Lợi ích của Rubik: tăng IQ, trí nhớ, toán? Khoa học nói gì

Tóm tắt nhanh: lời quảng cáo và bằng chứng

"Chưa có" nghĩa là chưa có trong các nghiên cứu chúng tôi tìm được đến ngày 03/11/2026, không có nghĩa là điều đó chắc chắn sai. Nếu một nghiên cứu mới xuất hiện, bảng này sẽ được cập nhật.

Chúng tôi tìm nghiên cứu thế nào?

Ngày 03/11/2026, chúng tôi tìm trên Europe PMC, một kho bài báo y sinh học lớn, các bài có cụm "Rubik's cube" trong tiêu đề. Có 53 kết quả, nhưng phần lớn chỉ mượn khối Rubik làm hình ảnh ví von cho một vấn đề khó, ví dụ "khối Rubik của các yếu tố nguy cơ tim mạch". Chỉ vài bài thật sự nghiên cứu người chơi Rubik. Chúng tôi tìm thêm trong phần tóm tắt các bài báo và trên web, rồi đọc tóm tắt hoặc toàn văn của từng bài.

Còn lại năm bài: bốn nghiên cứu và một ca bệnh. Bài nào cũng có tên tác giả, tạp chí, năm và đường dẫn ở cuối trang để bạn tự kiểm tra.

Xử lý thông tin nhanh hơn: nghiên cứu năm 2024 trên học sinh

Năm 2024, Sanjay Singh, Kamaljeet Sandhu và Lokesh công bố trên tạp chí International Journal of Indian Psychology một nghiên cứu với 30 học sinh 11 đến 13 tuổi ở Agra, Ấn Độ (IJIP). Đây là nghiên cứu duy nhất trên trẻ em mà chúng tôi tìm được.

Các em học giải khối 3x3 theo cách giải từng tầng 7 bước và học xếp bảy hoa văn trên khối, mỗi ngày một giờ, sáu ngày một tuần, trong 30 ngày.

Trước và sau đợt tập, các em làm hai bài trắc nghiệm đo tốc độ xử lý, Digit Symbol và Symbol Search, lấy từ bộ WAIS-III (thang đo trí tuệ Wechsler cho người lớn). Điểm sau đợt tập cao hơn rõ rệt về mặt thống kê (kiểm định Wilcoxon, Z = 4,82, p < 0,01).

Đọc kết quả này cần cẩn thận:

• Không có nhóm đối chứng. Không có nhóm học sinh nào không tập Rubik để so sánh. Điểm tăng có thể một phần vì các em đã quen bài kiểm tra ở lần thứ hai.
• Mẫu nhỏ. 30 em, ở một trường được chọn vì thuận tiện.
• Đo một thứ hẹp. Hai bài về tốc độ xử lý không phải là cả bài kiểm tra IQ, cũng không phải điểm toán.

Kết luận công bằng: tập Rubik đều đặn có thể đi kèm với việc xử lý thông tin nhanh hơn, nhưng cần nghiên cứu lớn hơn, có nhóm đối chứng, mới nói chắc được.

Chơi Rubik có tăng IQ, làm bạn thông minh hơn không?

Đây là câu hỏi hay gặp nhất, và cũng là chỗ dễ hiểu nhầm nhất. Hai nghiên cứu dưới đây đều cho thấy khả năng suy luận giúp học Rubik nhanh hơn, chứ chưa cho thấy Rubik làm tăng khả năng suy luận.

Nghiên cứu năm 2023: 79 sinh viên, một buổi học 6 giờ

Năm 2023, E. J. Meinz, D. Z. Hambrick và cộng sự đăng trên Journal of Intelligence một nghiên cứu với 79 sinh viên chưa từng giải Rubik, tuổi trung bình 20 (Europe PMC). Trước khi học, mỗi người làm ba bài đo khả năng suy luận (xoay hình trong đầu, gấp giấy, ma trận Raven), hai bài đo trí nhớ làm việc, và các bảng hỏi về tính cách, sự bền bỉ (grit) và tư duy phát triển (growth mindset).

Sau đó, mỗi người học trong một buổi dài tối đa 6 giờ: xem video hướng dẫn từng bước của cách giải 7 bước cho người mới, tự tập, rồi thử bước đó trên 6 khối đã xáo sẵn. Ai không giải được khối nào thì dừng ở bước đó. Kết quả:

• 87,3% giải được bước 1, chữ thập trắng. Hình bên trái là khối đang có, bên phải là đích của bước:

• Chỉ 1 người trong 79 (1,3%) đi đến bước 7, khi cả khối đã giải như hình bên phải:

• Trung bình mọi người dừng ở khoảng bước 2 đến bước 3.
• Điểm suy luận giải thích khoảng 30 đến 35% sự khác biệt về kết quả giữa mọi người.
• Trí nhớ làm việc, sự bền bỉ và tư duy phát triển gần như không dự đoán được ai đi xa hơn.

