Ghi nhớ bịt mắt Rubik (người chơi hay gọi là memo) là phần khiến nhiều người bỏ cuộc khi tập giải bịt mắt. Công thức thì bạn đã biết từ khi giải bằng mắt. Cái mới là nhìn khối vài chục giây, nhớ hết, rồi giữ được chuỗi đó trong đầu suốt lúc giải. Bài này chỉ cách làm theo ba bước: đọc khối thành chữ cái, ghép chữ thành cặp và hình ảnh, rồi xếp hình ảnh vào một con đường quen thuộc trong trí nhớ.

Bài dành cho người đã đọc giải Rubik bịt mắt hoạt động thế nào và đang tập phương pháp Old Pochmann. Hai ví dụ có hình trong bài đều được kiểm tra trên trình mô phỏng khối Rubik của EasyRubic: đọc khối trong hình ra đúng các chữ mà bài ghi.

Ghi nhớ gồm ba lớp

Mỗi lần ghi nhớ, bạn làm ba việc nối tiếp nhau:

  1. Đọc: lần theo các viên từ bộ đệm, nói ra chữ cái của từng ô.
  2. Ghép: gom hai chữ liền nhau thành một cặp.
  3. Cất: biến mỗi cặp thành một hình ảnh và đặt nó vào một chỗ quen thuộc.

Lúc mới tập, bạn làm từng lớp thật chậm. Khi đã quen, ba việc này diễn ra gần như cùng lúc: mắt đọc hai chữ, đầu đã thấy hình ảnh.

Lớp 1: đọc khối thành chữ cái

Mỗi ô màu của cạnh và góc có một chữ cái riêng. Bài này dùng Speffz, cách đặt chữ do Ville Seppänen và Rob Holt đề xuất năm 2010. SpeedSolving Wiki ghi rằng Speffz ra đời để người giải bịt mắt nói chuyện với nhau về vị trí các viên cho dễ, rồi trở thành nền phổ biến cho việc ghi nhớ bằng cặp chữ (SpeedSolving Wiki).

Nhắc nhanh quy tắc, bảng đầy đủ nằm trong bài Old Pochmann:

  • Cầm khối mặt trắng ở trên, xanh lá ở trước.
  • Sáu mặt theo thứ tự trên, trái, trước, phải, sau, dưới; mỗi mặt có 4 chữ, từ A đến X.
  • Trên mỗi mặt, chữ đi theo chiều kim đồng hồ khi nhìn thẳng vào mặt đó. Cạnh bắt đầu từ ô trên cùng, góc bắt đầu từ ô trên bên trái.
  • Bộ đệm cạnh là ô B (ô trắng của cạnh trên bên phải). Bộ đệm góc là ô A (ô trắng của góc trên sau bên trái).

Cách đọc luôn giống nhau: nhìn ô bộ đệm, hỏi "màu này là của ô nhà nào?", ghi chữ của ô nhà đó, rồi chuyển sang nhìn chính ô đó. Dừng khi gặp lại một màu của viên bộ đệm.

Trong các hình dưới, chỉ những viên cần đọc được tô màu, các viên xám coi như đã đúng chỗ. Hình bên trái là khối bạn cần ghi nhớ. Hình bên phải là khối sau khi giải theo đúng các chữ đó bằng Old Pochmann; chuỗi lượt xoay trong hình là phần thực hiện, ở đây bạn chưa cần đến nó.

Bài tập 1: đọc chuỗi cạnh

  1. Bạn đang có (đầu vào)
  2. Sau công thức

Nhìn hình bên trái và đọc theo:

  1. Ô B (trên phải, mặt trên) đang có màu trắng. Màu bên hông của viên đó, trên mặt phải, là xanh lá. Vậy đây là ô trắng của cạnh trắng - xanh lá, tức chữ C.
  2. Nhìn ô C (trên trước, mặt trên): đang có màu xanh lá, bên hông ở mặt trước là vàng. Ô xanh lá của cạnh vàng - xanh lá là chữ K.
  3. Nhìn ô K (dưới trước, mặt trước): đang có màu đỏ. Viên này là cạnh đỏ - xanh dương (màu xanh dương nằm ở mặt dưới, bị khuất). Ô đỏ của cạnh đó là chữ N.
  4. Nhìn ô N (bên phải của mặt phải, sát mặt sau): đang có màu trắng, của cạnh trắng - xanh dương. Ô trắng của cạnh đó là chữ A.
  5. Nhìn ô A (trên sau, mặt trên): màu ở đó thuộc về chính viên bộ đệm. Dừng.

Chuỗi cạnh: C K N A. Bốn chữ, gom thành hai cặp: CK, NA.

