Finger trick Rubik: cách xoay Rubik nhanh cho người mới

Finger trick là gì?

Theo SpeedSolving Wiki, finger trick là cách dùng ngón tay để làm các nước xoay nhanh hơn. Mục tiêu có hai phần: giảm số lần phải cầm lại khối (buông một tay ra để đổi vị trí ngón cho các nước sau), và để hai nước chồng lên nhau, nghĩa là nước sau bắt đầu khi nước trước chưa xong hẳn (SpeedSolving Wiki). J Perm tóm lại cùng ý: muốn công thức nhanh thì từng nước phải nhanh, và không được tốn thời gian đổi cách cầm (J Perm).

Gần như mọi finger trick trên khối 3x3 thuộc một trong ba kiểu:

• Xoay cổ tay: cả bàn tay giữ một mặt, cổ tay xoay để mặt đó quay. SpeedSolving Wiki gọi đây là cách tự nhiên nhất, và là cách phổ biến nhất để làm R và L.
• Gạt (đẩy): một ngón co vào để gạt một tầng đi, ví dụ ngón trỏ phải làm U.
• Kéo: một ngón duỗi ra để kéo một tầng về. Wiki ghi rằng kéo thường chậm hơn đẩy, nên chủ yếu dùng khi tay kia đang bận.

Nếu chưa quen ký hiệu R, U, U', F, xem trước trang Ký hiệu Rubik hoặc bài Ký hiệu Rubik cho người mới.

Cách cầm Rubik: tư thế "nhà"

Trước khi học từng nước, hãy tập một tư thế cầm "nhà", tư thế bạn luôn quay về sau mỗi công thức:

• Hai ngón cái đặt ở mặt trước, khoảng tầng 2 và tầng 1.
• Các ngón còn lại của mỗi tay ôm lấy mặt sau và mặt bên.
• Hai ngón trỏ nằm hờ ở hai góc sau của mặt trên, sẵn sàng gạt.
• Cầm vừa đủ chặt để khối không rơi. Nắm quá chặt là lý do số một khiến các nước bị giật và kẹt.

Trong ảnh, hai ngón cái nằm ở phía trước khối, các ngón khác ở phía sau, không ngón nào đè lên mặt trên. J Perm khuyên bắt đầu và kết thúc mỗi công thức tầng cuối với cả hai ngón cái ở mặt trước, để chuyển sang bước sau được dễ (J Perm). Tất cả hình động bên dưới đều bắt đầu từ tư thế này.

Ngón nào xoay nước nào

Phần dưới là cách phổ biến nhất cho người thuận tay phải; người thuận tay trái có thể đảo lại. Ruwix và SpeedSolving Wiki đều khuyên mỗi người tự thử và tìm cách cầm thoải mái nhất, nên đừng coi đây là luật cứng.

Cách đọc hình: khối luôn có mặt trắng ở trên, mặt xanh lá hướng về bạn và mặt đỏ ở bên cạnh; mũi tên đỏ là chiều quay. Để dễ nhìn, hình chỉ dùng ba màu đó: mặt đối diện được tô cùng màu (mặt dưới trắng, mặt sau xanh lá, mặt bên kia đỏ), nên màu sau khi xoay không giống hệt khối thật của bạn. Hình của các nước tay trái (U', L, L') được vẽ soi gương, nhìn từ bên trái. Mỗi hình làm một nước rồi lặp lại từ đầu.

U: ngón trỏ phải gạt

Đây là finger trick bạn dùng nhiều nhất. Ngón trỏ phải đặt ở mặt sau của tầng trên, sát góc bên phải. Gạt nhanh đầu ngón vòng ra phía phải: mặt trên quay theo chiều kim đồng hồ khi nhìn từ trên xuống, hàng trước chạy sang trái. Chỉ ngón trỏ chạm mặt trên; các ngón khác giữ hai tầng dưới đứng yên (Ruwix).

Dấu hiệu làm đúng: sau mỗi lần gạt, ngón trỏ phải quay về góc sau bên phải mà bàn tay không rời khối.