Chính nhóm tác giả nói buổi học 6 giờ duy nhất vừa là điểm mạnh, vừa là giới hạn: nghiên cứu chỉ cho biết ai học nhanh hơn trong buổi đầu, không cho biết điều gì xảy ra sau nhiều tuần tập.

Nghiên cứu năm 2022: thứ tự tập không tạo ra khác biệt

Năm 2022, Jonathan S. Daniels, David Moreau và Brooke N. Macnamara đăng trên Journal of Intelligence một thí nghiệm với 133 người lớn tuyển ở Đại học Case Western Reserve (Mỹ), tuổi trung bình 24, chưa giải Rubik trong ba năm trước đó (Europe PMC). Mọi người được chia ngẫu nhiên vào ba nhóm, mỗi nhóm tập 4 phút trên mỗi khối, ba khối:

• Nhóm tăng dần: 2x2, rồi 3x3, rồi 4x4.
• Nhóm xáo thứ tự: các cỡ khối khác nhau theo thứ tự lộn xộn, ví dụ 3x3, 2x2, rồi 4x4.
• Nhóm giữ nguyên: ba lần khối 5x5.

Sau đó ai cũng làm bài kiểm tra 4 phút trên một khối 5x5, tính điểm bằng tỉ lệ ô cùng màu gom được về chung một mặt. Ba nhóm có kết quả gần như bằng nhau. Chỉ điểm suy luận (ma trận Raven) có liên quan đến kết quả, và liên quan yếu (r = 0,24). Mỗi người chỉ tập tổng cộng 12 phút, nên nghiên cứu này cũng không nói gì về việc tập Rubik nhiều tháng.

Vậy câu trả lời là gì?

Chưa có nghiên cứu nào chúng tôi tìm được cho thấy chơi Rubik làm tăng IQ. Hai nghiên cứu năm 2022 và 2023 đo khả năng suy luận trước khi học, và thấy nó giúp học Rubik nhanh hơn. Nghiên cứu năm 2024 chỉ đo hai bài về tốc độ xử lý, không phải cả bài kiểm tra IQ. "Người giỏi Rubik thường suy luận tốt" không có nghĩa là "chơi Rubik làm bạn thông minh hơn".

Mặt tốt của kết quả này: nếu bạn học chậm, đó không phải dấu hiệu bạn kém. Trong nghiên cứu năm 2023, gần như không ai giải trọn khối trong buổi đầu. Chia việc học thành nhiều buổi ngắn sẽ dễ hơn một buổi dài.

Não của người giải Rubik nhanh hoạt động thế nào?

Năm 2025, A. A. Zarei, A. S. Oliveira và cộng sự đăng trên Experimental Brain Research một nghiên cứu đo sóng não (EEG) của 13 người giải Rubik nhanh có kinh nghiệm, đều là nam (Europe PMC). Sóng não được ghi ở hai lúc: khi họ quan sát khối để lên kế hoạch, và khi họ giải. Họ cũng làm bốn bài kiểm tra: lập kế hoạch (Tower of London), phán đoán góc và vị trí của đường thẳng, trí nhớ làm việc về không gian, và độ khéo của tay.

Kết quả chính:

• Hoạt động não khi lên kế hoạch và khi giải gần như giống nhau ở mọi dải sóng.
• Sóng delta ở vùng chẩm, phía sau đầu, liên quan chặt với phần giải khối (r = 0,71). Nhóm tác giả cho rằng nó gắn với việc phối hợp mắt nhìn và tay xoay.
• Điểm bài lập kế hoạch và bài phán đoán góc, vị trí liên quan với một số dải sóng delta và theta.
• Phần tóm tắt không nêu kết quả nào cho bài trí nhớ và bài khéo tay.

Nghiên cứu này mô tả não của người đã giỏi, đo một lần, không có nhóm người mới để so. Nó không chứng minh rằng tập Rubik làm não thay đổi. Mẫu cũng rất nhỏ: 13 người, đều là nam. Phần "lên kế hoạch" giống lúc người thi được quan sát khối trước khi bấm giờ; cách dùng khoảng thời gian đó có trong Quan sát 15 giây Rubik.

Chơi Rubik có tăng trí nhớ không?

Chúng tôi không tìm thấy nghiên cứu nào đo trí nhớ trước và sau khi tập Rubik. Điều gần nhất là nghiên cứu năm 2023 ở trên: trí nhớ làm việc gần như không ảnh hưởng đến việc ai học giải nhanh hơn.

