Cách giải Rubik nhanh: lộ trình giải dưới 30 giây

Trước hết: đo thời gian đúng cách

Muốn nhanh hơn thì phải biết mình đang ở đâu. Một lần giải riêng lẻ nói lên rất ít: lúc gặp khối dễ, lúc gặp khối khó, lúc tay run. Vì vậy người chơi dùng trung bình.

Ao5 là gì?

Ao5 (average of 5) là trung bình của 5 lần giải, nhưng bỏ lần nhanh nhất và lần chậm nhất, rồi lấy trung bình 3 lần còn lại. Đây cũng là cách tính kết quả chính thức của nội dung 3x3 ở các giải đấu WCA: mỗi người có 5 lượt, lượt tốt nhất và tệ nhất bị bỏ, 3 lượt giữa được tính trung bình (WCA Regulations, 9f8).

Ví dụ, 5 lần giải của bạn là:

Ao5 = (32,15 + 35,02 + 29,87) / 3 = 32,35 giây. Luật WCA làm tròn trung bình đến phần trăm giây (WCA Regulations, 9f1).

Nếu một lần bị DNF (không giải xong), nó được coi là lần tệ nhất và bị bỏ. Có từ hai DNF trở lên thì cả ao5 là DNF (WCA Regulations, 9f9).

Ao12 và các trung bình dài hơn

Theo SpeedSolving Wiki, trung bình của nhiều lần giải bỏ đi 5% số lần nhanh nhất và 5% số lần chậm nhất, làm tròn lên (SpeedSolving Wiki). Áp dụng vào thực tế:

• Ao12: bỏ 1 lần nhanh nhất và 1 lần chậm nhất, chia trung bình 10 lần còn lại.
• Ao50: bỏ 3 lần mỗi đầu.
• Ao100: bỏ 5 lần mỗi đầu.

Lời khuyên của chúng tôi: lấy ao12 làm thước đo chính khi tập ở nhà. Nó đủ dài để không bị một lần may mắn đánh lừa, mà vẫn đủ ngắn để xong trong một buổi tập. Khi bài này nói "giải dưới 30 giây", ý là ao12 dưới 30 giây, không phải một lần may mắn.

Trang bấm giờ 3x3 của EasyRubic cho bạn chuỗi xáo trộn và đo thời gian từng lần.

Lộ trình theo từng mốc thời gian

Các mốc dưới đây là cách chúng tôi chia lộ trình cho người mới, không phải quy định của ai cả. Mỗi mốc có một việc chính để tập. Xong việc đó, thời gian thường tự giảm.

Trên 2 phút: giải không cần nhìn hướng dẫn

Nếu bạn còn phải mở hướng dẫn giữa chừng, đó là chỗ mất thời gian lớn nhất. Ôn lại khoá học 3x3 cho đến khi giải được cả khối mà không dừng để nhớ bước tiếp theo.

Bước hay làm người mới khựng nhất là ghép viên cạnh tầng 2:

Mục tiêu của mốc này: 5 lần liền giải xong mà không cần nhìn gì. Chưa cần quan tâm tốc độ.

Từ 1 đến 2 phút: finger trick và bớt dừng

Bây giờ bạn đã nhớ hết các bước. Thời gian mất chủ yếu ở hai chỗ: tay xoay chậm, và những lần dừng lại để tìm viên tiếp theo.

Với tay, học finger trick: xoay bằng đầu ngón tay thay vì cả bàn tay. Bài tập đầu tiên là R U R' U', làm liền không buông tay. Làm sáu lần liền, khối đã giải trở về như cũ (đã kiểm tra trên trình mô phỏng), nên bạn tự kiểm tra được mình có bấm sai không.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Với những lần dừng: sau mỗi buổi tập, nhớ lại xem bạn dừng lâu nhất ở bước nào. Thường đó là lúc tìm viên góc trắng (bước 2) hoặc viên cạnh tầng 2 (bước 3). Phần "Look-ahead" ở dưới giải thích cách bớt dừng.

Từ 1 phút đến 45 giây: cross ở mặt dưới

Khoá học cho người mới làm chữ thập trắng ở mặt trên, rồi lật khối lại. Người chơi nhanh làm chữ thập ngay ở mặt dưới. SpeedSolving Wiki giải thích: phần lớn người chơi khuyên làm cross ở dưới, vì như vậy bạn nhìn thấy rõ hơn các viên cần cho bước sau, và không mất công lật khối (SpeedSolving Wiki).

Lúc đầu sẽ khó, vì bạn không nhìn thấy mặt trắng. Mẹo là nhìn các viên cạnh trắng từ mặt bên. Hai trường hợp dễ nhất, mặt trắng ở dưới:

Viên cạnh ở tầng trên, ngay phía trên viên trung tâm cùng màu, ô trắng hướng lên. Xoay mặt đó hai lần: F2.

Viên cạnh ở tầng trên, phía trên mặt trước, nhưng màu bên của nó là màu mặt phải. Đẩy nó sang phải trước, rồi xoay mặt phải hai lần: U' R2.

Nước U' quan trọng: nó đưa viên cạnh đến ngay trên đúng chỗ của nó trước khi xoay xuống, nên không làm hỏng các viên trắng đã nằm ở dưới.

Theo SpeedSolving Wiki, chữ thập luôn làm được trong 8 nước hoặc ít hơn (SpeedSolving Wiki). J Perm viết rằng tập nhiều thì cross có thể xong dưới 5 giây (J Perm). Từng trường hợp có hình trong bài Cách làm cross CFOP.

