lập phương đầu tiên để dạy sinh viên về không gian ba chiều. Khối được bán ở Hungary từ cuối năm 1977 với tên "Khối lập phương kỳ diệu" (Bűvös kocka), ra thế giới năm 1980 với tên Rubik's Cube, và đến nay đã bán được khoảng 500 triệu khối.

Bài này đi qua từng mốc, mỗi mốc có nguồn: ai phát minh ra Rubik, Rubik ra đời năm nào, giải vô địch thế giới đầu tiên năm 1982, Hiệp hội Khối lập phương Thế giới (WCA) ra đời năm 2004, rồi khối nam châm và khối thông minh đã đổi cách mọi người chơi ra sao.

Tóm tắt nhanh: các mốc lịch sử Rubik

NămMốc
1974Ernő Rubik làm ra khối lập phương đầu tiên ở Budapest
1975Nộp đơn xin cấp bằng sáng chế ở Hungary
1977Khối Bűvös kocka có mặt ở các cửa hàng đồ chơi Budapest
1980Ra mắt thế giới với tên Rubik's Cube
1982Giải vô địch thế giới đầu tiên; Minh Thai, sinh ra ở Việt Nam, vô địch với 22,95 giây
2003Giải vô địch thế giới trở lại, ở Toronto (Canada)
2004Hiệp hội Khối lập phương Thế giới (WCA) ra đời
2010Chứng minh mọi trạng thái đều giải được trong 20 nước
2016Khối đầu tiên được sản xuất hàng loạt có sẵn nam châm
2018Hãng GAN ra khối thông minh đầu tiên của hãng
2026Lượt giải chính thức đầu tiên dưới 3 giây (2,76 giây), rồi 2,51 giây

Nguồn cho từng dòng nằm ở các phần bên dưới.

Ai phát minh ra Rubik? Ernő Rubik và ý tưởng năm 1974

Ernő Rubik sinh ngày 13/7/1944 tại Budapest. Năm 1974, ông giảng dạy tại Trường Cao đẳng Nghệ thuật Ứng dụng Budapest (Iparművészeti Főiskola). Theo Wikipedia, ông làm ra khối lập phương khi đang tìm một bài toán hay cho sinh viên, để minh hoạ các khái niệm về không gian ba chiều (Wikipedia – Ernő Rubik).

Điều thú vị là chính Rubik cũng không giải được ngay. Sau khi xáo mô hình đầu tiên, ông mất khoảng một tháng mới đưa nó về như cũ (Wikipedia – Ernő Rubik).

Nếu bạn đang loay hoay với khối đầu tiên của mình, hãy nhớ: chính người phát minh ra nó cũng mất một tháng.

Rubik ra đời năm nào? Từ bằng sáng chế đến cơn sốt toàn cầu

Khối Rubik ra đời năm 1974, nhưng phải 6 năm sau nó mới đến tay người chơi khắp thế giới. Theo Wikipedia (Wikipedia):

  • 30/1/1975: Rubik nộp đơn xin cấp bằng sáng chế tại Hungary cho "Khối lập phương kỳ diệu". Bằng sáng chế HU170062 được cấp cuối năm đó.
  • Cuối năm 1977: những khối đầu tiên xuất hiện trong các cửa hàng đồ chơi ở Budapest.
  • Tháng 9/1979: công ty Ideal Toy Corp ký thoả thuận đưa khối lập phương ra thị trường quốc tế.
  • Tháng 1 và 2/1980: khối Rubik ra mắt quốc tế tại các hội chợ đồ chơi ở London, Paris, Nuremberg và New York. Cũng trong năm 1980, nó được đổi tên theo tên nhà phát minh, vì Ideal muốn một cái tên dễ nhận diện để đăng ký thương hiệu.
  • Cuối năm 1980: khối Rubik nhận giải đặc biệt của giải Trò chơi của năm tại Đức và các giải thưởng đồ chơi hay nhất tương tự ở Anh, Pháp và Mỹ.
Một khối Rubik sản xuất ở Hungary năm 1980
Ảnh: Racomi / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Theo mô tả của tác giả ảnh trên Wikimedia Commons, khối trong ảnh được sản xuất ở Hungary năm 1980, thuộc loại chưa in logo lên viên trung tâm màu trắng.

