Phương pháp ZZ là gì? Cách giải Rubik 3x3 kiểu ZZ

ZZ là gì?

Tên ZZ lấy từ chữ cái đầu của Zbigniew Zborowski, người đề xuất phương pháp này năm 2006. Cả SpeedSolving Wiki và Wikipedia đều ghi như vậy (SpeedSolving Wiki, Wikipedia).

ZZ có ba bước:

1. EOLine: định hướng cả 12 viên cạnh, đồng thời đặt hai viên cạnh trắng phía trước và phía sau ở mặt đáy thành một đường thẳng.
2. Hai tầng đầu (F2L): dựng một khối 1x2x3 bên trái và một khối bên phải, chỉ dùng R, U và L.
3. Tầng cuối: giải tầng vàng. Vì các cạnh đã đúng hướng, dấu cộng vàng có sẵn.

Theo SpeedSolving Wiki, phần khó nhất của ZZ nằm ở bước đầu tiên. Hai bước sau dễ học hơn nhiều (SpeedSolving Wiki).

Cách đọc hình trong bài

• Mặt vàng ở trên, mặt trắng ở dưới, mặt xanh lá ở trước. Mặt trái màu đỏ, mặt phải màu cam.
• Mỗi hình có hai khối: bên trái là lúc trước khi làm chuỗi nước xoay, bên phải là lúc sau.
• Viên nào chưa cần quan tâm ở bước đó thì tô màu xám.

Mọi chuỗi nước xoay trong bài đều được chạy thử trên trình mô phỏng khối Rubik của EasyRubic. Nếu chưa quen R, U, R', xem bài Ký hiệu Rubik cho người mới.

Định hướng cạnh là gì?

Đây là ý tưởng quan trọng nhất của ZZ. Một viên cạnh đúng hướng nếu bạn đưa được nó về chỗ chỉ bằng các mặt R, L, U, D. Viên nào bắt buộc phải dùng F hoặc B mới về đúng được là viên sai hướng.

Cách nhận ra nhanh, khi cầm mặt xanh lá ở trước:

• Viên cạnh có màu vàng hoặc trắng: đúng hướng khi ô vàng hoặc trắng nằm ở mặt trên hoặc mặt dưới. Nếu viên đó nằm ở tầng giữa, ô vàng hoặc trắng phải nằm ở mặt trước hoặc mặt sau.
• Viên cạnh không có vàng hay trắng: nhìn ô xanh lá hoặc xanh dương của nó, và áp dụng đúng quy tắc trên.

Lý do quy tắc này hữu ích: R, L, U, D không bao giờ làm đổi hướng một viên cạnh. Chỉ F, B (xoay một phần tư vòng) mới lật hướng, và mỗi lần lật đúng bốn viên trên mặt đó. Vì vậy số viên sai hướng luôn là số chẵn.

Hình dưới: bốn viên cạnh của mặt trước đều sai hướng. Một nước F lật cả bốn viên về đúng hướng.

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

Bước 1: EOLine

EOLine làm hai việc cùng lúc: sửa hết các viên cạnh sai hướng, và đặt viên cạnh trắng–xanh lá cùng viên trắng–xanh dương vào mặt đáy, phía trước và phía sau. Hai viên này tạo thành "đường thẳng" (line) mà hai khối ở bước sau dựa vào.

Cách làm cho người mới:

1. Đếm số viên cạnh sai hướng.
2. Dùng R, L, U, D đưa các viên sai về mặt trước hoặc mặt sau, mỗi mặt bốn viên, rồi xoay F hoặc B để lật chúng.
3. Sau đó chỉ dùng R, L, D để đặt hai viên cạnh của đường thẳng, nhờ vậy không làm hỏng các cạnh vừa sửa.

Hình dưới có bốn viên cạnh sai hướng, đều đang nằm ở mặt trước, và đường thẳng chưa xong:

F R' D'

1. Bạn đang có (đầu vào)
3. Sau công thức

F lật bốn viên sai hướng. R' và D' đưa hai viên cạnh trắng về đúng chỗ ở mặt đáy.

Trong lúc thi đấu, bạn có 15 giây quan sát trước khi giải. Người chơi ZZ dùng thời gian đó để tìm trước cả EOLine. SpeedSolving Wiki ghi rằng tập EOLine trong 15 giây quan sát có thể mất vài tháng, và ZZ phụ thuộc nhiều vào thời gian quan sát (SpeedSolving Wiki).

Bước 2: Hai tầng đầu chỉ với R, U, L

Sau EOLine, mọi viên cạnh đã đúng hướng. Bạn không cần F hay B nữa, cũng không cần xoay cả khối. Tay trái lo khối bên trái, tay phải lo khối bên phải. SpeedSolving Wiki và Wikipedia đều nhấn mạnh điểm này (SpeedSolving Wiki, Wikipedia).

Khối bên trái

Khối bên trái gồm viên cạnh dưới bên trái và hai cặp góc–cạnh ở hai khe bên trái. Hình dưới: cặp góc–cạnh cho khe trước bên trái đang ở tầng trên.