Bài tập 2: đọc chuỗi góc

Xem 3D trước và sau
  1. Bạn đang có (đầu vào)
  2. Sau công thức
  1. Ô A (góc trên sau trái, mặt trên) đang có màu đỏ. Viên ở đó là góc trắng - xanh lá - đỏ (hai màu kia nằm ở mặt khuất). Ô đỏ của góc đó nằm trên mặt phải, ở trên bên trái khi nhìn thẳng vào mặt phải, tức chữ M.
  2. Nhìn ô M (góc trên trước phải, ô trên mặt phải): đang có màu xanh lá. Viên ở đó là góc trắng - cam - xanh lá. Ô xanh lá của góc này ở trên bên trái của mặt trước, tức chữ I.
  3. Nhìn ô I (góc trên trước trái, ô trên mặt trước): màu ở đó thuộc về chính góc bộ đệm. Dừng.

Chuỗi góc: M I, một cặp: MI.

Để ý bài tập 2: chữ M và I không nằm trên mặt trắng. Vì mỗi ô màu có chữ riêng, một chữ cho biết cả viên nằm ở đâu lẫn nằm theo chiều nào. Bạn không cần nhớ riêng viên nào bị xoay.

Lớp 2: ghép thành cặp chữ

Nhớ "C K N A M I" như sáu chữ rời rất mệt. Gom hai chữ một thành CK, NA, MI thì chỉ còn ba thứ cần nhớ. SpeedSolving Wiki gọi đây là cặp chữ (letter pair): mỗi cặp ứng với hai viên, và được biến thành một từ, một âm hoặc một hình ảnh (SpeedSolving Wiki).

Vài quy tắc nên giữ:

  • Ghép theo đúng thứ tự đọc. CK và KC là hai cặp khác nhau, cần hai hình ảnh khác nhau.
  • Ghép cạnh với cạnh, góc với góc. Hai chuỗi tách riêng.
  • Nếu chuỗi có số chữ lẻ, chữ cuối đứng một mình. SpeedSolving Wiki nhắc rằng chữ lẻ này là dấu hiệu có parity, và Ruwix cũng dùng số chữ cạnh lẻ để biết trước có parity (Ruwix). Cách xử lý parity nằm trong bài Old Pochmann.

Lớp 3: biến cặp chữ thành hình ảnh

Ruwix khuyên gắn mỗi cặp với một hình ảnh thật dễ thấy, chọn nhanh, không nghĩ lâu, rồi nối các hình thành một câu chuyện ngắn (Ruwix). Câu chuyện càng lạ càng dễ nhớ.

Với hai bài tập trên:

  • CK: cá kho
  • NA: quả na
  • MI: tô mì

Câu chuyện: một nồi cá kho đè bẹp quả na, rồi tất cả bị đổ vào tô mì. Đọc lại câu chuyện, bạn lấy ra được C K N A cho cạnh và M I cho góc.

Mẹo cho người Việt: cách đơn giản nhất là lấy một từ bắt đầu bằng hai chữ của cặp, bỏ qua dấu. Speffz dùng cả F, J và W, ba chữ không có trong bảng chữ cái tiếng Việt. Bạn có thể đọc F thành "ph", J thành "gi" và W thành "qu", ví dụ FO là "phở", JA là "gia". Đây là cách chúng tôi gợi ý, không phải quy ước chung; quan trọng là bạn luôn đọc một chữ theo cùng một cách.

Lập sẵn danh sách cặp chữ

Đừng nghĩ ra hình ảnh mới trong lúc ghi nhớ. Hãy lập sẵn một danh sách: mỗi cặp một hình cố định, dùng mãi. Với 24 chữ có 576 cặp, nhưng không cần làm hết một lần. Bắt đầu với những cặp hay gặp trong các lần tập của bạn, thêm dần mỗi tuần.

Một vài gợi ý mở đầu:

  • BA: ông bà
  • CA: con cá
  • HO: con hổ
  • LA: chiếc lá
  • MA: con ma
  • TO: cái tô

Khi tập, nếu một cặp mãi không gợi ra hình gì, hãy đổi hình cho cặp đó thay vì cố nhớ.

Cung điện trí nhớ: cất hình ảnh theo thứ tự

Khi chuỗi dài, câu chuyện dễ bị lẫn thứ tự. Lúc đó người ta dùng cung điện trí nhớ, hay phương pháp loci. Theo Wikipedia, kỹ thuật này gắn mỗi thứ cần nhớ vào một chỗ trong một nơi bạn rất quen, rồi khi cần thì đi lại con đường đó trong đầu. Nó được gắn với nhà thơ Hy Lạp Simonides, và được Cicero kể lại trong De Oratore (Wikipedia). SpeedSolving Wiki cũng nhắc tới cách này cho giải bịt mắt: mỗi chỗ trên con đường giữ một hình ảnh (SpeedSolving Wiki).

Cách dựng cho Rubik:

  1. Chọn một nơi bạn biết rất rõ, ví dụ nhà mình.
  2. Chọn một con đường cố định qua khoảng 10 chỗ: cửa chính, kệ giày, sofa, tivi, bàn ăn, bếp, và tiếp tục.
  3. Mỗi chỗ giữ một hoặc hai hình ảnh cặp chữ. Cạnh dùng các chỗ đầu, góc dùng các chỗ sau.
  4. Khi giải, đi lại con đường từ cửa chính và lấy hình ra theo thứ tự.

