Xoay cả khối Rubik: ký hiệu x, y, z cho người mới

Xoay cả khối Rubik là gì?

Một nước như R chỉ xoay một tầng: tầng bên phải quay, hai tầng còn lại đứng yên. Một nước xoay cả khối thì quay cả ba tầng cùng lúc, như thể bạn làm R, tầng giữa và tầng trái cùng một chiều. SpeedSolving Wiki mô tả x đúng như vậy: một nước R trên tất cả các tầng (SpeedSolving Wiki).

Ruwix nói thêm hai điều cho người mới (Ruwix):

• Nước xoay cả khối không cần thiết để giải khối. Người ta dùng nó trong công thức để cầm lại khối cho tiện tay.
• Có tài liệu viết chữ hoa (X, Y, Z), có tài liệu viết chữ thường. Cả hai đều chỉ cùng một việc. Luật WCA dùng chữ thường x, y, z (WCA Regulations).

Dấu phẩy và số 2 dùng như với các mặt: x' là quay ngược chiều x, x2 là quay hai lần.

Cách đọc hình trong bài

Mỗi hình có hai khối: khối bên trái là trước nước xoay, khối bên phải là sau. Khối bên phải luôn được cầm như khối đã giải của EasyRubic: mặt trắng ở trên, mặt xanh lá ở trước.

Với các nước xoay cả khối, hình chỉ tô màu viên tâm, các viên còn lại tô xám. Viên tâm cho biết mặt nào đang ở đâu, nên chỉ cần nhìn tâm là thấy khối đã quay theo chiều nào.

x: quay khối theo chiều của R

x quay cả khối theo đúng chiều của R. Mặt trước đi lên trên, mặt dưới đi ra trước, mặt trên đi ra sau. SpeedSolving Wiki tóm tắt: sau x, mặt dưới quay về phía bạn (SpeedSolving Wiki). Mặt phải và mặt trái vẫn ở chỗ cũ.

Trong hình trái, tâm xanh dương ở trên và tâm trắng ở trước. Sau x, tâm trắng lên trên, tâm xanh lá ra trước.

x' quay ngược lại: mặt trên đi ra trước. Nó cũng là chiều của L.

x2 lật khối từ trước ra sau hai lần: mặt trên và mặt dưới đổi chỗ, mặt trước và mặt sau đổi chỗ.

y: quay khối theo chiều của U

y quay cả khối theo chiều của U, như khi bạn xoay một cái đĩa đặt trên bàn. Mặt phải đi ra trước, mặt trước đi sang trái (SpeedSolving Wiki). Mặt trên và mặt dưới vẫn ở chỗ cũ.

Trong hình trái, tâm cam ở trước và tâm xanh lá ở bên phải. Sau y, tâm xanh lá ra trước và tâm cam sang bên trái: mặt từng ở bên phải giờ đã nằm trước mặt bạn.

y' quay ngược lại: mặt trái đi ra trước. Đây là chiều của D.

y2 quay khối nửa vòng: mặt trước ra sau, mặt phải sang trái. Nó đưa một khe ở phía sau bên trái ra phía trước bên phải.

z: quay khối theo chiều của F

z quay cả khối theo chiều của F, như khi bạn nghiêng đầu sang phải. Mặt trên đi sang phải, mặt trái đi lên trên (SpeedSolving Wiki). Mặt trước và mặt sau vẫn ở chỗ cũ.

z' quay ngược lại: mặt trên đi sang trái. Đây là chiều của B.

z2 lật khối cho mặt trên xuống dưới mà mặt trước vẫn ở trước. Nhiều bài trên EasyRubic cầm khối kiểu này, mặt vàng ở trên, cho các bước tầng cuối.

Mẹo nhớ chiều của x, y, z

Luật WCA định nghĩa mỗi nước xoay khối theo một mặt: x đi theo R (hoặc L'), y đi theo U (hoặc D'), z đi theo F (hoặc B') (WCA Regulations). Cách nhớ:

Muốn chắc chắn, hãy nghĩ tới ba tầng cùng quay. Nước x chính là R M' L': tầng phải quay theo R, tầng giữa quay theo M' (cùng chiều R), tầng trái quay theo L' (cũng cùng chiều R).

