Hoa văn Rubik: 5 hình đẹp dễ xếp kèm công thức

Trước khi bắt đầu

Mọi công thức trong bài đều bắt đầu từ khối đã giải, cầm mặt trắng ở trên, mặt xanh lá hướng về bạn. Nếu bạn cầm sai mặt, hoa văn vẫn hiện ra nhưng màu sẽ khác hình vẽ.

Ký hiệu nhắc lại nhanh:

• R, L, U, D, F, B: xoay mặt phải, trái, trên, dưới, trước, sau một phần tư vòng theo chiều kim đồng hồ (nhìn thẳng vào mặt đó).
• Dấu phẩy trên (R') là xoay ngược chiều kim đồng hồ.
• Số 2 (R2) là xoay nửa vòng.

Chưa quen các ký hiệu này thì đọc bài ký hiệu Rubik cho người mới hoặc trang ký hiệu trước.

Cách đọc hình trong bài: mỗi hình có hai khối. Khối bên trái là hoa văn bạn sẽ thấy sau khi làm công thức. Khối bên phải là khối đã giải, sau khi làm công thức ghi dưới hình (công thức "trả về"). Mọi công thức trong bài đã được EasyRubic kiểm tra trên trình mô phỏng khối 3x3 của trang.

1. Bàn cờ (checkerboard)

Hoa văn nổi tiếng nhất và cũng dễ nhất. Mỗi mặt thành một bàn cờ: tâm và bốn góc giữ màu của mặt đó, bốn ô cạnh đổi sang màu của mặt đối diện (trắng với vàng, đỏ với cam, xanh lá với xanh dương).

Công thức chỉ gồm các lượt xoay nửa vòng:

R2 L2 U2 D2 F2 B2

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Muốn trả về? Làm lại đúng công thức đó một lần nữa. Hoa văn bàn cờ có tính chất "làm hai lần là về như cũ".

Người chơi lâu năm thường viết bàn cờ bằng ba lớp giữa: M2 E2 S2, tức xoay nửa vòng lớp giữa dọc, lớp giữa ngang và lớp giữa đứng. Trang Speedsolving Wiki gọi hoa văn này là "Pons Asinorum" (Speedsolving Wiki). Trên trình mô phỏng, cách này cho ra đúng hoa văn như công thức sáu mặt ở trên, chỉ ngắn hơn. Người mới nên dùng công thức sáu mặt vì không phải cầm lớp giữa.

2. Chữ thập (cross)

Mỗi mặt hiện một dấu cộng màu của chính mặt đó, bốn góc mang màu mặt đối diện. Công thức lấy từ sách Wikibooks tiếng Đức về khối Rubik, mục "Kreuzmuster" (Wikibooks):

U F B' L2 U2 L2 F' B U2 L2 U

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Giống bàn cờ, làm lại công thức thêm một lần là khối về trạng thái đã giải.

Mẹo: chữ thập trông gần giống bàn cờ "đảo ngược". Ở bàn cờ, bốn góc giữ màu; ở chữ thập, bốn cạnh giữ màu.

3. Sáu chữ T

Mỗi mặt hiện một chữ T màu của mặt đó: một hàng ngang ở mép và một cột dọc ở giữa. Công thức cũng từ Wikibooks, mục "T-Muster":

F2 R2 U2 F' B D2 L2 F B

Lần này làm lại công thức không đưa khối về. Muốn trả về, làm công thức ngược lại (đọc từ cuối lên, đổi chiều từng lượt):

B' F' L2 D2 B' F U2 R2 F2

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Hình trên: bên trái là sáu chữ T bạn có sau khi làm công thức tạo hình, bên phải là khối đã giải sau công thức trả về.

4. Khối trong khối (cube in a cube)

Hoa văn này tạo ảo giác một khối nhỏ 2x2x2 nằm ở một góc của khối lớn. Ba mặt quanh góc đó mỗi mặt có một ô vuông 2x2 khác màu, ba mặt còn lại cũng vậy. Công thức dài hơn, 15 lượt, lấy từ Wikibooks, mục "Cube in a cube":

F L F U' R U F2 L2 U' L' B D' B' L2 U

Công thức trả về:

U' L2 B D B' L U L2 F2 U' R' U F' L' F'

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Với công thức dài, hãy chia thành từng nhóm ba lượt và đọc to khi làm. Sai một lượt là hoa văn hỏng; khi đó cách nhanh nhất là giải lại khối bằng phương pháp cho người mới rồi làm lại từ đầu.

5. Superflip: hoa văn "khó nhất"

Nhìn qua, superflip giống chữ thập: mỗi mặt có tâm và bốn góc đúng màu, còn cả 12 cạnh đều bị lật ngược tại chỗ. Mỗi ô cạnh vì vậy mang màu của mặt bên cạnh.

Công thức 20 lượt này có trên Wikipedia và Speedsolving Wiki (Wikipedia, Speedsolving Wiki):

U R2 F B R B2 R U2 L B2 R U' D' R2 F R' L B2 U2 F2

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Theo Speedsolving Wiki, superflip tự là nghịch đảo của chính nó: làm công thức thêm một lần là khối về như cũ.

Vì sao gọi là "khó nhất"? Trang cube20.org cho biết năm 1995 Michael Reid chứng minh superflip cần ít nhất 20 lượt xoay để giải (tính mỗi lượt xoay một mặt, kể cả nửa vòng, là một lượt), và đây là thế đầu tiên được chứng minh cần chừng ấy lượt. Tháng 7 năm 2010, Tomas Rokicki, Herbert Kociemba, Morley Davidson và John Dethridge chứng minh mọi thế của khối Rubik đều giải được trong tối đa 20 lượt; con số này được gọi là "Con số của Chúa" (cube20.org). Nghĩa là công thức 20 lượt ở trên đã ngắn nhất có thể. Wikipedia lưu ý superflip không phải duy nhất: còn nhiều thế khác cũng cần đúng 20 lượt.

Bảng tóm tắt công thức hoa văn Rubik

Bàn cờ:

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Chữ thập:

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Sáu chữ T:

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Khối trong khối:

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Superflip:

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Mẹo khi tập xếp hoa văn

• Bắt đầu với bàn cờ. Chỉ có lượt nửa vòng nên khó làm sai chiều, và làm lại là về.
• Luôn bắt đầu từ khối đã giải và cầm đúng màu. Hầu hết lỗi "làm theo mà không ra hình" đến từ đây.
• Học cách đảo công thức. Đọc công thức từ cuối lên, lượt có dấu phẩy thì bỏ dấu, lượt không dấu thì thêm dấu, lượt số 2 giữ nguyên. Đó là cách bài này tìm ra các công thức trả về.
• Làm chậm. Hoa văn không cần tốc độ; một lượt sai ở giữa công thức dài là phải giải lại cả khối.
• Muốn giải khối thật tốt trước đã? Thử khoá học trên EasyRubic.

Video tham khảo

Muốn xem bằng hình ảnh chuyển động? Video ngắn dưới đây của kênh Valhein_Dark trên YouTube minh hoạ thêm cho nội dung bài. Video thuộc về kênh đó và được nhúng trực tiếp từ YouTube.