U': ngón trỏ trái gạt

Ảnh gương của U: ngón trỏ trái đặt ở góc sau bên trái của mặt trên và gạt vòng ra phía trái. Hàng trước chạy sang phải. Khi tay trái đang bận, bạn có thể làm U' bằng cách kéo ngón trỏ phải về, như SpeedSolving Wiki mô tả ở phần "kéo" (SpeedSolving Wiki).

!Giữa một công thức U perm: một đầu ngón tay đặt lên tầng trên để gạt nó, tay kia giữ hai tầng dưới Ảnh: [Explodingcreepsr / Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:A_speedcube_midway_through_a_U4_style_U_perm_(2).jpg), CC BY-SA 4.0

Ảnh thật ở trên chụp giữa một công thức chỉ gồm các nước gạt mặt trên: chỉ có đầu ngón tay chạm tầng trên. Nếu ngón cái hay lòng bàn tay cũng tì vào tầng trên, mặt trên bị giữ lại và nước U bị kẹt.

R và R': xoay cổ tay phải

Với R, cả bàn tay phải ôm mặt phải: ngón cái ở mặt trước, các ngón kia ở mặt sau. Xoay cổ tay ra sau: phía trước của mặt phải đi lên, cả bàn tay quay theo. R' là cùng động tác theo chiều ngược lại, cổ tay xoay về phía bạn, phía trước của mặt phải đi xuống (Ruwix). R2 là cùng động tác, xoay xa gấp đôi.

Mẹo nhỏ: sau R, tay phải đã ở đúng chỗ cho R'. Đó là lý do các chuỗi kiểu R ... R' chạy rất nhanh.

L: xoay cổ tay trái

Ruwix mô tả L đơn giản là làm như R nhưng đảo tay (Ruwix). Chú ý chiều: L làm phía trước của mặt trái đi xuống, tức là ngược với R khi nhìn từ phía trước.

F và F': ngón trỏ hoặc ngón cái

Những người chơi bình luận dưới bài Ruwix nêu hai cách hay dùng: gạt mặt trước bằng ngón cái, hoặc dùng ngón trỏ gạt mặt trước giống như gạt mặt trên, chỉ là mặt đó đang hướng về phía bạn (Ruwix).

Cách dễ nhất cho người mới: với F, đưa ngón trỏ phải xuống góc trên bên phải của mặt trước và gạt xuống, mặt trước quay theo chiều kim đồng hồ. Với F', ngón cái phải đặt ở góc dưới bên phải của mặt trước và đẩy lên.

D và D': ngón áp út

Ruwix cho rằng D là nước khó tập nhất. Giữ khối ở tầng giữa và tầng trên bằng ngón cái và hai ngón đầu, để ngón áp út ở phía sau mặt dưới, rồi dùng ngón áp út gạt mặt dưới theo hướng cần xoay (Ruwix). Nhờ vậy bạn làm được D mà không phải lật cả khối.

• D: ngón áp út trái kéo góc sau bên trái của mặt dưới vòng qua bên trái về phía bạn.
• D': ngón áp út phải kéo góc sau bên phải vòng qua bên phải về phía bạn.

Ngón áp út nằm sau khối nên hình không cho thấy nó, chỉ thấy mặt dưới quay. Nếu khó hình dung, xem tay J Perm làm nước này trong video ở cuối bài.

M: ngón áp út trái đẩy cột giữa

Trong phương pháp từng tầng và CFOP cơ bản, bạn gần như không dùng M. Một số người chơi cho rằng không bao giờ cần M trên khối 3x3, số khác lại thấy M dễ và nhanh, chỉ là một cú đẩy bằng ngón áp út trái (Ruwix). Bạn có thể để M lại sau, khi học phương pháp Roux hoặc các công thức tầng cuối có M.

M là cột giữa, nằm giữa mặt trái và mặt phải, và quay cùng chiều với L. Ngón áp út trái đặt ở mặt sau của cột giữa, đẩy lên: mặt sau đi lên, phía trước của cột giữa đi xuống.

Hình dưới vẽ khối trước và sau nước M. Trong nhãn hình nó được ghi là 2L, nghĩa là "tầng thứ hai tính từ mặt trái", chính là cột giữa. Các viên trung tâm luôn được tô màu, nên bạn thấy ngay các viên trung tâm của cột giữa cũng đổi chỗ.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

B: xoay cả khối

Nước B rất ít khi xuất hiện. Ruwix gợi ý xoay cả khối để mặt sau lên trên, rồi xoay nó như mặt trên (Ruwix). Với người mới, như vậy là đủ.