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Tương tự, y là U E' D', còn z là F S B'. Nếu bạn chưa biết M, E, S, bài Xoay tầng giữa Rubik giải thích từng nước.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Quay một chiều bốn lần thì khối về đúng cách cầm ban đầu, giống như làm một mặt bốn lần.

U và y khác nhau thế nào?

Đây là lỗi người mới hay gặp nhất khi đọc công thức. U chỉ quay tầng trên. y quay cả khối cùng chiều. Sau U, khối bị xáo: tầng trên lệch màu với hai tầng dưới. Sau y, khối vẫn y như cũ, chỉ có mặt khác ở trước mặt bạn.

Nước U, chỉ tầng trên đổi chỗ:

Nước y, mọi viên đi cùng nhau, nên chỉ có tâm đổi hướng:

Cùng kiểu nhầm đó có giữa R và x, giữa F và z. Một mẹo đơn giản: chữ hoa (R, U, F) là xoay một tầng, chữ thường x, y, z là cầm lại cả khối.

r và x khác nhau thế nào?

Chữ thường r (hay Rw) là xoay hai tầng bên phải, không phải cả khối. Vì x là ba tầng bên phải cùng quay, r chỉ thiếu tầng trái: r giống hệt L x, nghĩa là xoay tầng trái theo L rồi quay cả khối theo x.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Hai hình cho cùng một kết quả: tầng trái đứng yên so với khối, hai tầng còn lại quay. Cách đọc r và Rw có trong bài Ký hiệu Rubik cho người mới.

Vì sao công thức có x, y, z?

Để cầm khối cho tiện tay

Nhiều công thức dễ làm hơn khi khối được cầm theo một hướng khác. Ví dụ công thức A-perm, dùng ở bước đưa viên góc vàng về đúng chỗ, có một cách viết phổ biến bắt đầu bằng x:

x R' U R' D2 R U' R' D2 R2 x'

Sau x, mặt trước cũ nằm ở trên, nên U trong công thức là mặt trước cũ và D2 là mặt sau cũ. Viết lại theo cách cầm ban đầu, bạn được đúng công thức trong khoá học của EasyRubic:

R' F R' B2 R F' R' B2 R2

Hai cách viết đổi chỗ đúng ba viên góc giống nhau, mô phỏng của EasyRubic đã kiểm tra. Hình dưới là cách viết không có x, cầm mặt vàng ở trên:

Bản có x chỉ dùng ba mặt R, U và D, không có F và B. Bản không có x hợp với người mới hơn: không phải lật khối giữa chừng. Cả công thức A-perm và các bước tầng cuối có trong bài Cách giải Rubik tầng 3.

Để đưa khe cần giải ra trước

Ở tầng 1, tầng 2 và F2L, công thức thường được viết cho khe trước bên phải. Khi khe cần giải nằm phía sau, người mới làm y, y' hoặc y2 để đưa nó ra trước, rồi làm công thức quen thuộc. Mặt trên và mặt dưới không đổi, nên bạn không bị lẫn màu ở mặt trên và mặt dưới.

Viết lại công thức để bỏ nước xoay khối

Đôi khi bạn không muốn xoay khối, ví dụ để không mất dấu các viên đang theo dõi. Khi đó có thể viết lại công thức theo cách cầm cũ: đổi từng chữ theo bảng dưới, rồi bỏ nước xoay đi.

Sau y, mặt từng ở sau đã nằm bên phải, nên R trong công thức thực ra là xoay mặt B cũ. Ví dụ: y R U R' y' cho đúng kết quả như B U B', và khối vẫn được cầm như ban đầu.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Bảng đổi chữ cho từng nước xoay khối. Mỗi ô ghi: chữ trong công thức sau khi xoay khối, và mặt thật của khối khi cầm như cũ.

