Các phương pháp giải Rubik 3x3: nên học cách nào?

Cách đọc hình trong bài

• Mặt vàng ở trên, mặt trắng ở dưới, mặt xanh lá ở trước. Mặt phải màu cam.
• Mỗi hình có hai khối: khối trái là lúc trước khi làm chuỗi nước xoay, khối phải là lúc sau.
• Chỉ những viên quan trọng ở bước đó được tô màu. Các viên màu xám là những viên chưa cần quan tâm.

Mọi chuỗi nước xoay trong bài đều được chạy thử trên trình mô phỏng khối Rubik của EasyRubic. Nếu chưa quen ký hiệu R, U, R', xem bài Ký hiệu Rubik cho người mới.

1. Phương pháp từng tầng (cho người mới)

Đây là cách hầu hết mọi người học đầu tiên. Bạn giải tầng dưới, rồi tầng giữa, rồi tầng trên. Mỗi bước chỉ lo vài viên, và mỗi công thức đều ngắn.

Bước đầu tiên là chữ thập trắng:

Bước cuối cùng là đưa các viên cạnh vàng về đúng chỗ:

Ở tầng trên, nhiều người dùng bản "4 lần nhìn" (4LLL). Theo Wikipedia, cách này giảm số công thức của tầng cuối từ 78 xuống còn 16, đổi lại giải chậm hơn (Wikipedia).

Hợp với ai: mọi người mới. Đây là nền tảng cho gần như mọi phương pháp khác. Cả 7 bước có trong khoá học của EasyRubic và bài cách giải Rubik 3x3 cho người mới.

2. CFOP (phương pháp Fridrich)

CFOP gồm bốn bước: Cross (chữ thập ở mặt dưới), F2L (hai tầng đầu), OLL (làm mặt trên cùng màu) và PLL (đưa các viên tầng trên về đúng chỗ). SpeedSolving Wiki gọi đây là phương pháp giải nhanh được dùng nhiều nhất cho khối 3x3, và là phương pháp thống trị thi đấu từ khoảng năm 2000 (SpeedSolving Wiki).

CFOP hay được gọi là phương pháp Fridrich, vì trang web của Jessica Fridrich công bố năm 1995 đã giúp nó phổ biến. Tuy vậy, theo SpeedSolving Wiki, các bước của nó do nhiều người nghĩ ra từ khoảng 1978 đến 1981 (SpeedSolving Wiki).

Điểm đặc trưng: ghép cặp ở F2L

Thay vì lắp viên góc rồi mới lắp viên cạnh, F2L ghép một viên góc với một viên cạnh thành cặp, rồi đưa cả cặp vào khe một lần. Hình dưới là cặp cuối cùng được đưa vào khe trước bên phải:

U R U' R'

Tầng trên: một OLL và một PLL

Bản đầy đủ có 57 công thức OLL và 21 công thức PLL, tổng cộng 78 (SpeedSolving Wiki). Ví dụ, đây là T-perm, một công thức PLL đổi chỗ hai viên góc và hai viên cạnh của tầng trên:

R U R' U' R' F R2 U' R' U' R U R' F'

Hợp với ai: người muốn giải nhanh và thi đấu, chịu học nhiều công thức. Tài liệu tiếng Việt và video cho CFOP nhiều nhất. Xem tổng quan trong bài CFOP là gì?.

3. Phương pháp Roux

Gilles Roux đề xuất phương pháp này năm 2003 (SpeedSolving Wiki). Roux không giải theo tầng mà theo khối:

1. Ghép một khối 1x2x3 ở bên trái.
2. Ghép một khối 1x2x3 thứ hai ở bên phải, để trống lớp giữa và tầng trên.
3. CMLL: giải bốn viên góc của tầng trên.
4. LSE: giải sáu viên cạnh còn lại chỉ bằng nước xoay lớp giữa (M) và mặt trên (U).

Hai khối hai bên

Sau khi có khối đầu tiên, phần lớn lời giải chỉ dùng R, U và lớp giữa, nên gần như không phải xoay cả khối. Hình dưới là cặp cuối của khối thứ hai, chỉ dùng R và U:

R U R' U' R U R'

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

CMLL: bốn viên góc trên cùng

CMLL đầy đủ có 42 công thức (SpeedSolving Wiki). Công thức Sune mà người mới đã biết là một trong số đó:

R U R' U R U2 R'

Sau CMLL, chỉ còn sáu viên cạnh. Bước này dùng toàn nước M và U nên rất ngắn, nhưng xoay lớp giữa cho nhanh cần luyện tay. Wikipedia cũng ghi nhận nước M làm Roux khó đạt tốc độ xoay cao (Wikipedia).

Ưu điểm: ít nước. SpeedSolving Wiki ước khoảng 48 nước cho một lần giải nhanh, Wikipedia ghi 45 đến 50 nước cho người đã thạo, so với 55 đến 60 nước của CFOP (SpeedSolving Wiki, Wikipedia).

Hợp với ai: người thích tự suy nghĩ hơn học thuộc, muốn ít công thức. EasyRubic có khoá học Roux riêng, bắt đầu từ bài 1: Khối đầu tiên.

4. Phương pháp ZZ

Zbigniew Zborowski tạo ra ZZ năm 2006, tên phương pháp lấy từ chữ cái đầu tên ông (SpeedSolving Wiki). Ý tưởng chính là sửa hướng của cả 12 viên cạnh ngay từ đầu:

1. EOLine: lật mọi viên cạnh về đúng hướng, đồng thời đặt hai viên cạnh trắng ở trước và sau của mặt dưới thành một đường thẳng.
2. F2L: ghép một khối ở mỗi bên đường thẳng đó.
3. Tầng trên: vì viên cạnh đã đúng hướng, mặt trên luôn có sẵn chữ thập vàng.

