Fewest moves Rubik (FMC): giải Rubik ít nước nhất

Fewest moves Rubik là gì?

Ở nội dung 3x3 thường, ai giải nhanh hơn thì thắng. Ở FMC, ai viết ra lời giải ngắn hơn thì thắng, dù mất cả giờ để nghĩ.

Bạn không cần tay nhanh. Thứ quan trọng là nhìn ra những viên đã nằm gần nhau, thử nhiều hướng, và ghi chép cẩn thận. Vì vậy FMC hợp với người thích suy nghĩ hơn là thích bấm giờ.

Theo Speedsolving Wiki, thi giải ít nước có lẽ đã xuất hiện từ những năm 1980, và trở nên phổ biến nhờ một cuộc thi trực tuyến hằng tuần bắt đầu năm 2003.

Luật thi FMC của WCA

Luật nằm ở Article E trong bộ luật WCA. Những điểm chính:

• 60 phút (E2b). Trọng tài báo khi còn 5 phút và hô "STOP" khi hết giờ. Bạn được nộp sớm.
• Được mang theo (E3): giấy và tờ lời giải do trọng tài phát, hình chuỗi xáo, bút, tối đa ba khối 3x3 của bạn, và nhãn dán (sticker) tự mang. Bút xoá, băng dính, tẩy cũng được phép.
• Viết lời giải bằng ký hiệu chuẩn (E2c4): chỉ dùng ký hiệu của luật 12a cho khối 3x3, tức các nước xoay mặt (R, U', F2...), nước xoay rộng (Rw...) và xoay cả khối (x, y, z). Viết mơ hồ, hay ghi tên viết tắt của công thức, đều bị DNF.
• Tối đa 80 nước (E2d1), tính cả nước xoay cả khối. Quá 80 nước là DNF.
• Không được suy ra từ chuỗi xáo (E2e). Ví dụ, lời giải mở đầu bằng 4 nước trở lên giống hệt phần đầu của chuỗi xáo đảo ngược sẽ bị DNF. Trọng tài có thể hỏi bạn giải thích từng nước làm gì; không giải thích được cũng là DNF.

Lời giải đúng khi: lấy khối đã giải, làm chuỗi xáo, rồi làm lời giải của bạn, khối trở về trạng thái đã giải (E2c).

Một vòng FMC thường là trung bình 3 lần (mean of 3) hoặc tốt nhất 1 hay 2 lần (luật 9b4). Mọi thí sinh dùng chung chuỗi xáo. Nếu bạn chưa từng thi WCA, đọc bài Thi đấu Rubik WCA trước.

Đếm nước thế nào?

Kết quả là số nước tính theo luật 12a5:

• Mỗi nước xoay mặt hoặc xoay rộng tính 1 nước, kể cả nước xoay nửa vòng như U2.
• Xoay cả khối (x, y, z) tính 0 nước.

Ví dụ, R U2 R' F là 4 nước, dù U2 là nửa vòng:

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Lưu ý: nước xoay khối không làm kết quả dài hơn, nhưng vẫn tính vào giới hạn 80 nước (luật 12a6). Nếu chưa quen ký hiệu, xem bài Ký hiệu Rubik cho người mới.

Kỷ lục fewest moves Rubik

Theo dữ liệu của WCA:

• Một lần giải: 16 nước, của Sebastiano Tronto (Ý), lập năm 2019.
• Trung bình 3 lần: 19,00 nước, của Brian Johnson (Mỹ), lập năm 2026.

Kỷ lục cũng giảm dần theo năm. Theo Speedsolving Wiki, kỷ lục FMC đầu tiên của WCA năm 2003 là 29 nước. Lần giải đầu tiên của bạn có thể dài gấp đôi con số đó, và như vậy là bình thường.

Kỹ thuật 1: ghép khối (blockbuilding)

Cách giải từng tầng tốn nhiều nước vì mỗi bước phải giữ nguyên phần đã xong. Ở FMC, người ta ghép khối: tìm vài viên đang nằm gần nhau, ghép chúng thành một khối nhỏ, rồi lớn dần lên.

Thứ tự hay dùng:

1. Khối 2x2x2 (một góc và ba cạnh quanh nó).
2. Mở rộng thành khối 2x2x3.
3. Giải gần hết hai tầng dưới, rồi xử lý phần còn lại.

Nếu đã biết phương pháp Petrus hoặc Roux, bạn đã quen lối nghĩ này.

Ví dụ dưới đây: chỉ với 4 nước R2 D F' D2, một góc và ba cạnh nằm rải rác (hình trái) được ghép thành khối 2x2x2 ở góc dưới, trước, phải (hình phải). Các viên tô xám là những viên chưa cần quan tâm.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Mẹo khi ghép khối:

• Không cần đặt khối ở đúng chỗ cuối cùng ngay. Khối nằm đâu cũng được, miễn các viên đã khớp với nhau.
• Thử cả 8 góc có thể làm khối 2x2x2. Khối dễ nhất hiếm khi là khối bạn nhìn thấy đầu tiên.
• Ghi lại mọi hướng thử, kể cả hướng chưa tốt. Có khi quay lại hướng cũ lại ra lời giải ngắn.

