Cách giải Rubik in hình gồm hai phần. Phần một: giải như một khối 3x3 bình thường. Phần hai: nhìn lại các viên trung tâm (tâm) và xoay những tâm bị lệch cho hình đứng thẳng. Phần hai chỉ cần vài công thức ngắn, và bài này có đủ.

Bài dành cho bạn đã giải được khối 3x3 thường. Nếu chưa, hãy học cách giải Rubik 3x3 cho người mới hoặc theo khoá học 7 bước trước. Mọi công thức dưới đây đều được chạy thử trên trình mô phỏng khối Rubik của EasyRubic, kể cả hướng quay của từng tâm.

Rubik in hình kiểu in số: khối 3x3 có số trên từng ô, số 5 nằm ở tâm
Ảnh: SpinningSpark / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Ảnh trên là một khối in số. Nhìn số 5 ở giữa mặt trước: nó phải đứng thẳng thì mặt đó mới xong. Một khối in ảnh, khối có logo ở tâm trắng, hay khối in hình hoạt hình đều giống vậy.

Rubik in hình khác khối thường ở đâu?

Trên khối thường, tâm chỉ có một màu. Tâm quay hướng nào trông cũng như nhau, nên ta không bao giờ để ý.

Trên khối in hình, tâm có hướng. Hình trên tâm có đầu, có chân. Bạn có thể giải xong mọi viên góc và viên cạnh, mà hình ở giữa vẫn nằm nghiêng hoặc lộn ngược.

Theo Wikipedia, Rubik gốc không có dấu hướng trên tâm, dù một số khối có in chữ "Rubik's Cube" trên tâm trắng. Khối có đánh dấu hướng ở tâm được gọi là supercube. Khối mà chín ô của một mặt ghép thành một bức hình lớn thì thường gọi là picture cube, tức Rubik in hình hay Rubik in ảnh.

Hướng của tâm làm khối "khó" hơn trên giấy:

  • Có 2048 cách để sáu tâm quay hướng (bằng 4 mũ 6 chia 2).
  • Số trạng thái tăng từ khoảng 43 tỷ tỷ (43.252.003.274.489.856.000) lên khoảng 88 nghìn tỷ tỷ (88.580.102.706.155.225.088.000).

Cả hai con số đều lấy từ Wikipedia. Nghe đáng sợ, nhưng trên tay bạn, việc thêm vào chỉ là một bước cuối.

Vì sao tâm nằm nghiêng luôn đi theo cặp?

Đây là điều quan trọng nhất của bài. Khi mọi viên góc và viên cạnh đã về đúng chỗ, số tâm lệch một phần tư vòng luôn là số chẵn: 0, 2, 4 hoặc 6. Wikipedia, Ruwix và SpeedCube đều nói điều này.

Lý do, nói ngắn gọn: mỗi lần xoay một mặt một phần tư vòng, tâm của mặt đó quay một phần tư vòng, đồng thời bốn viên góc chạy một vòng. Muốn các viên góc về đủ chỗ, tổng số lần xoay một phần tư vòng phải là số chẵn. Vì thế tổng phần quay của các tâm cũng phải chẵn.

Từ đó có ba điều dễ nhớ:

  1. Một tâm lộn ngược (lệch nửa vòng) là có thể. Sửa riêng tâm đó được.
  2. Hai tâm lệch một phần tư vòng là có thể. Sửa hai tâm cùng lúc.
  3. Chỉ một tâm lệch một phần tư vòng là không thể trên khối lắp đúng. Alchemist Matt viết rõ: không có cách nào xoay riêng một tâm đi một phần tư vòng. Nếu bạn thấy như vậy, hãy nhìn lại các mặt còn lại.
THỬ NGAY TẠI ĐÂY

Bốn nước.
Mỗi nước một lần.

Bấm từng ký hiệu và theo dõi một viên. Đây là bài tập quan sát chuyển động.

Bước 1: giải như một khối thường

  1. Bạn đang có (đầu vào)Bốn góc vàng đúng chỗ
  2. Kết quả sẽ đạt được sau khi hoàn thành bước nàyCả khối đã giải xong

Alchemist Matt khuyên: cứ giải khối như bình thường, chưa cần để ý hướng của tâm. Tâm vẫn là mốc để biết mặt nào là mặt nào, như trên khối thường.

Với khối in ảnh không có màu, mỗi mặt là một bức ảnh. Hãy coi mỗi bức ảnh như một màu. Viên cạnh và viên góc thì không có gì khác: mỗi mảnh hình chỉ có một chỗ đúng, giống mỗi ô màu.

Giải xong bước 7 của khoá học như hình trên, bạn sang Bước 2 của bài này.