Mô phỏng của EasyRubic kiểm tra từng ô của bảng. Dòng x giải thích ví dụ A-perm ở trên: U thành F, D thành B.

Đổi xong, công thức có thể dùng nhiều B hoặc D hơn, là những mặt khó xoay hơn R và U. J Perm khuyên tránh xoay khối và nước thừa càng nhiều càng tốt khi đã luyện F2L (J Perm), nhưng đó là việc của người đã giải chắc tay. Khi mới học, cứ xoay khối khi cần: nó không làm xáo khối.

Nước xoay khối có được tính là một nước không?

Tùy cách đếm. Luật WCA có hai cách đếm số nước (WCA Regulations):

• Outer Block Turn Metric: nước xoay khối được tính là 0 nước. Đây là cách đếm kết quả của nội dung Fewest Moves (giải ít nước nhất).
• Execution Turn Metric: mỗi nước xoay khối được tính là 1 nước. Ở nội dung Fewest Moves, lời giải không được dài quá 80 nước theo cách đếm này, kể cả nước xoay khối.

Ở Fewest Moves, chỉ x, y, z được dùng để viết nước xoay khối. Muốn biết thêm về nội dung này, đọc bài Fewest moves Rubik.

Cách xoay cả khối bằng tay

Không có một cách cầm bắt buộc. Một cách dễ cho người mới:

• y và y': giữ khối bằng hai tay ở mặt trái và mặt phải, rồi đẩy khối quay trên lòng bàn tay như xoay một cái hộp. Đừng chỉ đẩy tầng trên, nếu không bạn sẽ làm U thay cho y.
• x và x': giữ khối bằng ngón cái ở mặt trước, các ngón khác ở mặt sau, rồi lật cả khối về phía trước hoặc phía sau bằng hai cổ tay.
• z và z': cầm khối ở mặt trước và mặt sau, rồi nghiêng sang phải hoặc sang trái.

Sau mỗi lần xoay, nhìn lại viên tâm ở trước và ở trên để chắc khối đang được cầm như công thức muốn. Muốn xoay các mặt nhanh hơn, xem bài Finger trick Rubik.

Lỗi hay gặp khi xoay cả khối

• Làm U thay cho y. Tầng trên bị lệch so với hai tầng dưới. Làm U' để đưa nó về, rồi xoay lại cả khối.
• Quay sai chiều. Nhớ: x theo R, y theo U, z theo F. Nếu thấy mặt trái ra trước sau khi làm y, bạn vừa làm y'.
• Quên rằng chữ đã đổi nghĩa. Sau một nước xoay, R là mặt đang ở bên phải bạn lúc này, không phải mặt cũ.
• Xoay khối giữa chừng mà công thức không ghi. Đây là lý do hay gặp nhất khiến công thức làm hỏng các tầng đã giải. Giữ nguyên cách cầm cho tới khi công thức ghi x, y hoặc z.

Gặp lỗi khác, xem bài Lỗi khi giải Rubik thường gặp.

Bảng tóm tắt

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Học tiếp

Các ký hiệu khác, từ R, U, F đến r, M, E, S, có trên trang ký hiệu Rubik của EasyRubic, mỗi nước phát được trên khối 3D. Khi đã đọc được mọi ký hiệu, bạn có thể theo cách giải Rubik 3x3 cho người mới, nơi nước xoay khối chỉ xuất hiện khi đưa một khe ra trước. Muốn bỏ hẳn các nước y khi giải F2L, đọc bài F2L khe sau.

Video tham khảo

Video ngắn của kênh Jack Cai chỉ một cách nhớ chiều của các nước tầng giữa và các nước xoay cả khối:

Nguồn tham khảo

• WCA Regulations – Article 12: Notation, Article E: Fewest Moves
• NxNxN Notation – SpeedSolving.com Wiki
• Rotation – SpeedSolving.com Wiki
• Advanced Rubik's Cube Notation – Ruwix
• CFOP Method – F2L – J Perm