Corner cutting Rubik là gì? Cách tự thử khi chọn khối

Corner cutting là gì?

Khi giải nhanh, tay bạn không bao giờ xoay đúng 90 độ mỗi nước. Có lúc tầng trên mới quay được ba phần tư thì ngón tay đã bắt đầu xoay tầng phải.

Trên một khối không cắt góc tốt, lúc đó tầng phải bị chặn lại. Khối kẹt cứng, bạn mất nhịp, có khi phải dừng hẳn để nắn lại. Người chơi gọi tình huống này là lock-up (bị kẹt).

Trên một khối cắt góc tốt, tầng phải vẫn xoay được. Mảnh góc nằm giữa hai tầng tự trượt qua chỗ lệch và đẩy tầng trên về thẳng hàng. Ruwix mô tả đúng ví dụ này: bắt đầu xoay U, rồi xoay R trước khi U xong.

Tên gọi "cắt góc" đến từ chính chuyện đó: tầng thứ hai "cắt" qua góc của tầng thứ nhất mà không phải chờ.

Mảnh nào chịu trận khi hai tầng lệch nhau?

Tầng U và tầng R dùng chung ba mảnh: viên cạnh trên phải và hai viên góc ở hai đầu của nó. Trong hai hình dưới, chỉ ba mảnh đó được tô màu. Hình đầu là nước U, hình sau là nước R.

Khi xoay U, ba mảnh này rời khỏi tầng R: hai hình trước và sau cho thấy chúng đã sang mặt trước.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Khi xoay R, cũng ba mảnh đó rời khỏi tầng U và đi ra mặt sau. Nếu U chưa về chỗ mà bạn đã xoay R, các mảnh này đang nằm lưng chừng giữa hai tầng. Khối cắt góc tốt là khối có hình dạng mảnh đủ tròn để lúc đó chúng vẫn trượt được thay vì vướng vào nhau. Ruwix ghi rằng mảnh có cạnh bo tròn giúp cắt góc tốt hơn.

Đo corner cutting bằng độ

Người ta nói về cắt góc bằng độ lệch của tầng trước. Một nước xoay đủ là 90 độ, nên 45 độ là lệch đúng nửa nước. Câu "khối này cắt góc 45 độ" nghĩa là tầng trên lệch tới nửa nước mà bạn vẫn xoay tầng phải được, và tầng trên tự bật về chỗ.

Đây là con số ước lượng bằng mắt, không phải phép đo chính xác. Cả Ruwix và SpeedCubeShop đều nói rõ như vậy. Hai khối cùng ghi "45 độ" vẫn có thể cảm giác khác nhau trên tay.

Một vài con số Ruwix đưa ra để bạn hình dung:

• GAN 11 M Pro: khoảng 47 độ khi cắt thuận.
• MoYu RS3M 2020, một khối giá rẻ: thường 40 đến 45 độ khi cắt thuận.
• Khối của hãng Rubik's bán ở siêu thị: cắt góc rất ít.

SpeedCubeShop thì cho rằng từ khoảng năm 2016, bắt đầu từ khối Valk 3, hầu hết speedcube đều cắt góc tốt, và ngay cả khối giá rẻ cũng vượt được 45 độ.

Cắt góc thuận và cắt góc ngược (reverse corner cutting)

Hai tầng có thể lệch nhau theo hai kiểu, nên có hai loại cắt góc.

• Cắt góc thuận (forward): tầng trên lệch theo hướng mà nước xoay tiếp theo "đón" được nó, mảnh góc trượt qua dễ.
• Cắt góc ngược (reverse corner cutting): tầng trên lệch theo hướng ngược lại, nước tiếp theo phải "đẩy ngược" nó về.

Cubelelo mô tả cách phân biệt như sau: lệch U theo chiều kim đồng hồ rồi xoay R là thử cắt thuận; lệch U như vậy rồi xoay R' (R ngược chiều) là thử cắt ngược. Cắt ngược luôn kém hơn cắt thuận, vì khi đó mảnh đang lệch bị vướng vào mảnh của tầng bên cạnh.

Theo Ruwix, cắt ngược của phần lớn khối chỉ đạt tới mức gọi là line to line: hai mép mảnh vừa chạm thẳng hàng với nhau. Ví dụ GAN 11 M Pro cắt ngược nhỉnh hơn mức đó một chút, còn RS3M 2020 dừng ở mức line to line.

Lưu ý: không phải trang nào cũng định nghĩa thuận và ngược theo cùng một hướng xoay. Điều quan trọng là ý chung: một hướng dễ, một hướng khó, và hướng khó luôn ít độ hơn.