Theo Wikipedia, tính đến tháng 1/2024, khoảng 500 triệu khối Rubik đã được bán trên toàn thế giới, giúp nó trở thành trò chơi giải đố và món đồ chơi bán chạy nhất thế giới (Wikipedia).

Những con số khiến khối Rubik nổi tiếng

43 tỷ tỷ trạng thái

Khối Rubik 3x3 với sáu màu tiêu chuẩn
Ảnh: Booyabazooka / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Một khối 3x3 tiêu chuẩn có 43.252.003.274.489.856.000 trạng thái khác nhau, tức khoảng 43 tỷ tỷ (Wikipedia). Nếu chỉ xoay ngẫu nhiên, gần như không có cơ hội giải được. Đó là lý do người ta cần phương pháp. Cách đếm ra con số này có trong bài Rubik có bao nhiêu trạng thái.

"Con số của Chúa" là 20

Câu hỏi "cần ít nhất bao nhiêu nước để giải bất kỳ trạng thái nào?" được trả lời vào tháng 7/2010. Nhóm Tomas Rokicki, Herbert Kociemba, Morley Davidson và John Dethridge chứng minh rằng mọi trạng thái của khối Rubik đều giải được trong 20 nước hoặc ít hơn. Con số này được gọi là "Con số của Chúa" (God's Number). Nghiên cứu sử dụng khoảng 35 năm CPU do Google tài trợ (cube20.org).

Giải vô địch thế giới đầu tiên năm 1982

Ngày 5/6/1982, giải vô địch thế giới Rubik đầu tiên diễn ra tại Budapest. 19 người tham gia, và người thắng là Minh Thai, đại diện cho Mỹ, với lượt giải 22,95 giây (Wikipedia – Speedcubing).

Với người đọc Việt Nam, đây là một cái tên đặc biệt. Theo Wikipedia, Minh Thai (Thái Minh) sinh ra ở Việt Nam và sang Mỹ tị nạn. Khi vô địch, ông là học sinh 16 tuổi của trường trung học Eagle Rock ở Los Angeles (Wikipedia – Minh Thai).

Cũng năm 1982, Minh Thai viết cuốn sách hướng dẫn giải khối Rubik The Winning Solution. Cách giải trong sách đi theo từng tầng: tầng trên, rồi tầng dưới, rồi tầng giữa (Wikipedia – Minh Thai). Cách giải cho người mới ngày nay cũng đi theo từng tầng, chỉ khác thứ tự: tầng 1, tầng 2, rồi tầng 3.

Sau giải năm 1982, phải 21 năm sau mới có giải đấu tiếp theo. Theo Wikipedia, giải vô địch thế giới năm 2003 là giải đấu giải Rubik nhanh đầu tiên kể từ năm 1982 (Wikipedia).

WCA ra đời năm 2004

Giải vô địch năm 2003 diễn ra ở Toronto (Canada). Theo Wikipedia, giải này chưa có một bộ luật chung nên gặp nhiều rắc rối, và chính nó dẫn tới việc thành lập Hiệp hội Khối lập phương Thế giới (World Cube Association, WCA) năm 2004. Hai người sáng lập là Ron van Bruchem (Hà Lan) và Tyson Mao (Mỹ) (Wikipedia – World Cube Association, Wikipedia – Rubik's Cube).

WCA được lập ra để quản lý mọi giải đấu chính thức (Wikipedia – Speedcubing). Hiệp hội đặt ra luật thi đấu chung và ghi lại kết quả của từng giải, nên mọi kỷ lục thế giới hiện nay đều lấy từ dữ liệu của WCA.

Số giải đấu tăng rất nhanh, theo Wikipedia:

Các bàn giải ở giải Rubik Tartu Open 2017: thí sinh và trọng tài ngồi đối diện, đồng hồ bấm giờ đặt giữa bàn
Ảnh: Ivo Kruusamägi / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Ai cũng có thể đăng ký thi ở một giải WCA, kể cả người mới. Cách đăng ký, luật thi và những gì cần chuẩn bị có trong bài Thi đấu Rubik WCA.