Bài tập 1: R U R' U'

Chuỗi bốn nước R U R' U' có biệt danh "sexy move" trong cộng đồng giải Rubik. SpeedSolving Wiki gọi nó là công thức gắn với finger trick nhiều nhất (SpeedSolving Wiki). Bạn đã gặp nó trong khoá học: nó nằm ở giữa công thức chữ thập vàng F R U R' U' F' của bước 4.

Hình động dưới đây ghép bốn finger trick ở trên thành một chuỗi; nước đang quay được tô đỏ trên nhãn:

Để hình dễ nhìn, nó chỉ vẽ tay phải cử động; nước U' ngoài đời do ngón trỏ trái gạt, như danh sách dưới đây.

1. R: xoay cổ tay phải lên.
2. U: ngón trỏ phải gạt.
3. R': xoay cổ tay phải về.
4. U': ngón trỏ trái gạt.

Sau bốn nước, hai tay quay về đúng tư thế ban đầu, nên bạn lặp lại ngay được. Làm R U R' U' sáu lần liền, khối đã giải sẽ trở về như cũ. Chúng tôi đã kiểm tra điều này trên trình mô phỏng, nên đây là cách tự kiểm tra rất tiện: nếu sau sáu lần khối không trở về, bạn đã bấm sai ít nhất một nước.

Hình dưới: một lần R U R' U' trên khối đã giải. Tầng phải và tầng trên được tô màu, vì chỉ hai tầng đó chuyển động.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Và đây là nó bên trong công thức chữ thập vàng của bước 4 (mặt vàng ở trên):

Tập theo thứ tự: chậm và đều trước, rồi mới nhanh dần. Mục tiêu là làm sáu lần liền mà không cầm lại khối lần nào. Kinh nghiệm của nhóm EasyRubic: thay đổi đầu tiên không nằm ở đồng hồ bấm giờ mà ở chỗ hai tay gần như không còn phải buông khối giữa công thức. Thời gian giải chỉ bắt đầu giảm rõ sau khi thói quen đó đã vững.

Bài tập 2: Sune

Sune là công thức mặt vàng của bước 5 trong khoá học:

R U R' U R U2 R'

Hình dưới cầm mặt vàng ở trên, như trong khoá học. Chỉ tầng vàng được tô màu, vì Sune chỉ làm thay đổi tầng vàng, hai tầng dưới giữ nguyên.

Nó chỉ dùng ba động tác bạn vừa tập: cổ tay phải (R, R'), ngón trỏ phải (U) và hai lần gạt cho U2. Cách làm:

1. R: cổ tay phải.
2. U: ngón trỏ phải gạt.
3. R': cổ tay phải về.
4. U: ngón trỏ phải gạt lần nữa.
5. R: cổ tay phải.
6. U2: ngón trỏ phải gạt hai lần, hoặc ngón trỏ phải rồi ngón trỏ trái gạt tiếp. Người chơi nhanh gạt liền hai ngón trong một động tác, gọi là double flick (Ruwix).
7. R': cổ tay phải về.

Cũng như bài tập 1, Sune làm sáu lần liền trả khối đã giải về như cũ (đã kiểm tra trên trình mô phỏng). Muốn tập lâu mà không phải giải lại, đây là cách.

Bài tập 3: công thức tầng 2 và tầng 3 bạn đã biết

Không cần học thêm gì: chính các công thức của khoá học là bài tập finger trick tốt nhất, vì chúng chủ yếu dùng R, U và F. SpeedSolving Wiki ghi rằng các công thức nhanh thường dùng chủ yếu ba mặt này, đôi khi gọi là công thức "RUF" (SpeedSolving Wiki).

• Ghép viên cạnh tầng 2 sang phải, bước 3: U R U' R' U' F' U F. Nửa đầu là cổ tay phải và hai ngón trỏ, nửa sau tập F và F'.

• Đưa viên cạnh vàng về đúng chỗ, bước 7: R U' R U R U R U' R' U' R2. Công thức này chỉ có R và U, rất hợp để luyện gạt U thật nhẹ. Làm ba lần liền thì khối đã giải trở về như cũ (đã kiểm tra trên trình mô phỏng).