Hai tầng đầu chỉ với L, U, R

Viên cạnh chỉ bị lật hướng khi xoay mặt trước hoặc mặt sau một phần tư vòng. Vì vậy sau EOLine, bạn giải hai tầng đầu chỉ bằng L, U và R, hai tay giữ hai bên khối, không phải xoay cả khối. Hình dưới là cặp cuối, đưa vào khe trước bên trái bằng tay trái:

U' L' U L

Ưu và nhược: SpeedSolving Wiki ghi ZZ trung bình khoảng 45 nước nếu bắt đầu bằng EOLine. Nhưng EOLine khó, có thể mất nhiều tháng mới nhìn ra được trong 15 giây quan sát (SpeedSolving Wiki). Bản tầng trên một lần nhìn (ZBLL) có tới 493 trường hợp (Wikipedia), nhưng bạn có thể dùng bản hai lần nhìn với khoảng 20 công thức.

Hợp với ai: người đã giải được CFOP, thích giải một tay hoặc ghét xoay cả khối giữa chừng.

5. Phương pháp Petrus

Lars Petrus đề xuất phương pháp này năm 1981 (SpeedSolving Wiki). Các bước:

1. Ghép một khối 2x2x2 ở bất kỳ góc nào.
2. Mở rộng thành khối 2x2x3.
3. Lật hướng các viên cạnh còn sai.
4. Hoàn tất hai tầng đầu chỉ bằng hai mặt.
5. Giải tầng trên bằng công thức.

Từ 2x2x2 lên 2x2x3

Hình dưới: khối 2x2x2 ở sau bên trái đã xong, chuỗi nước đưa cặp cuối vào để thành khối 2x2x3 chiếm hai phần ba bên trái của hai tầng dưới.

U L' U' L

Hai tầng đầu chỉ với R và U

Khi cạnh đã đúng hướng, phần còn lại của hai tầng đầu chỉ cần xoay R và U:

R U' R' U R U R'

Ưu và nhược: theo SpeedSolving Wiki, Petrus dùng ít nước hơn CFOP và cần ít công thức hơn nhiều, nhưng ghép khối tối ưu khá khó với người mới (SpeedSolving Wiki). Wikipedia ghi Petrus từng được ưa chuộng, nay ít người dùng để thi vì các nước tay không thuận (Wikipedia).

Hợp với ai: người muốn học tư duy ghép khối. Nhiều bước của Petrus giúp ích khi bạn chuyển sang Roux hoặc ZZ, hoặc thi môn giải ít nước nhất.

6. Giải góc trước

Các phương pháp giải góc trước xếp đúng cả tám viên góc trước, sau đó mới tới tâm và cạnh. Theo SpeedSolving Wiki, chính Ernő Rubik đã giải khối lần đầu năm 1974 bằng một cách giải góc trước (SpeedSolving Wiki).

Kiểu giải này rất phổ biến vào thập niên 1980. Minh Thai đạt 22,95 giây năm 1982 bằng cách giải góc trước, và SpeedSolving Wiki gọi đó là kỷ lục giải nhanh chính thức đầu tiên (SpeedSolving Wiki). Ngày nay rất ít người thi đấu dùng cách này (Wikipedia), nhưng ý tưởng của nó còn sống trong Roux: bước CMLL cũng giải các viên góc trước rồi mới đến cạnh.

Hợp với ai: người thích lịch sử Rubik, hoặc đã giải được và muốn thử một hướng khác lạ. Không nên chọn làm phương pháp đầu tiên.

Bảng so sánh các phương pháp

Số liệu lấy từ SpeedSolving Wiki và Wikipedia (xem nguồn cuối bài). Số nước là ước lượng cho người đã thạo; người mới học sẽ dùng nhiều nước hơn.

Nên học phương pháp giải Rubik nào?

• Bạn chưa giải được lần nào: học phương pháp từng tầng. Đừng bắt đầu bằng CFOP hay Roux, vì cả hai đều giả định bạn đã biết cách các viên di chuyển.
• Bạn đã giải được và muốn nhanh hơn: chuyển sang CFOP. Bạn đã biết sẵn vài công thức của nó, và tài liệu nhiều nhất. Xem bài giải Rubik dưới 1 phút để có lộ trình luyện tập.
• Bạn ngại học thuộc nhiều công thức: thử Roux. Hai khối đầu giải bằng trực giác, phần công thức chủ yếu ở CMLL.
• Bạn thích giải một tay: ZZ và Roux đều ít phải xoay cả khối.

Đổi phương pháp tốn thời gian, vì tay bạn đã quen với cách cũ. Nếu đang giải CFOP ổn định, chỉ nên đổi khi bạn thật sự thích phương pháp mới, không phải vì nghe nói nó nhanh hơn. Người dùng CFOP, Roux hay ZZ đều có thể giải rất nhanh.

Video tham khảo

Muốn xem bằng hình ảnh chuyển động? Video ngắn dưới đây của kênh Việt Roux 2 trên YouTube minh hoạ thêm cho nội dung bài. Video thuộc về kênh đó và được nhúng trực tiếp từ YouTube.

Nguồn tham khảo

• CFOP method (SpeedSolving.com Wiki)
• Roux method (SpeedSolving.com Wiki)
• ZZ method (SpeedSolving.com Wiki)
• Petrus method (SpeedSolving.com Wiki)
• Corners First (SpeedSolving.com Wiki)
• Speedcubing – Wikipedia