Khối Rubik nam châm: từ năm 2016

Khối Rubik đời đầu không có nam châm. Theo Wikipedia, năm 2016, hãng GAN ở Quảng Châu (Trung Quốc) ra mắt GAN356 Air UM, khối đầu tiên được sản xuất hàng loạt có sẵn nam châm trong các viên cạnh và viên góc (Wikipedia – Gancube). Cũng theo Wikipedia:

  • 2017: GAN356 X là khối đầu tiên chỉnh được nam châm.
  • 2021: GAN12 Maglev là khối đầu tiên được sản xuất hàng loạt dùng công nghệ nam châm đẩy (MagLev).
Khối GAN 356 XS có nam châm, một tầng đang xoay dở
Ảnh: Timothy5597 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Khối GAN 356 XS trong ảnh là một đời sau: theo Ruwix, lực nam châm của nó đổi được chỉ bằng một nút gạt (Ruwix).

Ngày nay nam châm gần như đã thành tiêu chuẩn. Ruwix viết rằng nam châm đang trở thành chuẩn mực mới của khối tốc độ (Ruwix), còn Cuboss cho biết phần lớn khối tốc độ bây giờ chỉ bán bản có nam châm (Cuboss). Nam châm làm khối xoay khác đi thế nào, và người mới có nên mua, có trong bài Rubik nam châm.

Khối Rubik thông minh: từ năm 2018

Khối thông minh (smart cube) trông như một khối thường, nhưng bên trong có mạch điện tử và kết nối Bluetooth với điện thoại. Theo Wikipedia, năm 2018 hãng GAN ra mắt GAN356 i Bluetooth, khối thông minh đầu tiên của hãng (Wikipedia – Gancube). Wikipedia cũng nhắc tới dòng Rubik's Connected, khối có ứng dụng đi kèm để ghi thời gian giải và đưa ra gợi ý cho người chơi (Wikipedia).

Khối thông minh chỉ dùng để tập. Điều 3a4 trong luật WCA (bản 1/4/2026) cấm khối có linh kiện điện tử như Bluetooth, Wi-Fi, động cơ, cảm biến hay đèn (WCA Regulations). Ứng dụng của khối thông minh làm được gì, và khi nào đáng mua, có trong bài Rubik thông minh (smart cube).

Tốc độ giải đã nhanh lên thế nào?

Kỷ lục đơn 3x3 đã đi từ 22,95 giây của Minh Thai năm 1982 xuống 2,76 giây của Teodor Zajder (Ba Lan) ngày 8/2/2026, lượt giải chính thức đầu tiên dưới 3 giây (WCA, Guinness World Records). Theo WCA, tính đến ngày 13/11/2026, kỷ lục đơn là 2,51 giây của Xuanyi Geng (Trung Quốc), lập ngày 6/10/2026 tại giải Guangzhou Grand Open 2026, còn kỷ lục trung bình là 3,51 giây của Yiheng Wang (Trung Quốc) (WCA). Từng lần phá kỷ lục 3x3 có trong bài Kỷ lục Rubik 3x3: 2,51 giây, còn kỷ lục 2x2, 4x4, một tay và bịt mắt có trong bài Kỷ lục thế giới Rubik 2026.

Bắt đầu hành trình của riêng bạn

Bạn không cần giải trong 3 giây để thích khối Rubik. Hầu hết người chơi bắt đầu từ phương pháp từng tầng 7 bước, rồi mới chuyển dần sang CFOP, phương pháp giải nhanh phổ biến.

Bước đầu tiên là chữ thập trắng. Hình trái là khối bạn đang có, hình phải là đích của bước:

  1. Bạn đang có (đầu vào)Khối đã xáo
  2. Kết quả sẽ đạt được sau khi hoàn thành bước nàyChữ thập trắng đã xong

Khoá học 7 bước của EasyRubic cho bạn xoay theo trên khối 3D, bắt đầu từ bước 1. Giải được rồi thì bấm giờ ở đồng hồ Rubik 3x3 để thấy mình nhanh lên qua từng tuần.

Về bài viết này

Các mốc lịch sử trong bài lấy từ Wikipedia (các trang về khối Rubik, Ernő Rubik, Minh Thai, giải Rubik nhanh, WCA và hãng GAN), trang cube20.org của nhóm chứng minh "Con số của Chúa", Ruwix, Cuboss và luật thi đấu của WCA. Kỷ lục được kiểm tra lại trên dữ liệu kỷ lục của WCA ngày 13/11/2026. Danh sách nguồn đầy đủ nằm ở cuối bài.

