Cách ghép tâm Rubik 5x5: từng dải, hai tâm cuối có hình

Tâm của khối 5x5 gồm những viên nào?

Theo Wikipedia, khối 5x5 có 54 viên trung tâm, mỗi mặt chín viên:

• Một viên cố định ở chính giữa. Cả khối có 6 viên như vậy, chúng không bao giờ rời mặt của mình.
• Bốn viên tâm cạnh, nằm sát bốn phía của viên cố định, tạo thành hình dấu cộng. Cả khối có 24 viên.
• Bốn viên tâm góc, nằm ở bốn góc của khối tâm. Cả khối cũng có 24 viên.

Viên tâm cạnh không bao giờ đổi chỗ được với viên tâm góc, dù bạn xoay kiểu gì. Vì vậy khi tìm một viên còn thiếu, bạn chỉ cần tìm đúng loại.

Viên cố định là điểm dễ hơn so với 4x4. Màu của nó là màu của cả mặt, nên bạn không phải nhớ thứ tự màu như trong bài ghép tâm Rubik 4x4. Ruwix cũng lưu ý điều này: khối 5x5 có viên trung tâm cố định (Ruwix).

Ghép tâm là bước đầu của cách giải "quy về 3x3" (Reduction). Theo Speedsolving.com Wiki, đây là nhóm phương pháp được dùng nhiều nhất cho khối 5x5 trở lên, và cũng dùng được làm cách giải cho người mới (Speedsolving.com Wiki).

Cách đọc hình và ký hiệu

• Mỗi hình gồm hai khối: trước và sau chuỗi nước ghi dưới hình. Chỉ các viên trung tâm có màu, viên cạnh và viên góc tô xám vì bước này chưa cần để ý đến chúng.
• Hình nhìn được mặt trên, mặt trước và mặt phải.
• Rw là xoay hai lớp bên phải cùng lúc. Lw, Uw, Dw tương tự cho bên trái, phía trên và phía dưới.
• 3R là chỉ xoay lát chính giữa (lớp thứ ba tính từ bên phải), theo chiều của R. Bài chỉ dùng nó ở hai tâm cuối. Ký hiệu đánh số lớp này đã được giải thích trong bài cách giải Rubik 6x6 cho người mới.
• Dấu ' và số 2 giữ nguyên nghĩa như trong ký hiệu Rubik.

Hai tên gọi dùng suốt bài:

• Dải giữa: viên cố định và hai viên tâm cạnh ở hai đầu.
• Dải bên: một viên tâm cạnh và hai viên tâm góc ở hai đầu. Mỗi mặt có một dải giữa và hai dải bên.

Thứ tự ghép sáu tâm

J Perm hướng dẫn theo thứ tự: một tâm, rồi tâm đối diện, rồi bốn tâm còn lại. Anh gợi ý bắt đầu bằng màu trắng cho đỡ rối, dù màu nào cũng được (J Perm). Ruwix cũng bắt đầu với tâm trắng.

Bài này đi đúng thứ tự đó: trắng, vàng, rồi bốn tâm bên. Với mỗi tâm, cách làm theo J Perm luôn là dải giữa trước, sau đó ghép thêm từng dải bên.

Bước 1: Tâm trắng

Chưa có gì phải giữ, nên bạn xoay thoải mái. Cầm khối cho viên cố định màu trắng ở mặt trên.

Dải giữa. Tìm một viên tâm cạnh màu trắng. Xoay các mặt cho nó nằm ở giữa cột phải của mặt trước, rồi xoay Rw. Viên đó đi lên mặt trên, đứng sát viên cố định. Xoay U2 để chỗ trống bên kia sang phải, rồi làm lại với viên tâm cạnh trắng thứ hai.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Hình trên là một ví dụ làm trọn tâm trắng từ lúc mặt trên chưa có gì. Ở khối bên trái, mặt trên chỉ có viên cố định màu trắng, và một viên tâm cạnh trắng đứng ở giữa cột phải của mặt trước. Đọc chuỗi nước theo từng đoạn:

• Rw: viên tâm cạnh trắng đi lên, đứng bên phải viên cố định.
• U2 rồi Rw: viên vừa lên sang bên trái, viên tâm cạnh thứ hai lên theo. Dải giữa xong, đang nằm ngang.
• U: dải giữa quay dọc, cột phải của mặt trên thành chỗ trống.
• Rw, U2: dải bên thứ nhất lên rồi sang trái.
• F2, Rw: dải trắng ở cột trái của mặt trước sang cột phải rồi lên nốt.