Bước 2: xem từng tâm cần quay thế nào

Khối Rubik quảng cáo đang bị xáo, ô nào cũng in chữ hoặc logo, chữ trên các ô quay đủ hướng
Ảnh: Jonathan Schilling / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Ảnh trên là một khối quảng cáo in chữ và logo trên mọi ô, kể cả tâm. Khối đang bị xáo, và nhìn chữ là thấy ngay hướng: có chữ đứng thẳng, có chữ nằm nghiêng, có chữ lộn ngược. Tâm của khối in hình cũng có hướng như thế.

Giờ là lúc tìm xem tâm Rubik bị lệch ở đâu. Nhìn thẳng vào từng mặt, lần lượt cả sáu mặt. Với mỗi tâm, tự hỏi: phải quay mảnh hình ở giữa thế nào để nó khớp với tám ô xung quanh?

  • Không cần quay: tâm đã đúng.
  • Quay nửa vòng: hình ở giữa đang lộn ngược.
  • Quay một phần tư vòng theo chiều kim đồng hồ hoặc ngược chiều kim đồng hồ: hình ở giữa đang nằm nghiêng.

Chiều kim đồng hồ luôn tính khi bạn nhìn thẳng vào mặt đó, giống cách đọc ký hiệu Rubik.

Ghi nhớ kết quả, rồi đếm: có mấy tâm lộn ngược, mấy tâm nằm nghiêng. Nếu đếm ra đúng một tâm nằm nghiêng, bạn đã nhìn nhầm một mặt nào đó. Xem lại.

Cách đọc hình trong bài: mỗi công thức được làm lặp lại vài lần. Hình trái là khối ngay trước lần lặp cuối cùng, hình phải là khối sau khi làm xong. Viên bị công thức làm xáo có màu, viên khác để xám. Hình chỉ vẽ màu, không vẽ hướng của tâm: hình phải trông như một khối đã giải bình thường, nhưng trên khối thật, tâm đã quay đúng như bài nói.

Bước 3: một tâm lệch nửa vòng

Cầm khối sao cho tâm lộn ngược ở trên. Mặt trước là mặt nào cũng được. Sau đây là ba công thức, chọn một cái bạn thấy dễ nhất. Cả ba đều xoay tâm trên nửa vòng, mọi viên khác về đúng chỗ cũ.

Cách 1: (U R L U2 R' L') x2

  1. Bạn đang có (đầu vào)
  2. Sau công thức

Công thức này từ trang của Alchemist Matt. Sáu nước, làm hai lần, tổng cộng 12 nước. Hình trái là khối sau sáu nước đầu: trông như bị xáo khá nhiều. Đừng lo, làm lại đúng sáu nước đó là khối liền lại.

Mẹo nhớ: R và L luôn đi cùng nhau. Lúc đầu là R rồi L, lúc sau là R' rồi L', ở giữa là U2.

Cách 2: (R U R' U) x5

  1. Bạn đang có (đầu vào)
  2. Sau công thức

Ruwix đưa ra công thức này. Nó dài hơn, 20 nước, nhưng chỉ dùng mặt phải và mặt trên nên tay quen rất nhanh. Bốn nước làm năm lần. Hình trái là khối sau bốn lần: thêm một lần nữa là xong.

Lỡ đếm nhầm? Cứ lặp tiếp cho tới khi khối liền lại, rồi nhìn tâm trên. Nếu tâm vẫn lộn ngược, làm thêm đúng năm lần nữa. Lý do: cứ năm lần thì các viên về chỗ, nhưng tâm trên phải mười lần mới quay đủ một vòng.

Cách 3: đã biết T perm thì làm hai lần

Xem 3D trước và sau
  1. Bạn đang có (đầu vào)
  2. Sau công thức

Nếu bạn đã học T perm, đây là cách không cần nhớ thêm gì: làm R U R' U' R' F R2 U' R' U' R U R' F' hai lần liền. Ruwix cũng nhắc tới cách này.

Hình trái là trường hợp T perm quen thuộc: hai viên góc bên phải và hai viên cạnh trái, phải ở tầng trên đổi chỗ. Làm T perm lần đầu là ra hình đó, làm lần hai là các viên về chỗ. Cái được thêm là tâm trên đã quay nửa vòng.

Bước 4: hai tâm lệch một phần tư vòng

Hai công thức dưới đây dùng nước M: xoay tầng giữa giữa mặt trái và mặt phải, cùng chiều với L. M' là xoay ngược lại. Nếu chưa quen, xem bài ký hiệu Rubik cho người mới.

Hai tâm cạnh nhau, lệch ngược chiều nhau

Cầm khối sao cho một tâm nằm nghiêng ở trên, tâm còn lại ở trước. Rồi nhìn xem tâm trên cần quay chiều nào.