Với bài tập trên: nồi cá kho ở cửa chính, quả na trên kệ giày, tô mì trên sofa. Luôn đi đúng một con đường, để thứ tự các chỗ không bao giờ phải nghĩ.

Bao nhiêu chỗ là đủ? SpeedSolving Wiki ước tính một lần giải Classic Pochmann có khoảng 22 đến 24 chữ (SpeedSolving Wiki), tức khoảng 11 đến 12 cặp. Mười chỗ, mỗi chỗ một hoặc hai hình, là dư.

Nhớ góc bằng âm thanh

Không phải chữ nào cũng cần hình ảnh. SpeedSolving Wiki mô tả cách nhớ bằng âm thanh: đọc cặp chữ thành một tiếng, ví dụ chèn một nguyên âm vào giữa hai phụ âm. Cách này nhanh nhưng mau quên, nên wiki gợi ý chỉ dùng cho một phần của khối như góc, ghi nhớ phần đó sau cùng và thực hiện nó trước tiên (SpeedSolving Wiki).

Ruwix cũng có cùng ý: chuỗi góc ngắn hơn chuỗi cạnh, nên hình ảnh cho góc không cần quá rõ, và bạn có thể giữ các chữ góc trong đầu trong lúc đeo bịt mắt (Ruwix). Thứ tự Ruwix đề xuất: ghi nhớ cạnh, ghi nhớ góc, rồi giải góc trước, sửa parity nếu cần, và giải cạnh sau cùng.

Với người Việt, đọc thầm chuỗi góc như một câu hát ngắn thường đủ dùng. Ví dụ "M I" đọc thành "mi", giống nốt nhạc.

Lộ trình tập ghi nhớ

  1. Thuộc Speffz. Chỉ vào một ô bất kỳ, nói ngay chữ của nó. Tập đến khi không cần đếm.
  2. Tập đọc, chưa cần nhớ. Xáo khối, đọc chuỗi cạnh và góc ra thành tiếng, viết ra giấy. Làm lại hai bài tập trong bài này để so.
  3. Tập nhớ riêng. Đọc chuỗi, biến thành hình ảnh, đặt vào con đường. Đợi một phút rồi viết lại chuỗi từ trí nhớ, so với giấy.
  4. Giải mở mắt từ trí nhớ. Ghi nhớ xong, úp khối xuống bàn một lúc, rồi giải mở mắt mà không nhìn lại giấy. Nếu khối về đúng, phần ghi nhớ đã ổn.
  5. Bịt mắt. Chỉ khi bước 4 đúng đều đặn.

Khi đã giải được, bấm giờ trên đồng hồ bấm giờ 3x3 và ghi lại riêng thời gian ghi nhớ, để biết phần nào cần tập thêm. Danh sách cặp chữ càng thuộc thì bước ghép và cất càng nhanh.

Nguồn tham khảo

Câu hỏi thường gặp

Ghi nhớ bịt mắt Rubik có cần trí nhớ tốt không?

Không cần trí nhớ đặc biệt. Phần khó là đọc khối thành chữ cho đúng. Khi đã có danh sách cặp chữ và một con đường quen, việc nhớ khoảng mười hình ảnh là điều ai cũng tập được.

Nên nhớ cạnh hay góc trước?

Ruwix đề xuất ghi nhớ cạnh trước vì chuỗi dài hơn, rồi nhớ góc sau cùng và giải góc trước, khi chuỗi góc còn mới trong đầu. Bài Old Pochmann giải cạnh trước; cả hai thứ tự đều đúng, chọn một và giữ nguyên.

Có bắt buộc dùng Speffz không?

Không. Bạn có thể tự đặt chữ, hoặc nhớ theo cặp màu của từng viên. Nhưng Speffz là cách đặt phổ biến nhất, nên các bảng bước chuẩn bị và hướng dẫn của người khác đều đọc được ngay.

Cung điện trí nhớ là gì?

Là cách gắn từng thứ cần nhớ vào từng chỗ trên một con đường quen thuộc, rồi đi lại con đường đó trong đầu để lấy ra theo thứ tự. Với Rubik, mỗi chỗ giữ một hoặc hai hình ảnh cặp chữ.

Số chữ lẻ có nghĩa là gì?

Chữ cuối không có cặp, và với Old Pochmann đó là dấu hiệu bạn cần bước parity.

EasyRubic Editorial

Những ghi chú dễ hiểu dành cho người muốn tự tay giải khối Rubik đầu tiên.

Sẵn sàng cho nước xoay đầu tiên?

Xem từ cách đọc ký hiệu đến từng bước hoàn thành khối.

Bắt đầu với bước 0

Học giải Rubik 3x3 từng bước · Bấm giờ Rubik 3x3 online