Thực tế, cách giải cho người mới cần thuộc rất ít: năm công thức chính, theo Cách giải Rubik 3x3 cho người mới. Hai bước đầu chỉ dùng những chuỗi ngắn, so hình là làm được. Công thức đầu tiên cần nhớ xuất hiện ở bước 3, khi ghép tầng 2:

Thuộc vài công thức là một kỹ năng, nhưng chưa có bằng chứng nó giúp bạn nhớ tốt hơn ở việc khác. Nếu bạn hay quên công thức, xem Cách nhớ công thức Rubik.

Chơi Rubik có giúp giỏi toán không?

Chúng tôi không tìm thấy nghiên cứu nào cho thấy chơi Rubik làm tăng điểm toán. Nhưng khối Rubik đúng là chứa rất nhiều toán. Một khối 3x3 có 43.252.003.274.489.856.000 trạng thái, và tháng 7 năm 2010, Tomas Rokicki, Herbert Kociemba, Morley Davidson và John Dethridge chứng minh mọi trạng thái đều giải được trong 20 nước hoặc ít hơn, nhờ khoảng 35 năm CPU thời gian máy tính do Google tặng (cube20.org). Cách đếm ra con số đó có trong Rubik có bao nhiêu trạng thái.

Thích những con số này là một cách tốt để tò mò về toán, nhưng chưa có bằng chứng nó làm điểm toán ở trường cao hơn.

Thử ngay: một chuỗi nước tự quay về

Đây là cách vui để thấy khối Rubik "có quy luật". Từ khối đã giải, làm cặp nước R2 U2: xoay mặt phải nửa vòng, rồi mặt trên nửa vòng. Khối bị xáo một ít.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Làm đúng cặp nước đó 6 lần liên tiếp, khối tự về lại như cũ. Hình trên là lần cuối: bên trái là khối sau 5 lần, bên phải là sau lần thứ 6. Các viên bị cặp nước dời đi được tô màu, phần còn lại để xám. Nếu khối không về, bạn đã xoay nhầm ở đâu đó: làm lại chậm hơn và đếm to.

Chưa quen chữ R, U và số 2? Đọc Ký hiệu Rubik cho người mới trước.

Khéo tay, bớt căng thẳng, chống lão hoá não: có bằng chứng không?

Khéo tay. Chúng tôi không tìm thấy nghiên cứu nào đo độ khéo tay trước và sau khi tập Rubik. Nghiên cứu năm 2025 có cho người giải nhanh làm bài khéo tay, nhưng phần tóm tắt không nêu kết quả nào cho bài đó. Người giải nhanh xoay bằng đầu ngón tay thay vì cả bàn tay, gọi là finger trick.

Xoay khối là cử động lặp lại của ngón tay và cổ tay. NHS (dịch vụ y tế công của Anh) gọi tình trạng đau do cử động lặp lại là RSI, với các dấu hiệu như đau, cứng, yếu hoặc tê ở cổ tay, bàn tay, ngón tay (NHS). Cách phòng khi tập nhiều có trong Chơi Rubik có hại không?.

Bớt căng thẳng, lo âu. Bằng chứng duy nhất chúng tôi tìm được là một ca bệnh, do David B. Brecher và David Anthony Johnson mô tả trên The American Journal of Hospice & Palliative Care (đăng trực tuyến năm 2025, in năm 2026) (Europe PMC). Một cựu chiến binh 72 tuổi bị ung thư gan di căn, sống ở một cơ sở chăm sóc dài hạn của Bộ Cựu chiến binh Mỹ, gần như không biểu lộ cảm xúc và tránh tiếp xúc với mọi người. Thuốc, ánh sáng tự nhiên, xoa bóp và âm nhạc đều không giúp được. Khi một tuyên uý cho ông xem khối Rubik, ông bắt đầu chú ý và trò chuyện với nhân viên và các bệnh nhân khác nhiều hơn. Nhóm tác giả đặt câu hỏi: khối Rubik có thể là một cách hỗ trợ không dùng thuốc không?

Đây là chuyện của một người, không đo mức lo âu, không có ai để so sánh. Nó đáng để nghiên cứu tiếp, nhưng chưa chứng minh Rubik giúp giảm căng thẳng.

Chống sa sút trí tuệ, lão hoá não. Chúng tôi không tìm thấy nghiên cứu nào về Rubik và sa sút trí tuệ. Câu này hay xuất hiện trên các trang bán hàng nhưng không kèm nguồn. Khi đọc một bài quảng cáo lợi ích của Rubik, hãy hỏi: nghiên cứu nào, bao nhiêu người, có nhóm đối chứng không?

Lợi ích của Rubik đối với trẻ em

Nếu bạn đang cân nhắc mua Rubik cho con, đây là điều nghiên cứu nói được và chưa nói được. Nghiên cứu duy nhất trên trẻ em mà chúng tôi tìm được là nghiên cứu năm 2024 ở trên, với học sinh 11 đến 13 tuổi, và nó chỉ đo tốc độ xử lý. Vì vậy, hãy xem Rubik là một thú vui tốt, đừng mua nó như một cách tăng điểm ở trường.