Từ 45 đến 30 giây: tầng cuối gọn hơn, rồi F2L

Đến đây, phương pháp cho người mới bắt đầu có giới hạn: tầng 3 mất bốn bước (bước 4 đến 7), và nhiều công thức phải làm lặp lại vài lần.

J Perm khuyên học tầng cuối trước, rồi mới đến F2L, và để việc tối ưu cross lại sau (J Perm):

1. 2-look OLL: làm mặt vàng trong tối đa hai bước, với 3 công thức cho cạnh và 7 công thức cho góc. Xem bài 2-look OLL.
2. 2-look PLL: đưa tầng cuối về đúng chỗ trong tối đa hai bước, với 2 công thức cho góc và 4 cho cạnh. Xem bài 2-look PLL.
3. F2L trực giác: ghép viên góc và viên cạnh thành một cặp rồi đưa vào cùng lúc, thay cho bước 2 và bước 3 của khoá học. J Perm ước tính cách này tiết kiệm khoảng 20 nước mỗi lần giải. Xem bài F2L trực giác.

Hai công thức bạn đã biết trong khoá học cũng nằm trong 2-look OLL và 2-look PLL: Sune (bước 5) và công thức đổi chỗ ba viên cạnh vàng (bước 7). Nên trước khi học công thức mới, hãy làm hai công thức này thật nhanh.

Sune, mặt vàng ở trên: R U R' U R U2 R'

Đổi chỗ ba cạnh vàng, mặt vàng ở trên: R U' R U R U R U' R' U' R2

Bài tập: làm Sune sáu lần liền trên khối đã giải, khối trở về như cũ. Công thức đổi cạnh thì ba lần liền là về như cũ. Cả hai đã kiểm tra trên trình mô phỏng. Bấm giờ mỗi lượt, rồi cố làm lượt sau nhanh hơn mà vẫn không sai.

Đừng học tất cả cùng lúc. J Perm nhắc rằng nhồi quá nhiều công thức một lúc sẽ khiến bạn quên chúng (J Perm). Học một hai công thức, dùng chúng trong các lần giải thật vài ngày, rồi mới học tiếp.

Cũng đừng nản khi đổi sang F2L: J Perm viết rằng lúc đầu nó có thể thấy chậm hơn, nhưng sẽ nhanh hơn nhiều khi đã quen.

Look-ahead: nhìn trước viên tiếp theo

SpeedSolving Wiki gọi look-ahead là "nghệ thuật nhìn thấy điều sắp đến": trong lúc đang giải bước này, bạn tìm sẵn các viên cần cho bước sau. Người có look-ahead tốt giải gần như không có chỗ dừng, và đó là lý do họ nhanh (SpeedSolving Wiki).

Ví dụ với bước 3 của khoá học. Bạn đang làm công thức ghép cạnh tầng 2 sang phải, mặt vàng ở trên:

U R U' R' U' F' U F

Công thức này bạn đã thuộc, tay làm được mà không cần nghĩ. Vậy trong lúc tay làm, mắt đừng nhìn viên cạnh đang đưa vào. Hãy nhìn tầng trên và tìm viên cạnh tiếp theo không có màu vàng. Khi công thức xong, bạn đã biết ngay phải xoay U mấy lần và làm công thức trái hay phải.

Cách tập đơn giản nhất: giải chậm lại. Giải cả khối với tốc độ mà tay không bao giờ phải dừng, dù chậm đến đâu. Lúc đầu thời gian sẽ tệ hơn. Nhưng khi đã quen nhìn trước, bạn tăng tốc dần mà vẫn giữ được nhịp không dừng.

Một buổi tập mẫu 20 phút

Đây là buổi tập chúng tôi gợi ý, để bạn có cấu trúc cụ thể thay vì chỉ giải liên tục:

Hình của hai bài khởi động:

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Ghi lại ao12 mỗi ngày. Nhìn theo tuần, không theo từng lần: có những ngày bạn chậm hơn hôm trước, đó là chuyện bình thường.

Khối Rubik và những thứ ngoài tay

• Khối tốt giúp thật. Một khối cứng, hay kẹt sẽ làm finger trick hỏng. Nếu khối của bạn đã cũ, xem bài Nên mua Rubik nào cho người mới.
• Quan sát trước khi giải. Ở giải đấu WCA, bạn có dưới 15 giây để quan sát khối trước khi bắt đầu. Quá 15 giây bị cộng 2 giây; quá 17 giây thì lượt đó bị DNF (WCA Regulations, A3a1 và A4d). Khi tập ở nhà, hãy dùng khoảng thời gian đó để lên kế hoạch cho cross.
• Thi đấu. Khi đã có ao12 ổn định, đi một giải WCA là cách tốt để có kết quả chính thức. Xem bài Thi đấu Rubik WCA.

Những lỗi khiến bạn chững lại

• Chỉ giải liên tục mà không biết mình chậm ở bước nào. Thỉnh thoảng bấm giờ riêng từng bước.
• Học công thức mới quá sớm. Nếu công thức cũ còn phải nghĩ, công thức mới chỉ thêm chỗ để dừng.
• Giải nhanh hết sức mọi lần. Tay nhanh mà mắt không theo kịp sẽ sinh ra những lần dừng dài. Xen kẽ các lần giải chậm.
• Nhìn từng lần giải thay vì trung bình. Một lần 25 giây không có nghĩa bạn đã dưới 30 giây. Ao12 mới cho biết điều đó.

Muốn hiểu phương pháp nhanh mà bài này dẫn tới, đọc CFOP là gì.

Nguồn tham khảo

• WCA Regulations (World Cube Association)
• Average (SpeedSolving.com Wiki)
• Lookahead (SpeedSolving.com Wiki)
• Cross (SpeedSolving.com Wiki)
• CFOP Method – J Perm