Video tham khảo

Muốn nghe chính Ernő Rubik nói? Video dưới đây của kênh VOV1 - Thời sự trên YouTube ghi lại chia sẻ của ông về sự kết nối giữa trí óc và đôi tay. Video thuộc về kênh đó và được nhúng trực tiếp từ YouTube.

“Cha đẻ”của trò chơi Rubik nói về sự kết nối giữa trí óc và đôi tay con người | VOV1Video · VOV1 - Thời sự · YouTube

Nguồn tham khảo

Câu hỏi thường gặp

Ai phát minh ra Rubik?

Ernő Rubik, giảng viên kiến trúc người Hungary, làm ra khối Rubik đầu tiên năm 1974 ở Budapest. Ông tạo ra nó để giúp sinh viên hình dung không gian ba chiều, và chính ông mất khoảng một tháng mới giải được.

Rubik ra đời năm nào?

Năm 1974. Rubik nộp đơn xin cấp bằng sáng chế ở Hungary ngày 30/1/1975, khối được bán ở Budapest từ cuối năm 1977 và ra mắt thế giới năm 1980.

Tên gốc của khối Rubik là gì?

Tên gốc tiếng Hungary là Bűvös kocka, nghĩa là "Khối lập phương kỳ diệu". Tên Rubik's Cube được dùng từ năm 1980.

Giải vô địch Rubik thế giới đầu tiên diễn ra khi nào?

Ngày 5/6/1982 ở Budapest, với 19 người tham gia. Minh Thai, sinh ra ở Việt Nam và thi cho Mỹ, vô địch với lượt giải 22,95 giây.

WCA là gì, thành lập năm nào?

WCA (World Cube Association, Hiệp hội Khối lập phương Thế giới) được thành lập năm 2004 để quản lý mọi giải đấu Rubik chính thức. Hiệp hội đặt luật thi đấu và ghi lại kết quả, kể cả kỷ lục. Theo Wikipedia, đến tháng 8/2026 đã có hơn 17.500 giải WCA.

Khối Rubik 3x3 có bao nhiêu trạng thái?

43.252.003.274.489.856.000 trạng thái, tức khoảng 43 tỷ tỷ. Dù vậy, mọi trạng thái đều giải được trong tối đa 20 nước.

Kỷ lục Rubik 3x3 hiện nay là bao nhiêu?

Theo WCA, tính đến ngày 13/11/2026, kỷ lục đơn là 2,51 giây của Xuanyi Geng (Trung Quốc), lập ngày 6/10/2026; kỷ lục trung bình là 3,51 giây của Yiheng Wang (Trung Quốc). Kỷ lục trước đó, 2,76 giây của Teodor Zajder (Ba Lan), là lượt giải chính thức đầu tiên dưới 3 giây. Chi tiết có trong bài Kỷ lục Rubik 3x3: 2,51 giây.

Khối Rubik nam châm có từ khi nào?

Theo Wikipedia, khối đầu tiên được sản xuất hàng loạt có sẵn nam châm là GAN356 Air UM của hãng GAN, ra năm 2016. Ngày nay phần lớn khối tốc độ đều có nam châm.

Khối Rubik thông minh có được dùng khi thi đấu không?

Không. Điều 3a4 trong luật WCA cấm khối có linh kiện điện tử như Bluetooth hay cảm biến, nên khối thông minh chỉ dùng để tập ở nhà.

Số liệu thi đấu dựa trên kết quả do World Cube Association sở hữu và duy trì, công bố tại worldcubeassociation.org/results, tính đến 28.09.2026.

Ảnh bìa: Babak Mansouri / Wikimedia Commons, Public domain

EasyRubic Editorial

Những ghi chú dễ hiểu dành cho người muốn tự tay giải khối Rubik đầu tiên.

Sẵn sàng cho nước xoay đầu tiên?

Xem từ cách đọc ký hiệu đến từng bước hoàn thành khối.

Bắt đầu với bước 0

Học giải Rubik 3x3 từng bước · Bấm giờ Rubik 3x3 online