Điều bố mẹ thấy được ngay thì không cần đo: bé làm theo một mục tiêu nhỏ, sai thì làm lại, và tự hào khi xong. Hoàn thành tầng 1 là một cột mốc rất dễ thấy để khen bé:

Lộ trình theo độ tuổi và cách chia buổi tập cho trẻ có trong Dạy trẻ giải Rubik. Bé nhỏ có thể bắt đầu bằng khối 2x2, ít bước hơn.

Về an toàn: Ủy ban An toàn Sản phẩm Tiêu dùng Mỹ (CPSC) cấm các sản phẩm cho trẻ dưới 3 tuổi có chi tiết nhỏ gây nguy cơ hóc, hít hoặc nuốt (CPSC). Với trẻ nhỏ, hãy xem độ tuổi ghi trên hộp và cất khối bị bung mảnh. Chuyện khối nam châm và mỏi tay có trong Chơi Rubik có hại không?.

Những điều người mới thường nhận được

Những điều dưới đây là quan sát của EasyRubic từ việc dạy người mới, không phải kết quả nghiên cứu. Chúng tôi ghi rõ để bạn tự đánh giá.

• Tập kiên nhẫn và chia nhỏ vấn đề. Cách giải cho người mới chia khối thành 7 bước. Mỗi bước là một mục tiêu nhỏ, có hình để so.
• Cảm giác làm được việc khó. Lần đầu giải trọn khối là một cột mốc rất rõ ràng. Trong nghiên cứu năm 2023, chỉ 1 trong 79 người đến được đó trong buổi đầu, nên khi bạn làm được, đó là thành quả thật.
• Một thú vui không cần màn hình. Khối Rubik cầm theo được, chơi một mình hay với bạn đều được.
• Một cộng đồng và các giải đấu. Hiệp hội Khối lập phương Thế giới (WCA) tổ chức các giải đấu chính thức. Cách tham gia có trong Thi đấu Rubik WCA.

Bắt đầu thế nào để thật sự có lợi?

1. Học từng bước một, có hình để so. Hướng dẫn 7 bước của EasyRubic cho bạn xoay theo trên khối 3D, bắt đầu từ bước 1: chữ thập trắng. Bản đọc nhanh có trong Cách giải Rubik 3x3 cho người mới.
2. Chọn khối xoay nhẹ. Khối cứng làm tay mỏi và dễ nản. Xem Nên mua Rubik nào cho người mới.
3. Tập ngắn mà đều. 15 đến 20 phút mỗi ngày dễ duy trì hơn một buổi dài cuối tuần, và tránh cảm giác "6 giờ mà vẫn chưa xong" như nghiên cứu năm 2023. Lịch tập Rubik mỗi ngày có buổi tập 20 phút cho từng trình độ.
4. Ghi lại tiến bộ. Bấm giờ mỗi lượt giải bằng đồng hồ bấm giờ Rubik 3x3, rồi so với thời gian giải Rubik theo trình độ. Thấy mình tiến bộ là động lực lớn nhất.

Video tham khảo

Muốn xem bằng hình ảnh chuyển động? Video ngắn dưới đây của kênh Minh-Oz Vlog trên YouTube minh hoạ thêm cho nội dung bài. Video thuộc về kênh đó và được nhúng trực tiếp từ YouTube.

Nguồn tham khảo

• Effect of Cognitive Training on Processing Speed of School Going Children: An Intervention Study with 3X3 Rubik Cube, Sanjay Singh, Kamaljeet Sandhu, Lokesh, International Journal of Indian Psychology, 2024.
• Ability and Nonability Predictors of Real-World Skill Acquisition: The Case of Rubik's Cube Solving, E. J. Meinz, D. Z. Hambrick, J. J. Leach, P. J. Boschulte, Journal of Intelligence, 2023.
• Learning and Transfer in Problem Solving Progressions, Jonathan S. Daniels, David Moreau, Brooke N. Macnamara, Journal of Intelligence, 2022.
• The electrocortical activity of elite Rubik's cube athletes while solving the cube, A. A. Zarei, C. R. Frederiksen, M. B. Jensen, A. S. Oliveira, Experimental Brain Research, 2025.
• Non-Pharmacologic Modalities in Hospice Care: The Use of a Rubik's Cube for Anxiety and Depression: A Case Study, David B. Brecher, David Anthony Johnson, The American Journal of Hospice & Palliative Care, 2026.
• God's Number is 20, Tomas Rokicki, Herbert Kociemba, Morley Davidson, John Dethridge.
• Small Parts for Toys and Children's Products, U.S. Consumer Product Safety Commission.
• Repetitive strain injury (RSI), NHS.
• How To Solve The 3x3 Rubik's Cube, J Perm.