Kỹ thuật 2: NISS, giải trên chuỗi xáo đảo ngược

NISS (Normal Inverse Scramble Switch) do Guus Razoux Schultz nghĩ ra năm 2009, theo Speedsolving Wiki. Ý tưởng: ngoài khối đã xáo bình thường, bạn còn có thể giải trên chuỗi xáo đảo ngược. Một khối khó trên chuỗi thường có thể rất dễ trên chuỗi đảo ngược.

Chuỗi xáo đảo ngược viết như khi làm ngược một dãy nước: đi từ cuối lên đầu, đổi chiều từng nước (R thành R', R' thành R, R2 giữ nguyên).

Ví dụ

Chuỗi xáo:

D' L2 U2 L2 U2 F' B2 U2 F B2 D F' L' D2 B2 L' D F L' U'

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Hình trái là khối sau khi xáo. Chúng tôi cho máy thử mọi cách: trên khối này, không có khối 2x2x2 nào ghép được trong 5 nước trở xuống.

Bây giờ lấy khối đã giải và làm chuỗi xáo đảo ngược:

U L F' D' L B2 D2 L F D' B2 F' U2 B2 F U2 L2 U2 L2 D

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Trên khối này, 4 nước R2 D F' D2 ghép xong khối 2x2x2 ở góc dưới, trước, phải. Đó chính là ví dụ ở phần ghép khối phía trên.

Đưa các nước về lời giải thật

Các nước tìm được trên chuỗi đảo ngược không làm ngay được trên khối thật. Quy tắc:

• Đảo ngược chúng: R2 D F' D2 thành D2 F D' R2.
• Dãy đảo ngược này sẽ đứng ở cuối lời giải thật.

Để tìm phần đầu của lời giải, bạn dùng một mẹo gọi là nước làm trước (premove): lấy khối đã giải, làm D2 F D' R2 trước, rồi mới làm chuỗi xáo. Khối 2x2x2 đã có sẵn:

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Từ khối này, bạn giải tiếp như bình thường (mở rộng khối, giải phần còn lại). Khi xong, viết lời giải là: các nước vừa tìm, rồi thêm D2 F D' R2 ở cuối. Lời giải đó đúng với chuỗi xáo gốc.

Người chơi giỏi đổi qua lại giữa chuỗi thường và chuỗi đảo ngược nhiều lần trong một lần giải, mỗi lần gặp chỗ khó.

Kỹ thuật 3: khung và chèn công thức

Khi đã giải gần hết, thường còn lại vài viên lẻ, ví dụ ba góc. Lời giải gần xong đó gọi là khung (skeleton). Thay vì thêm một công thức dài ở cuối, người chơi FMC chèn một công thức ngắn vào giữa khung.

Công thức hay chèn nhất là hoán vị giao (commutator): đổi vòng ba viên mà không đụng viên nào khác. Theo Speedsolving Wiki, hoán vị giao cho ba góc thường dài khoảng 8 nước. Ví dụ:

D' R U R' D R U' R'

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Tám nước này chỉ đổi vòng ba góc (hình), mọi viên khác đứng yên. Vì vậy có thể đặt nó vào bất cứ chỗ nào trong khung, miễn là ở đúng chỗ đó, ba góc cần sửa đang nằm ở ba vị trí này và cần đổi vòng đúng theo chiều của công thức (nếu ngược chiều, dùng công thức đảo ngược).

Cái lợi nằm ở nước triệt tiêu. Giả sử trong khung có đoạn F D, và bạn chèn công thức ngay sau D. Nước D của khung và nước D' đầu công thức triệt tiêu nhau:

• Trước: F D, rồi D' R U R' D R U' R' (10 nước).
• Sau khi gộp: F R U R' D R U' R' (8 nước).

Hai cách viết làm khối biến đổi giống hệt nhau, nhưng cách sau ngắn hơn 2 nước:

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Người chơi FMC thử chèn ở mọi vị trí trong khung và chọn chỗ triệt tiêu được nhiều nước nhất.

Bắt đầu tập fewest moves Rubik thế nào?

1. Tập ghép khối trước. Lấy chuỗi xáo bất kỳ, tìm khối 2x2x2 ngắn nhất có thể, không giới hạn thời gian. Mục tiêu đầu tiên: dưới 8 nước.
2. Giải một lần trọn vẹn trong 60 phút. Dùng mọi cách bạn biết, kể cả công thức quen thuộc cho phần cuối. Một lời giải đúng 50 nước vẫn tốt hơn một lời giải sai.
3. Luôn ghi lại. Viết từng bước lên giấy, kèm số nước. Kiểm tra lại lời giải trên khối đã xáo trước khi nộp.
4. Học NISS khi đã ghép khối quen tay.
5. Học hoán vị giao cho ba góc và ba cạnh, rồi tập chèn.
6. So sánh với người khác. Speedsolving Wiki khuyên xem lời giải mẫu từ các cuộc thi FMC trực tuyến hằng tuần, nơi mọi người giải cùng một chuỗi xáo. Nhìn người khác giải cùng một khối là cách học rất nhanh.

Muốn tự xáo đúng chuẩn để tập, đọc bài Cách xáo Rubik chuẩn WCA.

Nguồn tham khảo

• WCA Regulations (Article E: Fewest Moves Solving; Regulation 12a: Notation)
• WCA API: current records
• NISS – Speedsolving.com Wiki
• Fewest Moves Challenge – Speedsolving.com Wiki
• Insertion – Speedsolving.com Wiki