Tâm trên cần quay ngược chiều kim đồng hồ (tâm trước cần quay theo chiều kim đồng hồ): làm (M' U M U') x5.

  1. Bạn đang có (đầu vào)
  2. Sau công thức

Tâm trên cần quay theo chiều kim đồng hồ (tâm trước cần quay ngược chiều kim đồng hồ): làm (M' U' M U) x5.

  1. Bạn đang có (đầu vào)
  2. Sau công thức

Cả hai công thức đều từ Ruwix, mỗi cái 20 nước. Hai hình trên là khối sau bốn lần lặp: chỉ vài viên cạnh đổi chỗ. Sau mỗi lần lặp, các viên góc đều nằm yên chỗ cũ, nên bạn dễ thấy mình đang làm đúng.

Trong lúc làm, các tâm cũng chạy quanh theo nước M. Cuối cùng chúng về chỗ cũ, chỉ có tâm trên và tâm trước quay một phần tư vòng.

Hai tâm cạnh nhau, lệch cùng chiều

Ví dụ: tâm trên và tâm trước đều cần quay ngược chiều kim đồng hồ. Không có công thức nào làm một lần là xong, nhưng hai bước là đủ:

  1. Làm (M' U M U') x5 theo chiều tâm trên. Tâm trên xong. Tâm trước bị quay thêm một phần tư vòng nữa, giờ nó lộn ngược.
  2. Xoay cả khối (nước x) cho mặt trước lên trên. Làm công thức nửa vòng (U R L U2 R' L') x2.
  1. Bạn đang có (đầu vào)
  2. Sau công thức
  1. Bạn đang có (đầu vào)
  2. Sau công thức

Nước x là xoay cả khối theo chiều R, không đổi vị trí viên nào. Bài ký hiệu Rubik cho người mới giải thích thêm về nước x.

Hai tâm đối diện nhau

Ví dụ: tâm trên cần quay ngược chiều kim đồng hồ, tâm dưới cần quay theo chiều kim đồng hồ. Hai tâm này không cạnh nhau, nên ta "chuyển" phần lệch qua tâm trước:

  1. Làm (M' U M U') x5. Tâm trên xong, tâm trước bị lệch một phần tư vòng theo chiều kim đồng hồ.
  2. Xoay cả khối (nước x): tâm trước cũ lên trên, tâm dưới cũ ra trước. Giờ tâm trên cần quay ngược chiều, tâm trước cần quay theo chiều. Làm (M' U M U') x5 thêm lần nữa là xong.

Nếu sau khi xoay x hai tâm cần quay cùng chiều, làm như mục Hai tâm cạnh nhau, lệch cùng chiều. Ví dụ: tâm trên và tâm dưới đều cần quay ngược chiều kim đồng hồ. Sau bước 1 và nước x, tâm trên và tâm trước đều cần quay ngược chiều kim đồng hồ, nên bạn làm hai bước của mục đó.

  1. Bạn đang có (đầu vào)
  2. Sau công thức

Bốn hoặc sáu tâm lệch: cách làm chung

Theo SpeedCube, số tâm cần quay một phần tư vòng có thể là 2, 4 hoặc 6. Dù bao nhiêu, cách làm vẫn như trên, từng bước một:

  1. Tìm hai tâm nằm nghiêng cạnh nhau. Đặt một tâm ở trên, một tâm ở trước.
  2. Chọn công thức một phần tư vòng theo chiều mà tâm trên cần. Tâm trên xong. Tâm trước hoặc cũng xong, hoặc thành lộn ngược.
  3. Nếu chỉ còn hai tâm nằm nghiêng mà chúng đối diện nhau, làm như mục trên để chuyển phần lệch qua một tâm cạnh.
  4. Khi không còn tâm nào nằm nghiêng, sửa từng tâm lộn ngược bằng công thức nửa vòng ở bước 3.

Mỗi lượt ở bước 2, số tâm nằm nghiêng giảm đi hai, nên cách này luôn kết thúc.

Khối chỉ có logo ở một tâm

Nhiều khối có logo của hãng in trên một tâm, thường là tâm trắng, còn các tâm khác chỉ có màu. Theo Wikipedia, ngay cả một số khối Rubik gốc cũng in chữ "Rubik's Cube" trên tâm trắng. Bạn chỉ cần quan tâm tới logo, vì các tâm trơn quay hướng nào trông cũng như nhau.

  • Logo lộn ngược: đặt logo ở trên, làm công thức nửa vòng.
  • Logo nằm nghiêng: đặt logo ở trên, một tâm trơn ở trước, làm công thức một phần tư vòng theo chiều logo cần. Tâm trơn ở trước cũng bị quay, nhưng không ai nhìn thấy.