Cách tự thử corner cutting trên khối của bạn

Bạn không cần thước đo góc. Làm theo các bước sau, dựa trên cách thử của Cubelelo:

1. Cầm khối đã giải, mặt trắng ở trên hay mặt nào ở trên cũng được.
2. Xoay tầng U một đoạn nhỏ, khoảng một phần tư nước (chừng 20 độ), rồi giữ yên.
3. Xoay tầng R theo chiều kim đồng hồ. Nếu R đi qua được và tầng U bật về thẳng hàng, khối cắt được ở mức đó.
4. Lặp lại, mỗi lần để U lệch nhiều hơn: chừng một phần ba nước, rồi nửa nước (45 độ).
5. Làm lại toàn bộ nhưng ở bước 3 xoay R ngược chiều kim đồng hồ để thử cắt ngược.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Hình trên là nước R của bước 3: ba mảnh tô màu là ba mảnh phải trượt qua chỗ lệch.

Đọc kết quả thế nào:

• Cắt thuận được tới khoảng nửa nước và cắt ngược được tới line to line: khối đủ tốt để tập giải nhanh.
• Mới lệch một chút đã kẹt: khối có thể quá chặt, xem phần chỉnh dưới đây.
• Thử ở cả bốn mặt bên, không chỉ U và R. Nếu một mặt kém hẳn các mặt khác, mặt đó có ốc chặt hơn.

Đừng thử bằng cách đập mạnh tay. Chỉ cần xoay với lực bình thường như khi giải.

Corner cutting có quan trọng không?

Có, nhưng không quan trọng như ngày trước. Có ba lý do.

Khối nam châm tự căn tầng. Ruwix ghi rằng nam châm trong khối hiện đại kéo các mảnh về thẳng hàng sau mỗi nước, nên tầng ít khi bị lệch lâu, và cắt góc bớt quan trọng. Nếu bạn đang phân vân về nam châm, đọc bài Rubik nam châm.

Gần như khối nào bây giờ cũng cắt tốt. Cubelelo và SpeedCubeShop đều nói phần lớn khối hiện đại, kể cả loại rẻ, cắt được quá 45 độ. Vì vậy cắt góc hiếm khi là lý do để chọn khối này thay vì khối kia.

Nó giúp người xoay chưa chuẩn nhiều hơn người xoay chuẩn. SpeedCubeShop nhận xét người xoay chính xác chỉ được lợi chút ít, còn người xoay hay lệch thì được bù đắp nhiều. Người mới thường xoay chưa chuẩn, nên một khối cắt góc tốt sẽ đỡ kẹt hơn hẳn so với khối đồ chơi.

Điều cắt góc không giải quyết được là xoay quá lố. Nếu tay bạn hay xoay quá 90 độ, khối vẫn kẹt. Cách sửa là luyện tay, xem bài Finger trick Rubik.

Khối hay bị kẹt: chỉnh gì trước?

Theo cả SpeedCubeShop và Cubelelo, độ chặt (tension) ảnh hưởng nhiều nhất: vặn chặt thì cắt ít, vặn lỏng thì cắt nhiều. Cubelelo cho biết khối vặn quá chặt là lý do hay gặp nhất khiến cắt góc kém.

Thứ tự nên thử:

1. Nới ốc từng chút một, mỗi lần một ít, và nới đều cả sáu mặt. Mặt nào chặt hơn sẽ kẹt trước. Cách vặn ốc có trong bài Cách chỉnh độ rơ Rubik.
2. Đừng nới quá tay. Khối quá lỏng cắt góc rất xa nhưng dễ bị bung mảnh khi xoay mạnh. Nếu chỉ nới nhẹ mà khối đã lỏng lẻo, Cubelelo khuyên nên đổi khối khác thay vì cố chỉnh.
3. Tra dầu nếu khối khô và rít. Dầu không làm khối cắt góc xa hơn, nhưng làm mảnh trượt nhẹ hơn nên bớt cảm giác vướng. Xem bài Cách tra dầu Rubik.
4. Khối đồ chơi cũ thì nên thay. Khối cắt góc ít từ thiết kế sẽ không thành speedcube nhờ chỉnh ốc.

Corner cutting khi chọn mua khối

Khi đọc mô tả sản phẩm, coi "cắt góc 45 độ" là thông số tối thiểu, không phải điểm cộng đặc biệt, vì hầu như speedcube nào cũng đạt. Những điểm đáng xem hơn với người mới là có nam châm hay không, chỉnh được độ chặt hay không, và giá.

Bài Nên mua Rubik nào cho người mới? liệt kê từng điểm cần xem. Nếu muốn so các hãng theo tầm giá, đọc Hãng Rubik nào tốt?.

Có khối mới rồi, hãy thử cắt góc theo năm bước ở trên, chỉnh ốc cho đều, rồi bấm giờ vài lượt trên đồng hồ 3x3 để cảm nhận khác biệt.

Video tham khảo

Kênh Manologft quay chậm một khối 3x3 đang cắt góc, để bạn thấy tầng lệch tự bật về thẳng hàng ra sao:

Nguồn tham khảo

• Corner Cutting On Rubik's Cube And Other Twisty Puzzles – Ruwix
• What Is Corner Cutting? What Cube Corner Cuts the best? – SpeedCubeShop (Ari)
• What is Corner Cutting? – Cubelelo (Sarthak Masta)