Ruwix có thêm một cách luyện đơn giản: lấy một chuỗi xáo trộn và cố làm theo nó nhanh nhất có thể, để tay quen việc chuyển giữa các tư thế (Ruwix). Bạn có thể lấy chuỗi xáo trộn ở trang bấm giờ 3x3.

Tóm tắt các công thức để tập (hình của từng công thức nằm ở bài tập 1, 2 và 3 phía trên):

Những lỗi hay gặp khi tập finger trick

• Nắm khối quá chặt. Ngón không gạt được nhẹ, mặt bị kẹt giữa chừng. Thả lỏng tay cho đến khi khối chỉ vừa không rơi.
• Xoay cả khối giữa công thức. Mỗi lần xoay cả khối là một lần phải cầm lại. Nếu thấy mình làm vậy, xem lại hình động của nước đó và tìm ngón làm được nó tại chỗ.
• Ngón cái tì lên mặt trên. Mặt trên bị giữ lại, U không quay hết. Giữ ngón cái ở mặt trước.
• Tập nhanh trước khi tập đúng. Làm nhanh với động tác sai chỉ khiến thói quen sai khó sửa hơn. Chậm, đều, rồi mới nhanh.
• Không quay về tư thế "nhà". Sau mỗi công thức, đưa hai ngón cái về mặt trước. Bước sau sẽ bắt đầu dễ hơn nhiều.

Khối Rubik có ảnh hưởng không?

Có. Ruwix viết rằng khối bạn đang cầm quyết định rất nhiều khả năng giải nhanh với nó (Ruwix). SpeedSolving Wiki giải thích một lý do: finger trick cần các nước chồng lên nhau, nên khả năng cắt góc (corner cutting, mặt vẫn quay được khi mặt bên cạnh chưa thẳng hẳn) được coi là một phẩm chất quan trọng của một khối tốt (SpeedSolving Wiki).

Một khối quá cứng hoặc hay kẹt sẽ khiến bạn tưởng mình làm sai finger trick, trong khi lỗi nằm ở khối. Nếu bạn đang dùng một khối cũ, cứng, hãy xem bài Nên mua Rubik nào cho người mới.

Khi nào nên bắt đầu học finger trick?

Ngay khi bạn giải được khối 3x3 mà không cần nhìn hướng dẫn. Trước đó, đầu bạn còn bận nhớ bước tiếp theo, nên không còn chỗ để ý đến tay.

Một lộ trình gợi ý:

1. Giải được cả khối theo khoá học 3x3 hoặc bài Cách giải Rubik 3x3 cho người mới.
2. Tập tư thế "nhà", rồi từng hình động ở trên: U, U', R, R' trước, F và D sau.
3. Tập bài tập 1 mỗi ngày vài phút.
4. Chuyển sang Sune và các công thức của khoá học, làm bằng finger trick ở mỗi lần giải.
5. Đo thời gian bằng trang bấm giờ để thấy mình tiến bộ, và khi đã quen, tìm hiểu phương pháp nhanh hơn trong bài CFOP là gì.

Ruwix nói rõ: đây là kỹ năng chỉ có thể thành thạo bằng luyện tập (Ruwix). Đừng mong nhanh ngay trong vài ngày đầu. Lúc mới đổi cách cầm, bạn thường còn chậm hơn một chút, rồi mới nhanh lên.

Video tham khảo

Hình động cho thấy ngón nào làm gì, còn video cho thấy tốc độ và nhịp tay thật. Video dưới đây của J Perm (tiếng Anh) đi qua các finger trick quan trọng, từ cơ bản đến nâng cao, mỗi cái có ví dụ. Bạn có thể bật chậm và làm theo.

Với ứng dụng EasyRubic, bạn có thể quét khối thật bằng camera và xem từng nước trên khối 3D, rồi tập lại đúng chuỗi nước đó bằng finger trick.

Tải EasyRubic và thử bài tập R U R' U' ngay hôm nay.

Nguồn tham khảo

• Finger tricks (SpeedSolving.com Wiki)
• Finger Tricks - How To Get Faster At Cubing (Ruwix)
• Rubik's Cube Finger Tricks – J Perm