Alchemist Matt gợi ý đúng cách này cho khối chỉ có hình ở vài mặt: để mặt trơn làm mặt "chịu" phần quay thêm.

Bảng tóm tắt công thức xoay tâm Rubik

Cầm khối với tâm cần sửa ở trên. Chiều quay tính khi nhìn thẳng vào mặt đó.

Tình huốngCông thứcTâm trênTâm trước
Một tâm lộn ngược(U R L U2 R' L') x2quay nửa vòngkhông đổi
Một tâm lộn ngược(R U R' U) x5quay nửa vòngkhông đổi
Một tâm lộn ngượcT perm làm hai lầnquay nửa vòngkhông đổi
Hai tâm nằm nghiêng(M' U M U') x5ngược chiều kim đồng hồtheo chiều kim đồng hồ
Hai tâm nằm nghiêng(M' U' M U) x5theo chiều kim đồng hồngược chiều kim đồng hồ

Hình của từng công thức, theo thứ tự trong bảng:

  1. Bạn đang có (đầu vào)
  2. Sau công thức
  1. Bạn đang có (đầu vào)
  2. Sau công thức
Xem 3D trước và sau
  1. Bạn đang có (đầu vào)
  2. Sau công thức
  1. Bạn đang có (đầu vào)
  2. Sau công thức
  1. Bạn đang có (đầu vào)
  2. Sau công thức

Mẹo tập và lỗi hay gặp

  • Tập trên khối thường trước. Dán một mẩu băng dính nhỏ lên mép tâm trắng của một khối thường đã giải. Làm thử công thức và nhìn mẩu băng dính quay. Đây là cách dễ nhất để thấy công thức làm gì mà không sợ hỏng hình.
  • Đếm số lần lặp bằng ngón tay. Các công thức làm năm lần rất dễ đếm nhầm. Mỗi lần xong, gập một ngón.
  • Nhìn nhầm chiều. Lỗi hay gặp nhất là xét chiều của tâm trên khi đang nhìn từ phía trước. Luôn nhìn thẳng từ trên xuống mặt trên, và nhìn thẳng vào mặt trước.
  • Làm công thức nửa vòng hai lần cho một tâm nằm nghiêng. Không được: công thức nửa vòng chỉ dành cho tâm lộn ngược. Tâm nằm nghiêng luôn cần công thức một phần tư vòng, đi cùng một tâm khác.
  • Đổi mặt trước giữa chừng. Trong một lần làm công thức, giữ nguyên cách cầm. Chỉ xoay cả khối ở giữa hai công thức, như ở mục hai tâm đối diện.

Nguồn tham khảo

Câu hỏi thường gặp

Giải Rubik in hình có khó hơn khối thường không?

Chỉ khó hơn một chút. Bạn giải đúng như khối thường, rồi thêm một bước cuối để xoay tâm. Bước đó chỉ cần một công thức nửa vòng và một công thức một phần tư vòng.

Vì sao chỉ có một tâm bị lệch một phần tư vòng?

Trên khối lắp đúng thì không thể, theo Ruwix và Alchemist Matt. Hãy nhìn thẳng lại từng mặt, rất có thể có một tâm khác cũng nằm nghiêng. Nếu vẫn chỉ thấy một tâm, có thể tấm hình trên tâm đã bị bóc ra rồi dán lệch, hoặc khối từng bị tháo ra và lắp sai. Bài Rubik không giải được chỉ cách nhận ra khối lắp sai.

Rubik 2x2 in hình có phải xoay tâm không?

Không. Khối 2x2 không có viên trung tâm, chỉ có 8 viên góc. Giải xong các viên góc là hình đã đúng.

Công thức xoay tâm có dùng cho Rubik biến thể không?

Có. SpeedCube cho biết các công thức này dùng được cho những khối biến thể giải như 3x3, như Fisher, Windmill hay Axis. Trên các khối đó, tâm cũng có hướng.

Có cần tháo khối ra để xoay tâm không?

Không. Mọi công thức trong bài đều làm trên khối nguyên, và mọi viên khác về đúng chỗ cũ sau khi làm xong.

Ảnh bìa: SpinningSpark / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

EasyRubic Editorial

Những ghi chú dễ hiểu dành cho người muốn tự tay giải khối Rubik đầu tiên.

Sẵn sàng cho nước xoay đầu tiên?

Xem từ cách đọc ký hiệu đến từng bước hoàn thành khối.

Bắt đầu với bước 0

Học giải Rubik 3x3 từng bước · Bấm giờ Rubik 3x3 online