Trong ví dụ này, các viên kế tiếp nằm sẵn ở mặt dưới (khuất trong hình) nên mỗi nước Rw kéo chúng lên mặt trước. Trên khối của bạn thì không có sẵn như vậy: trước mỗi nước Rw, bạn phải tự tìm viên trắng và đặt nó vào cột phải của mặt trước.

Hai dải bên. Ghép ba viên trắng (góc, cạnh, góc) thành một dải đứng ở cột phải của mặt trước. Xoay U để dải giữa trên mặt trên nằm dọc và cột phải của mặt trên là chỗ trống, rồi xoay Rw.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Đây là cách ghép một dải ngay trên mặt trước. Trong hình, hai viên trắng nằm ngang ở hàng trên của mặt trước, viên thứ ba nằm ở mặt phải, hàng dưới, góc xa. F dựng hai viên đứng vào cột phải. Dw' trượt viên thứ ba về chân cột. Dải đã đủ ba viên, Rw đưa nó lên.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Hình này là nước cuối của bước 1. Mặt trên đã có dải giữa và dải trái, dải trắng thứ ba đứng ở cột phải của mặt trước. Một nước Rw đưa nó lên và tâm trắng xong. Nếu chỗ trống trên mặt trên đang ở cột trái, xoay U2 trước, nếu không Rw sẽ đẩy một dải đã xong ra mặt sau.

Từ lúc mặt trên đã có dải, Rw chỉ dùng để đưa một dải đã đủ ba viên lên, như trong hai hình ngay trên. Đừng dùng nó để gom từng viên lẻ: mỗi nước Rw đẩy cả cột phải của mặt trên ra mặt sau, nên cột đó phải đang trống và thứ đi lên phải là một dải hoàn chỉnh. Viên lẻ thì ghép thành dải ở mặt trước trước, bằng F và các nước xoay ngang Uw, Dw.

Bước 2: Tâm vàng, đối diện tâm trắng

Lật khối cho tâm trắng ở mặt dưới. Viên cố định màu vàng giờ ở mặt trên. J Perm nhắc: phải làm tâm này mà không phá tâm thứ nhất (J Perm).

Luật giữ tâm trắng như sau:

• Xoay ngang thì thoải mái. Sáu mặt ngoài (U, D, F, B, R, L) và hai nước Uw, Dw không bao giờ phá tâm trắng hay tâm vàng.
• Xoay Rw thì phải trả bằng Rw'. Một nước Rw đứng riêng kéo cột phải của tâm trắng ra khỏi mặt dưới.

Đưa một dải lên mặt trên

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Trong hình, mặt trên đã có dải giữa và dải phải màu vàng. Dải vàng cuối cùng đứng ở cột phải của mặt trước. Làm:

Rw U2 Rw'

Rw nâng dải lên, U2 chuyển nó sang cột trái, Rw' trả cột phải về chỗ cũ. Đây đúng là cách J Perm mô tả: đưa dải lên, xoay U2, rồi trả tâm dưới về.

Chuỗi này đổi chỗ cột phải của mặt trước với cột trái của mặt trên. Cột phải của mặt trên không đổi. Hai đầu của cột giữa mặt trên đổi chỗ cho nhau, nên nếu dải giữa đã xong và đang nằm dọc thì nó vẫn nguyên.

Dải giữa của tâm vàng cũng làm bằng chuỗi này, mỗi lần một viên: đặt viên tâm cạnh vàng ở giữa cột phải mặt trước, đặt chỗ trống ở giữa cột trái mặt trên, rồi làm Rw U2 Rw'.

Ghép một dải đứng bằng Dw

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Trước khi đưa lên, bạn phải có đủ ba viên vàng ở cột phải của mặt trước. Trong hình, cột đó đã có hai viên vàng ở trên, còn thiếu viên dưới cùng. Viên vàng thứ ba nằm ở mặt phải, hàng dưới, góc xa.

Xoay Dw': hàng dưới của các mặt bên trượt ngang, viên vàng về đúng chân cột. Dải đã đủ ba viên, bạn làm tiếp Rw U2 Rw'.

Viên ở hàng trên thì dùng Uw (nước này xoay luôn cả mặt trên, nên nhìn lại chỗ trống sau khi xoay), viên ở hàng dưới thì dùng Dw. Viên ở hàng giữa không trượt ngang được bằng hai nước này, nên hãy xoay mặt chứa nó (F, R, B hoặc L) để đưa nó lên hàng trên hoặc xuống hàng dưới trước.