U' L' U L

Khe sau bên trái làm tương tự, chỉ đổi chiều:

U L U' L'

Khối bên phải

Khối bên phải giống hệt, nhưng dùng R. Đây là phần quen thuộc nhất nếu bạn đã học cách cho người mới. Cặp vào khe trước bên phải:

U R U' R'

Cặp vào khe sau bên phải:

U' R' U R

Cả bốn chuỗi trên chỉ dùng R, U, L, nên không bao giờ làm sai hướng một viên cạnh nào. SpeedSolving Wiki cũng ghi một điểm khó: F2L của ZZ phải giải 10 viên, nhiều hơn 8 viên của CFOP, và lúc đầu đổi qua lại giữa L và R sẽ thấy hơi lạ tay (SpeedSolving Wiki).

Bước 3: Tầng cuối

Xong hai tầng đầu, mặt trên luôn có dấu cộng vàng, vì các viên cạnh đã đúng hướng từ bước 1. Bạn bỏ qua hoàn toàn phần làm dấu cộng của OLL. Wikipedia ghi rằng tầng cuối có thể giải bằng các kỹ thuật của CFOP (Wikipedia).

Cách hai lần nhìn: OCLL rồi PLL

Lần nhìn thứ nhất (OCLL): đưa ô vàng của bốn viên góc lên trên. OCLL chỉ có 7 công thức (SpeedSolving Wiki). Hai công thức hay gặp nhất là Sune và Antisune.

Sune:

R U R' U R U2 R'

Antisune:

R U2 R' U' R U' R'

Lần nhìn thứ hai (PLL): đổi chỗ các viên tầng trên. Nếu bốn viên góc đã đúng chỗ và chỉ còn ba viên cạnh đổi vòng, dùng một trong hai hoán vị U. Cả hai chỉ dùng R và U, rất hợp với ZZ.

Ba viên cạnh đổi vòng theo một chiều:

R U' R U R U R U' R' U' R2

Ba viên cạnh đổi vòng theo chiều ngược lại:

R2 U R U R' U' R' U' R' U R'

Các trường hợp PLL khác giống hệt CFOP. Theo SpeedSolving Wiki, cách OCLL rồi PLL cần khoảng 20 công thức nếu tính cả các bản đối xứng (SpeedSolving Wiki).

ZBLL: một lần nhìn cho cả tầng cuối

Vì dấu cộng vàng luôn có sẵn, người chơi ZZ giỏi có thể giải cả tầng cuối trong một lần bằng ZBLL. Đổi lại, ZBLL có 493 trường hợp. Wikipedia ghi trung bình mỗi công thức ZBLL dài hơn 12 nước một chút (Wikipedia, SpeedSolving Wiki).

Người mới không cần nghĩ đến ZBLL. Hai lần nhìn là đủ cho đến khi bạn giải ổn định dưới 30 giây.

ZZ có gì hay, có gì khó?

Ưu điểm:

• Ít nước. SpeedSolving Wiki ghi trung bình khoảng 45 nước với EOLine. Wikipedia ghi ZZ trung bình khoảng 53,5 nước, so với 55 đến 60 nước của CFOP (SpeedSolving Wiki, Wikipedia).
• Không xoay cả khối ở hai tầng đầu, và chỉ dùng R, U, L. Theo SpeedSolving Wiki, điều này cũng làm ZZ hợp với giải một tay.
• Dễ nhìn trước. Khi các cạnh đã đúng hướng, bạn tìm và ghép các viên dễ hơn.
• Tầng cuối linh hoạt, từ hai lần nhìn đơn giản đến ZBLL.

Khó khăn:

• EOLine khó. Đếm và sửa cạnh sai hướng trong lúc quan sát cần nhiều tháng luyện.
• Phụ thuộc thời gian quan sát. Không có 15 giây quan sát thì bước đầu khó hơn nhiều.
• F2L nhiều viên hơn CFOP và phải quen dùng cả hai tay cho L và R.

Học phương pháp ZZ bắt đầu từ đâu?

1. Tự giải được bằng cách cho người mới trước. Nếu chưa giải được, bắt đầu từ khoá học 7 bước.
2. Tập nhận ra cạnh sai hướng. Xáo khối, đếm số cạnh sai hướng, rồi kiểm tra bằng cách sửa chúng. Chưa cần làm đường thẳng.
3. Thêm đường thẳng. Khi đếm cạnh đã nhanh, tập làm cả EOLine, lúc đầu không bấm giờ.
4. Luyện F2L chỉ với R, U, L. Bạn sẽ thấy các cặp góc–cạnh không bao giờ bị "lật ngược".
5. Tầng cuối: dùng OCLL và PLL. Nếu đã biết CFOP, phần này bạn đã có sẵn.

Muốn so sánh ZZ với các cách khác, xem bài CFOP là gì?.

Video tham khảo

Muốn xem bằng hình ảnh chuyển động? Video ngắn dưới đây của kênh Việt Roux trên YouTube minh hoạ thêm cho nội dung bài. Video thuộc về kênh đó và được nhúng trực tiếp từ YouTube.

Nguồn tham khảo

• ZZ method (SpeedSolving.com Wiki)
• OCLL (SpeedSolving.com Wiki)
• Speedcubing – Wikipedia