Bước 3: Bốn tâm bên

Cầm khối cho tâm trắng ở mặt trái, tâm vàng ở mặt phải, đúng như J Perm hướng dẫn. Giữ cách cầm này đến hết bài.

Các nước Rw, Lw, 3R, U, F, D và B không chạm vào tâm trắng và tâm vàng khi cầm như vậy. Bạn chỉ cần những nước đó.

Tâm thứ ba. Chọn mặt trước, viên cố định của nó cho biết màu cần làm (trong hình là cam). Làm dải giữa, rồi từng dải bên.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Trong hình, mặt trước đã có dải trái và dải giữa. Dải cam thứ ba đứng ở cột phải của mặt trên, và một nước Rw' hạ nó xuống. Với tâm thứ ba bạn được xoay Rw' một mình, vì ba mặt còn lại chưa có gì để phá.

Tâm thứ tư. J Perm gợi ý làm tâm kế tiếp ở mặt nằm ngay cạnh tâm vừa xong, không phải ở mặt đối diện (J Perm). Cách cầm dễ nhất: lật cả khối nửa vòng, vẫn giữ trắng bên trái và vàng bên phải, để tâm vừa xong ra mặt sau. Bạn làm tâm thứ tư ở mặt trên: ghép từng dải ở mặt trước, rồi đưa lên bằng Rw U2 Rw' như ở bước 2.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Trong hình, tâm cam vừa xong nằm khuất ở mặt sau. Mặt trên (xanh dương) đã có dải giữa và dải phải, dải cuối đứng ở cột phải của mặt trước. Từ đây mỗi Rw phải có Rw' đi kèm: một nước Rw đứng riêng kéo một cột của tâm ở mặt sau đi mất.

Xong tâm thứ tư, hai tâm chưa xong nằm ở mặt trước và mặt dưới, tức là kề nhau. Lăn cả khối về phía sau một nấc, cho mặt trước lên thành mặt trên. Hai tâm chưa xong giờ ở mặt trên và mặt trước, tâm thứ tư ra mặt sau, tâm thứ ba xuống mặt dưới.

Bước 4: Cách ghép hai tâm cuối Rubik 5x5

Sau nấc lăn ở cuối bước 3, hai tâm chưa xong nằm ở mặt trên và mặt trước. Trong các hình dưới, mặt trên là tâm đỏ, mặt trước là tâm xanh lá, bốn tâm kia đã xong. Màu của bạn có thể khác, cách làm giống hệt.

Ruwix có một nhận xét đáng nhớ: với hai tâm cuối, bạn chỉ cần lo giải một tâm, tâm kia sẽ tự xong (Ruwix). Vì vậy mọi ca dưới đây đều nói về việc đưa viên đỏ lên mặt trên.

Nước U và nước F chỉ xoay tâm của chính mặt đó. Hãy dùng chúng để đưa khối về giống hình trước khi làm công thức.

Hai dải giữa đổi chỗ

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Làm dải giữa trước. Trong hình, hai viên tâm cạnh đỏ nằm ở hai đầu cột giữa của mặt trước. Hai viên xanh lá nằm ở hai đầu hàng giữa của mặt trên. Làm:

3R U 3R'

3R nâng cột giữa lên, U xoay nó nằm ngang, 3R' trả lát giữa về. Dấu cộng của cả hai mặt xong cùng lúc. Chuỗi này cũng xoay bốn viên tâm góc của mặt trên đi một phần tư vòng, nên hãy làm nó trước khi lo các dải bên.

Hai dải bên đổi chỗ

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Dải xanh lá ở cột trái của mặt trên, dải đỏ ở cột phải của mặt trước. Làm Rw U2 Rw', hai dải đổi chỗ cho nhau.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Bản đối xứng: dải xanh lá ở cột phải của mặt trên, dải đỏ ở cột trái của mặt trước. Làm Lw' U2 Lw. Dùng tay trái thì bạn không phải xoay U2 và F2 để chuyển dải sang phía kia.

Một dải đang nằm ngang

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Dải xanh lá trên mặt trên nằm ở hàng gần bạn. Xoay U một lần cho nó sang cột trái, rồi làm Rw U2 Rw'.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Dải đỏ trên mặt trước nằm ở hàng trên. Xoay F cho nó đứng vào cột phải, rồi làm Rw U2 Rw'.

Chỉ lệch một viên tâm cạnh

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Không thấy dải nào để đổi? Hãy sửa từng viên. Trong hình, một viên tâm cạnh đỏ nằm ở giữa cột phải của mặt trước, và viên xanh lá lạc nằm ở giữa cột phải của mặt trên. Làm:

Rw U' 3R U Rw' U' 3R' U

Chuỗi này chỉ di chuyển ba viên tâm cạnh. Viên ở giữa cột phải mặt trước đi lên giữa cột phải mặt trên. Viên bị thay ra đi xuống giữa hàng trên của mặt trước. Viên ở đó trượt sang giữa cột phải. Mọi viên trung tâm khác đứng yên.

Mẹo nhớ: bốn cặp nước, Rw U', 3R U, Rw' U', 3R' U. Hai lớp phải và lát giữa thay phiên nhau, lên trước rồi xuống sau.

Chỉ lệch một viên tâm góc

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Trong hình, một viên tâm góc đỏ nằm ở góc dưới phải của mặt trước, và viên xanh lá lạc nằm ở góc gần bên phải của mặt trên. Làm:

Rw U Lw' U' Rw' U Lw U'

Chuỗi này chỉ di chuyển ba viên tâm góc. Viên ở góc dưới phải mặt trước đi lên góc gần bên phải của mặt trên. Viên bị thay ra đi xuống góc dưới trái của mặt trước. Viên ở đó trượt sang góc dưới phải.

Cách chắc chắn ra: mỗi lần một viên

Hai công thức "một viên" ở trên đủ để giải mọi tình huống của hai tâm cuối:

1. Xoay U để một viên tâm cạnh sai màu của mặt trên nằm ở giữa cột phải.
2. Xoay F để một viên tâm cạnh đỏ của mặt trước nằm ở giữa cột phải.
3. Làm Rw U' 3R U Rw' U' 3R' U. Lặp lại cho đến khi dấu cộng của mặt trên toàn màu đỏ.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

1. Làm tương tự với viên tâm góc: viên sai ở góc gần bên phải mặt trên, viên đỏ ở góc dưới phải mặt trước, rồi Rw U Lw' U' Rw' U Lw U'.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Trên trình mô phỏng, chúng tôi xáo ngẫu nhiên hai tâm cuối 60 lần rồi giải theo đúng bốn bước này. Lần nào cũng xong, với nhiều nhất bốn lần công thức cho tâm cạnh và bốn lần cho tâm góc.

Cách này chậm hơn đổi cả dải, nhưng không cần nghĩ. Khi đã quen, hãy đổi dải trước, rồi dùng công thức một viên cho phần lẻ còn lại.

Bảng tóm tắt và lỗi hay gặp khi ghép tâm 5x5

Hình của từng công thức nằm ở mục có tên ghi trong cột thứ ba.

Bốn lỗi người mới hay gặp:

• Quên trả Rw. Tâm ở mặt dưới bị mất một cột. Làm nốt Rw' là nó về chỗ.
• Đưa dải lên nhầm cột. Chuỗi Rw U2 Rw' thay cột trái của mặt trên. Nếu cột trái đang là dải đã xong, xoay U2 trước.
• Tìm nhầm loại viên. Chỗ trống ở góc khối tâm chỉ nhận viên tâm góc, chỗ trống sát viên cố định chỉ nhận viên tâm cạnh.
• Làm dải bên trước dải giữa ở hai tâm cuối. Chuỗi 3R U 3R' xoay các viên tâm góc của mặt trên, nên hãy xong dấu cộng trước.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Hình trên là lỗi thứ hai và cách tránh. Cột trái của mặt trên đã xong, chỗ trống ở cột phải. Xoay U2 để chỗ trống sang trái, rồi mới làm Rw U2 Rw'. Bỏ nước U2 đầu thì dải đã xong bị đẩy xuống mặt trước.

Ghép xong sáu tâm thì làm gì?

Bước tiếp theo là ghép 12 cụm cạnh, rồi giải như khối 3x3. Xem bước 2 và bước 3 của cách giải Rubik 5x5 cho người mới. Nếu bạn chưa giải được khối nhỏ hơn, hãy bắt đầu với Rubik 4x4.

Muốn biết phần ghép tâm chiếm bao nhiêu thời gian, hãy bấm giờ riêng bước này trên bộ đếm giờ.

Với ứng dụng EasyRubic, bạn có thể học khối 3x3 từng bước trên khối 3D trước khi lên khối lớn. Tải EasyRubic.

Nguồn tham khảo

• How To Solve the 5x5 Rubik's Cube – J Perm
• 5x5x5 Rubik's Cube: How To Solve The Professor's Cube – Ruwix
• Professor's Cube – Wikipedia
• Reduction Method – Speedsolving.com Wiki